Prakarana 11

Verse 204 (चौपाई)

जासु बियोग बिकल पसु ऐसे। प्रजा मातु पितु जिइहहिं कैसें।। बरबस राम सुमंत्रु पठाए। सुरसरि तीर आपु तब आए।। मागी नाव न केवटु आना। कहइ तुम्हार मरमु मैं जाना।। चरन कमल रज कहुँ सबु कहई। मानुष करनि मूरि कछु अहई।। छुअत सिला भइ नारि सुहाई। पाहन तें न काठ कठिनाई।। तरनिउ मुनि घरिनि होइ जाई। बाट परइ मोरि नाव उड़ाई।। एहिं प्रतिपालउँ सबु परिवारू। नहिं जानउँ कछु अउर कबारू।। जौ प्रभु पार अवसि गा चहहू। मोहि पद पदुम पखारन कहहू।।

ਜੇਕਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਇੰਨਾ ਵਿਆਕੁਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਣਗੇ? ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਸੁਰਸਰੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਮੰਗੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਕੇਵਟ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਭੇਦ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਣ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ? ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਬਣ ਗਈ; ਪੱਥਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਠੋਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਸ਼ਤੀ ਇਸਤਰੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ; ਮੇਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਪਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਣ ਕਮਲ ਧੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿਓ।

Verse 205 (छंद)

पद कमल धोइ चढ़ाइ नाव न नाथ उतराई चहौं। मोहि राम राउरि आन दसरथ सपथ सब साची कहौं।। बरु तीर मारहुँ लखनु पै जब लगि न पाय पखारिहौं। तब लगि न तुलसीदास नाथ कृपाल पारु उतारिहौं।।

ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਣ ਕਮਲ ਧੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਰ ਲਿਜਾਵਾਂਗਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਉਤਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਗਵਾਹ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਸੌਂਹ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਮਾਰੋ, ਹੇ ਲਖਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਚਰਣ ਨਹੀਂ ਧੋ ਦਿੰਦਾ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰੇਗਾ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ।

Verse 206 (दोहा/सोरठा)

सुनि केबट के बैन प्रेम लपेटे अटपटे। बिहसे करुनाऐन चितइ जानकी लखन तन।।100।।

ਕੇਵਟ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲਖਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।

Verse 207 (चौपाई)

कृपासिंधु बोले मुसुकाई। सोइ करु जेंहि तव नाव न जाई।। वेगि आनु जल पाय पखारू। होत बिलंबु उतारहि पारू।। जासु नाम सुमरत एक बारा। उतरहिं नर भवसिंधु अपारा।। सोइ कृपालु केवटहि निहोरा। जेहिं जगु किय तिहु पगहु ते थोरा।। पद नख निरखि देवसरि हरषी। सुनि प्रभु बचन मोहँ मति करषी।। केवट राम रजायसु पावा। पानि कठवता भरि लेइ आवा।। अति आनंद उमगि अनुरागा। चरन सरोज पखारन लागा।। बरषि सुमन सुर सकल सिहाहीं। एहि सम पुन्यपुंज कोउ नाहीं।।

ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਉਹ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜਲਦੀ ਪਾਣੀ ਲਿਆਓ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਚਰਨ ਧੋਵੋ; ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਰ ਉਤਾਰਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਅਨੰਤ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਨੇ ਕੇਵਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਚਰਣਾਂ ਅਤੇ ਨਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ; ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਕੇਵਟ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਲਿਆਇਆ। ਪਰਮ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਚਰਣ ਕਮਲ ਧੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲ ਬਰਸਾਏ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 208 (दोहा/सोरठा)

पद पखारि जलु पान करि आपु सहित परिवार। पितर पारु करि प्रभुहि पुनि मुदित गयउ लेइ पार।।101।।

ਚਰਣ ਧੋ ਕੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਪਾਰ ਉਤਾਰਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ।

Verse 209 (चौपाई)

उतरि ठाड़ भए सुरसरि रेता। सीयराम गुह लखन समेता।। केवट उतरि दंडवत कीन्हा। प्रभुहि सकुच एहि नहिं कछु दीन्हा।। पिय हिय की सिय जाननिहारी। मनि मुदरी मन मुदित उतारी।। कहेउ कृपाल लेहि उतराई। केवट चरन गहे अकुलाई।। नाथ आजु मैं काह न पावा। मिटे दोष दुख दारिद दावा।। बहुत काल मैं कीन्हि मजूरी। आजु दीन्ह बिधि बनि भलि भूरी।। अब कछु नाथ न चाहिअ मोरें। दीनदयाल अनुग्रह तोरें।। फिरती बार मोहि जे देबा। सो प्रसादु मैं सिर धरि लेबा।।

ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਨਦੀ ਦੀ ਰੇਤ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ; ਸੀਤਾ, ਰਾਮ, ਗੁਹ ਅਤੇ ਲਖਨ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਸਨ। ਕੇਵਟ ਪਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਨਾਂਹ ਕੀਤਾ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਣੀ ਦੀ ਮੁਦਰੀ ਲਾਹ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਆਪਣੀ ਕਿਰਾਇਆ ਲੈ ਲਓ। ਕੇਵਟ ਨੇ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਪਕੜ ਲਏ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਮੇਰੇ ਪਾਪ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਸਭ ਮਿਟ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅੱਜ ਰੱਬ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਭਾਗ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਹੇ ਦੀਨਾਂ ਦੇ ਦਿਆਲੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਮੇਰੇ ਤੇ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵੋ, ਉਹ ਦਾਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 210 (दोहा/सोरठा)

बहुत कीन्ह प्रभु लखन सियँ नहिं कछु केवटु लेइ। बिदा कीन्ह करुनायतन भगति बिमल बरु देइ।।102।।

ਪ੍ਰਭੂ, ਲਖਨ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਕੇਵਟ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਧਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਭਗਤੀ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 211 (चौपाई)

तब मज्जनु करि रघुकुलनाथा। पूजि पारथिव नायउ माथा।। सियँ सुरसरिहि कहेउ कर जोरी। मातु मनोरथ पुरउबि मोरी।। पति देवर संग कुसल बहोरी। आइ करौं जेहिं पूजा तोरी।। सुनि सिय बिनय प्रेम रस सानी। भइ तब बिमल बारि बर बानी।। सुनु रघुबीर प्रिया बैदेही। तव प्रभाउ जग बिदित न केही।। लोकप होहिं बिलोकत तोरें। तोहि सेवहिं सब सिधि कर जोरें।। तुम्ह जो हमहि बड़ि बिनय सुनाई। कृपा कीन्हि मोहि दीन्हि बड़ाई।। तदपि देबि मैं देबि असीसा। सफल होपन हित निज बागीसा।।

ਫਿਰ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਰ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੀ, ਨਦੀ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਈ, ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਬਚਨ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਹੋ ਗਏ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਘੂਬੀਰ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਵੈਦੇਹੀ: ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਾਨ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਦੇਵਤੇ ਖੁਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਸਿੱਧ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਨਿਮਰਤਾ ਦਿਖਾਈ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਆਂਗਾ: ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਦਿਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ।

Verse 212 (दोहा/सोरठा)

प्राननाथ देवर सहित कुसल कोसला आइ। पूजहि सब मनकामना सुजसु रहिहि जग छाइ।।103।।

ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਦੇਵਰ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੋਸਲਾ ਵਾਪਸ ਆਓ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੁੰਦਰ ਕੀਰਤੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਰਹੇ।

Verse 213 (चौपाई)

गंग बचन सुनि मंगल मूला। मुदित सीय सुरसरि अनुकुला।। तब प्रभु गुहहि कहेउ घर जाहू। सुनत सूख मुखु भा उर दाहू।। दीन बचन गुह कह कर जोरी। बिनय सुनहु रघुकुलमनि मोरी।। नाथ साथ रहि पंथु देखाई। करि दिन चारि चरन सेवकाई।। जेहिं बन जाइ रहब रघुराई। परनकुटी मैं करबि सुहाई।। तब मोहि कहँ जसि देब रजाई। सोइ करिहउँ रघुबीर दोहाई।। सहज सनेह राम लखि तासु। संग लीन्ह गुह हृदय हुलासू।। पुनि गुहँ ग्याति बोलि सब लीन्हे। करि परितोषु बिदा तब कीन्हे।।

ਗੰਗਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਸਨ, ਸੀਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਦੀ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਗੁਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਓ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਹ ਦਾ ਮੂੰਹ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਜਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਗੁਹ ਨੇ ਨਿਮਰ ਬਚਨ ਕਹੇ: ਹੇ ਰਘੂ ਕੁਲ ਦੇ ਮਣੀ, ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਨਾਥ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਓ; ਮੈਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ। ਜਿਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਰਘੂਨਾਥ, ਨਿਵਾਸ ਕਰੋਗੇ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾਵਾਂਗਾ। ਤਦ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਆਜ਼ਾਓਗੇ, ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਰਘੂਬੀਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੌਂਹ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਗੁਹ ਦਾ ਸਹਜ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਗ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਹ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਤਦ ਗੁਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 214 (दोहा/सोरठा)

