Prakarana 11
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, गृहधर्म और व्यक्तिगत आसक्ति का परित्याग करके ‘वन-मार्ग’ को ‘अंतर-मार्ग’ बनाना। इस काण्ड में राम का निष्कासन केवल कथा-घटना नहीं, साधक-चित्त का संस्कार है—जहाँ विरह, करुणा, और शरणागति मिलकर ‘भवसागर-तरन’ की तैयारी कराते हैं।
அயோத்தியா காண்டத்தின் இப்பகுதி (தோ.100–109 அருகில்) ‘விரஹ-கருண’ ரசத்தை ‘பக்தி-ஆனந்த’மாக மாற்றுகிறது. நிர்வாசனத்தின் வலி இங்கு தீர்த்த-யாத்திரையும் சரணாகதியின் பாடமுமாகிறது: ராமன் கங்காதடம் வருதல், சாதகன் தன் அஹங்காரத் தட்டைக் கைவிடுதல். கேவட்ட-பிரசங்கத்தில் மக்கள் மொழியின் சாமர்த்தியத்துக்குள் ஆழ்ந்த சித்தாந்தம் உள்ளது—‘பத-ரஜ’ பயம் உண்மையில் பிரேமத்தின் எச்சரிக்கை; ‘உதராய்’ மறுப்பு நிஷ்காம தாஸ்யத்தின் आदர்ஷம். பிரயாக-வர்ணனத்தில் தீர்த்தத்தின் வெளி மகிமை ராம-தரிசனத்தால் உள்நோக்காகிறது: தீர்த்தபதியின் பலன் ‘ராம-ஸமாகமம்’. பரத்வாஜ-ஆச்ரமத்தில் தபம், ஜபம், த்யாகம் ஆகியவற்றின் சார்த்தகத்துவம் ‘தரிசன-லாப’த்தால் நிரூபிக்கப்படுகிறது—இந்த காண்ட-சோபானம் சாதகனை கர்மகாண்ட-ஆஸ்ரயத்திலிருந்து வெளியேற்றி, நாம-ஆஸ்ரயமும் அனன்ய-பக்தியின் ஸ்திரத்தையும் அளிக்கிறது.
Verses
சௌபாய் 100.1-4
जासु बियोग बिकल पसु ऐसे।प्रजा मातु पितु जिइहहिं कैसें।।
बरबस राम सुमंत्रु पठाए।सुरसरि तीर आपु तब आए।।
मागी नाव न केवटु आना।कहइ तुम्हार मरमु मैं जाना।।
चरन कमल रज कहुँ सबु कहई।मानुष करनि मूरि कछु अहई।।
छुअत सिला भइ नारि सुहाई।पाहन तें न काठ कठिनाई।।
तरनिउ मुनि घरिनि होइ जाई।बाट परइ मोरि नाव उड़ाई।।
एहिं प्रतिपालउँ सबु परिवारू।नहिं जानउँ कछु अउर कबारू।।
जौ प्रभु पार अवसि गा चहहू।मोहि पद पदुम पखारन कहहू।।
jāsu biyoga bikala pasu aise |prajā mātu pitu jiihahiṁ kaiseṁ ||
barabasa rāma sumaṁtru paṭhāe |surasari tīra āpu taba āe ||
māgī nāva na kevaṭu ānā |kahai tumhāra maramu maiṁ jānā ||
carana kamala raja kahũ sabu kahaī |mānuṣa karani mūri kachu ahaī ||
chuata silā bhai nāri suhāī |pāhana teṁ na kāṭha kaṭhināī ||
taraniu muni gharini hoi jāī |bāṭa parai mori nāva uṛāī ||
ehiṁ pratipālaũ sabu parivārū |nahiṁ jānaũ kachu aura kabārū ||
jau prabhu pāra avasi gā cahahū |mohi pada paduma pakhārana kahahū ||
அவரை விட்டுப் பிரிந்த துயரத்தால் மிருகங்களே இவ்வளவு வருந்துகின்றனவானால், அவருடைய பிரஜைகளும், தாய் தந்தையரும் எவ்வாறு வாழ்வார்கள்? ராமர் சுமந்திரரை அவருடைய விருப்பத்திற்கு மாறாக அனுப்பிவைத்துவிட்டு, பின்னர் தாமாகவே சுரசரி நதியின் கரைக்கு வந்தார். அவர் படகைக் கேட்டார், ஆனால் படகுத்துறைக்காரன் அதைக் கொண்டுவர மறுத்தான். அவன் கூறினான், "உம்முடைய ரகசியத்தை நான் அறிவேன். உம்முடைய தாமரைப் பாதங்களின் தூசி மனிதர்கள் மீது செயல்படும் ஒரு மூலிகை, ஏதோ ஒரு மந்திரம் என்று அனைவரும் கூறுகின்றனர். அது தொட்டதும் ஒரு கல் அழகிய பெண்ணாயிற்று. மரம் கல்லை விடக் கடினமானதல்ல. என் படகும் கூட முனிவரின் மனைவியாக மாறிவிடும், பறந்து போய்விடும், நான் வழியில் தவித்துவிடுவேன். இந்தப் படகைக் கொண்டே நான் என் குடும்பம் முழுவதையும் பராமரிக்கிறேன்; வேறு எந்தத் தொழிலையும் நான் அறியேன். பிரபுவே, நீர் நிச்சயம் கரை தாண்ட விரும்பினால், என்னிடம் உம்முடைய தாமரைப் பாதங்களைக் கழுவச் சொல்லும்."
சந்தம் 100
पद कमल धोइ चढ़ाइ नाव न नाथ उतराई चहौं।मोहि राम राउरि आन दसरथ सपथ सब साची कहौं।।
बरु तीर मारहुँ लखनु पै जब लगि न पाय पखारिहौं।तब लगि न तुलसीदास नाथ कृपाल पारु उतारिहौं।।
pada kamala dhoi caṛhāi nāva na nātha utarāī cahauṁ |mohi rāma rāuri āna dasaratha sapatha saba sācī kahauṁ ||
baru tīra mārahũ lakhanu pai jaba lagi na pāya pakhārihauṁ |taba lagi na tulasīdāsa nātha kṛpāla pāru utārihauṁ ||
உமது தாமரைப் பாதங்களைக் கழுவி, உம்மைப் படகில் ஏற்றி அழைத்துச் செல்வேன், கடத்தலுக்கு விலை ஒன்றும் கேளேன், எஜமானரே. இராமா, உம்மையும் தசரதரையும் சத்தியமாக எடுத்துக்கொண்டு, முழு உண்மையையும் உமக்குச் சொல்கிறேன். லட்சுமணன் தன் அம்புகளால் என்னை எய்யட்டும், ஆனால் உமது பாதங்களைக் கழுவும் வரை, கிருபாளுவான எஜமானரே, உம்மைப் படகில் ஏற்றி எதிர்க்கரை சேர்த்து வைக்க மாட்டேன். துளசிதாஸ் கூறுவது இதுவே.
சோரட்டா 100
सुनि केबट के बैन प्रेम लपेटे अटपटे।बिहसे करुनाऐन चितइ जानकी लखन तन।।100।।
suni kebaṭa ke baina prema lapeṭe aṭapaṭe |bihase karunāaina citai jānakī lakhana tana ||100||
படகோட்டியின் வார்த்தைகளைக் கேட்டு, காதலில் சுற்றப்பட்ட, எளிய மற்றும் குழப்பமான, கருணையின் வாசஸ்தலம் புன்னகைத்து, ஜானகி மற்றும் லக்ஷ்மணரைப் பார்த்தார்.