तब गनपति सिव सुमिरि प्रभु नाइ सुरसरिहि माथ। सखा अनुज सिया सहित बन गवनु कीन्ह रधुनाथ।।104।।

ਤਦ ਰਘੂਨਾਥ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 215 (चौपाई)

तेहि दिन भयउ बिटप तर बासू। लखन सखाँ सब कीन्ह सुपासू।। प्रात प्रातकृत करि रधुसाई। तीरथराजु दीख प्रभु जाई।। सचिव सत्य श्रध्दा प्रिय नारी। माधव सरिस मीतु हितकारी।। चारि पदारथ भरा भँडारु। पुन्य प्रदेस देस अति चारु।। छेत्र अगम गढ़ु गाढ़ सुहावा। सपनेहुँ नहिं प्रतिपच्छिन्ह पावा।। सेन सकल तीरथ बर बीरा। कलुष अनीक दलन रनधीरा।। संगमु सिंहासनु सुठि सोहा। छत्रु अखयबटु मुनि मनु मोहा।। चवँर जमुन अरु गंग तरंगा। देखि होहिं दुख दारिद भंगा।।

ਉਸ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਹੇਠ ਆਸਰਾ ਲਿਆ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਭੋਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਰਘੂਨਾਥ ਗਏ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਸਨ, ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤਨੀ ਮਾਧਵ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਿੱਤਰ ਜੋ ਉਸਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਰਾਜ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਸੀ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ। ਉਸਦਾ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਅਜੇਯ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ, ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ; ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਉੱਥੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸੈਨਾ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਵੀਰ ਸਨ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦੇ ਸਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ। ਸੰਗਮ ਉਸਦਾ ਸਿੰਘਾਸਣ ਸੀ, ਜੋ ਅਤਿ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਅਖੰਡ ਬਰਗਦ ਉਸਦਾ ਰਾਜਕੀ ਛੱਤਰ ਸੀ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਆਪਣੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਚੌਰ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 216 (दोहा/सोरठा)

सेवहिं सुकृति साधु सुचि पावहिं सब मनकाम। बंदी बेद पुरान गन कहहिं बिमल गुन ग्राम।।105।।

ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸਦੇ ਨਿਰਮਲ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 217 (चौपाई)

को कहि सकइ प्रयाग प्रभाऊ। कलुष पुंज कुंजर मृगराऊ।। अस तीरथपति देखि सुहावा। सुख सागर रघुबर सुखु पावा।। कहि सिय लखनहि सखहि सुनाई। श्रीमुख तीरथराज बड़ाई।। करि प्रनामु देखत बन बागा। कहत महातम अति अनुरागा।। एहि बिधि आइ बिलोकी बेनी। सुमिरत सकल सुमंगल देनी।। मुदित नहाइ कीन्हि सिव सेवा। पुजि जथाबिधि तीरथ देवा।। तब प्रभु भरद्वाज पहिं आए। करत दंडवत मुनि उर लाए।। मुनि मन मोद न कछु कहि जाइ। ब्रह्मानंद रासि जनु पाई।।

ਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਮਹਿਮਾ ਕੌਣ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦੇ ਹਾਥੀ ਲਈ ਸ਼ੇਰ ਹੈ? ਅਜਿਹੇ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੂਨਾਥ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀ ਤੀਰਥਰਾਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ। ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸੰਗਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਭਰਦਵਾਜ ਕੋਲ ਆਏ; ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾ਷ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਾਇਆ। ਮੁਨੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 218 (दोहा/सोरठा)

दीन्हि असीस मुनीस उर अति अनंदु अस जानि। लोचन गोचर सुकृत फल मनहुँ किए बिधि आनि।।106।।

ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅਤਿ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 219 (चौपाई)

कुसल प्रस्न करि आसन दीन्हे। पूजि प्रेम परिपूरन कीन्हे।। कंद मूल फल अंकुर नीके। दिए आनि मुनि मनहुँ अमी के।। सीय लखन जन सहित सुहाए। अति रुचि राम मूल फल खाए।। भए बिगतश्रम रामु सुखारे। भरव्दाज मृदु बचन उचारे।। आजु सुफल तपु तीरथ त्यागू। आजु सुफल जप जोग बिरागू।। सफल सकल सुभ साधन साजू। राम तुम्हहि अवलोकत आजू।। लाभ अवधि सुख अवधि न दूजी। तुम्हारें दरस आस सब पूजी।। अब करि कृपा देहु बर एहू। निज पद सरसिज सहज सनेहू।।

ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਣ ਦਿੱਤੇ; ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਟਹਿਣੀਆਂ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੇ, ਭੋਜਨ ਜੋ ਮੁਨੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਰਾਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਰੁਚੀ ਨਾਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾਧੇ। ਰਾਮ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਹੋ ਗਏ; ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਕੋਮਲ ਬਚਨ ਬੋਲੇ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਫਲਦਾਰ ਹੈ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਫਲਦਾਰ ਹੈ; ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਾਪ, ਮੇਰਾ ਯੋਗ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਵੈਰਾਗ ਫਲਦਾਰ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਉਪਰਾਲੇ ਸਫਲ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਲਾਭ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਦਿਖਾਓ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿਓ: ਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਣ ਕਮਲ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।

Verse 220 (दोहा/सोरठा)

करम बचन मन छाड़ि छलु जब लगि जनु न तुम्हार। तब लगि सुखु सपनेहुँ नहीं किएँ कोटि उपचार।।

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਕਰਮ, ਵਚਨ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਛਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ, ਤਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਲੱਖਾਂ ਉਪਾਅ ਅਜ਼ਮਾਓ।

Verse 221 (चौपाई)

सुनि मुनि बचन रामु सकुचाने। भाव भगति आनंद अघाने।। तब रघुबर मुनि सुजसु सुहावा। कोटि भाँति कहि सबहि सुनावा।। सो बड सो सब गुन गन गेहू। जेहि मुनीस तुम्ह आदर देहू।। मुनि रघुबीर परसपर नवहीं। बचन अगोचर सुखु अनुभवहीं।। यह सुधि पाइ प्रयाग निवासी। बटु तापस मुनि सिद्ध उदासी।। भरद्वाज आश्रम सब आए। देखन दसरथ सुअन सुहाए।। राम प्रनाम कीन्ह सब काहू। मुदित भए लहि लोयन लाहू।। देहिं असीस परम सुखु पाई। फिरे सराहत सुंदरताई।।

ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰੇਮ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਦ ਰਘੂਨਾਥ, ਜਿਸਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੀਰਤੀ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ। ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਹਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਇਤਨਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਰਘੂਨਾਥ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ, ਤਪੱਸਵੀਆਂ, ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਉਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਗਏ।

Verse 222 (दोहा/सोरठा)

राम कीन्ह बिश्राम निसि प्रात प्रयाग नहाइ। चले सहित सिय लखन जन मुददित मुनिहि सिरु नाइ।।108।।

ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ; ਭੋਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਖੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਆਪਣਾ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 223 (चौपाई)

राम सप्रेम कहेउ मुनि पाहीं। नाथ कहिअ हम केहि मग जाहीं।। मुनि मन बिहसि राम सन कहहीं। सुगम सकल मग तुम्ह कहुँ अहहीं।। साथ लागि मुनि सिष्य बोलाए। सुनि मन मुदित पचासक आए।। सबन्हि राम पर प्रेम अपारा। सकल कहहि मगु दीख हमारा।। मुनि बटु चारि संग तब दीन्हे। जिन्ह बहु जनम सुकृत सब कीन्हे।। करि प्रनामु रिषि आयसु पाई। प्रमुदित हृदयँ चले रघुराई।। ग्राम निकट जब निकसहि जाई। देखहि दरसु नारि नर धाई।। होहि सनाथ जनम फलु पाई। फिरहि दुखित मनु संग पठाई।।

ਰਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਰਾਹੇ ਜਾਈਏ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਰਾਹੇ ਸੌਖੇ ਹਨ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਸੁਣ ਕੇ ਪੰਜਾਹ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਲਈ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵੇਖੋ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਰਾਹਾ ਹੈ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਚਾਰ ਬਰਗਦ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਰਘੂਰਾਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਦੌੜੀਆਂ। ਉਹ ਧੰਨ ਸਨ, ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ।

Verse 224 (दोहा/सोरठा)

बिदा किए बटु बिनय करि फिरे पाइ मन काम। उतरि नहाए जमुन जल जो सरीर सम स्याम।।109।।

ਬਰਗਦ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਨਮਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਪਾਰ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਆਮ ਹੋ ਗਏ।