சௌபாய் 101.1-4
कृपासिंधु बोले मुसुकाई।सोइ करु जेंहि तव नाव न जाई।।
वेगि आनु जल पाय पखारू।होत बिलंबु उतारहि पारू।।
जासु नाम सुमरत एक बारा।उतरहिं नर भवसिंधु अपारा।।
सोइ कृपालु केवटहि निहोरा।जेहिं जगु किय तिहु पगहु ते थोरा।।
पद नख निरखि देवसरि हरषी।सुनि प्रभु बचन मोहँ मति करषी।।
केवट राम रजायसु पावा।पानि कठवता भरि लेइ आवा।।
अति आनंद उमगि अनुरागा।चरन सरोज पखारन लागा।।
बरषि सुमन सुर सकल सिहाहीं।एहि सम पुन्यपुंज कोउ नाहीं।।
kṛpāsiṁdhu bole musukāī |soi karu jeṁhi tava nāva na jāī ||
vegi ānu jala pāya pakhārū |hota bilaṁbu utārahi pārū ||
jāsu nāma sumarata eka bārā |utarahiṁ nara bhavasiṁdhu apārā ||
soi kṛpālu kevaṭahi nihorā |jehiṁ jagu kiya tihu pagahu te thorā ||
pada nakha nirakhi devasari haraṣī |suni prabhu bacana mohã mati karaṣī ||
kevaṭa rāma rajāyasu pāvā |pāni kaṭhavatā bhari lei āvā ||
ati ānaṁda umagi anurāgā |carana saroja pakhārana lāgā ||
baraṣi sumana sura sakala sihāhīṁ |ehi sama punyapuṁja kou nāhīṁ ||
கருணைக்கடல் புன்னகையுடன் பேசினார்: உன் படகு அழியாதபடி அதைச் செய். விரைவாக நீர் கொண்டுவந்து என் பாதத்தைக் கழுவு. நேரம் வீணாகிறது, என்னை எதிர்கரைக்குக் கொண்டு செல். யாருடைய பெயரை ஒருமுறை நினைந்தாலே மனிதர்கள் எல்லையற்ற சம்சார சாகரத்தைக் கடக்கின்றார்களோ, அந்தக் கிருபாசாகரனே இப்போது ஒரு படகுத்துறையானிடம் வேண்டுகோள் விடுத்தார், அவர் மூன்று அடிகளால் உலகத்தைச் சிறியதாக்கியவர். அவரது பாதங்களின் நகங்களைக் கண்டு தேவசரி கங்கை மகிழ்ந்தாள்; பிரபுவின் வார்த்தைகளைக் கேட்டு அவள் மனம் மயக்கத்தில் ஆழ்ந்தது. படகுத்துறையான் ராமரின் கட்டளையைப் பெற்று, நீர் நிறைந்த மரப்பாத்திரத்தைக் கொண்டு வந்தான். மிகுந்த ஆனந்தமும் அன்பும் பொங்க, அவன் தாமரைப் பாதங்களைக் கழுவத் தொடங்கினான். எல்லாத் தேவர்களும் மலர்களை மழையாகப் பொழிந்து ஆசையுடன் பார்த்தனர்; இவருக்கு நிகரான புண்ணியப் பொருள் வேறு யாரும் இல்லை.
தோஹா 101
पद पखारि जलु पान करि आपु सहित परिवार।पितर पारु करि प्रभुहि पुनि मुदित गयउ लेइ पार।।101।।
pada pakhāri jalu pāna kari āpu sahita parivāra |pitara pāru kari prabhuhi puni mudita gayau lei pāra ||101||
இறைவனின் திருவடிகளைக் கழுவி அந்த நீரைப் பருகி, தன்னையும் தன் குடும்பத்தாரையும் சேர்த்து, முன்னோர்களையும் கடத்திய பின், மகிழ்ச்சியுடன் இறைவனைக் கடத்திச் சென்றான்.
சௌபாய் 102.1-4
उतरि ठाड़ भए सुरसरि रेता।सीयराम गुह लखन समेता।।
केवट उतरि दंडवत कीन्हा।प्रभुहि सकुच एहि नहिं कछु दीन्हा।।
पिय हिय की सिय जाननिहारी।मनि मुदरी मन मुदित उतारी।।
कहेउ कृपाल लेहि उतराई।केवट चरन गहे अकुलाई।।
नाथ आजु मैं काह न पावा।मिटे दोष दुख दारिद दावा।।
बहुत काल मैं कीन्हि मजूरी।आजु दीन्ह बिधि बनि भलि भूरी।।
अब कछु नाथ न चाहिअ मोरें।दीनदयाल अनुग्रह तोरें।।
फिरती बार मोहि जे देबा।सो प्रसादु मैं सिर धरि लेबा।।
utari ṭhāṛa bhae surasari retā |sīyarāma guha lakhana sametā ||
kevaṭa utari daṁḍavata kīnhā |prabhuhi sakuca ehi nahiṁ kachu dīnhā ||
piya hiya kī siya jānanihārī |mani mudarī mana mudita utārī ||
kaheu kṛpāla lehi utarāī |kevaṭa carana gahe akulāī ||
nātha āju maiṁ kāha na pāvā |miṭe doṣa dukha dārida dāvā ||
bahuta kāla maiṁ kīnhi majūrī |āju dīnha bidhi bani bhali bhūrī ||
aba kachu nātha na cāhia moreṁ |dīnadayāla anugraha toreṁ ||
phiratī bāra mohi je debā |so prasādu maiṁ sira dhari lebā ||
இறங்கி கங்கை மணலில் நின்றனர், சீதையும் ராமரும் குஹனும் லக்ஷ்மணனும் ஒன்றாக. கேவடனும் இறங்கி தண்டவதம் செய்தான். அவனுக்கு ஒன்றும் கொடுக்கவில்லையே என பிரபு வெட்கம் கொண்டார். தன் கணவரின் இதயத்தை அறிந்த சீதை, மனமகிழ்ந்து மணிமுத்திரைக் கழற்றினாள். கிருபாளர், படகு கட்டணத்தை எடுத்துக்கொள் என்றார். கேவடன் வருந்தி அவர் பாதங்களைப் பற்றினான். நாதா, இன்று நான் எதைப் பெறவில்லை? என் குற்றம், துன்பம், வறுமை ஆகியவற்றின் நெருப்பு அணைந்தது. நீண்ட காலமாக நான் கூலிவேலை செய்தேன். இன்று விதி எனக்கு நல்ல முழுக்கூலி கொடுத்தது. இப்போது நாதா, எனக்கு வேறு ஒன்றும் வேண்டாம். தீனதயாளா, உமது அனுக்கிரகம் எனக்கு உண்டு. நீர் திரும்பும்போது எனக்கு எதைக் கொடுப்பீரோ, அந்தப் பிரசாதத்தை நான் தலையில் சுமந்து கொள்வேன்.
தோஹா 102
बहुत कीन्ह प्रभु लखन सियँ नहिं कछु केवटु लेइ।बिदा कीन्ह करुनायतन भगति बिमल बरु देइ।।102।।
bahuta kīnha prabhu lakhana siyã nahiṁ kachu kevaṭu lei |bidā kīnha karunāyatana bhagati bimala baru dei ||102||
பிரபு, லக்ஷ்மணன், சீதை ஆகியோர் அவனை மிகவும் வற்புறுத்தினாலும், படகுத்துறைக்காரன் எதையும் ஏற்றுக்கொள்ளவில்லை. கருணையின் வாசஸ்தலமான இறைவன் அவனை விடையாற்றினார், தூய பக்தியென்னும் வரத்தை அருளிவிட்டு.
சௌபாய் 103.1-4
तब मज्जनु करि रघुकुलनाथा।पूजि पारथिव नायउ माथा।।
सियँ सुरसरिहि कहेउ कर जोरी।मातु मनोरथ पुरउबि मोरी।।
पति देवर संग कुसल बहोरी।आइ करौं जेहिं पूजा तोरी।।
सुनि सिय बिनय प्रेम रस सानी।भइ तब बिमल बारि बर बानी।।
सुनु रघुबीर प्रिया बैदेही।तव प्रभाउ जग बिदित न केही।।
लोकप होहिं बिलोकत तोरें।तोहि सेवहिं सब सिधि कर जोरें।।
तुम्ह जो हमहि बड़ि बिनय सुनाई।कृपा कीन्हि मोहि दीन्हि बड़ाई।।
तदपि देबि मैं देबि असीसा।सफल होपन हित निज बागीसा।।
taba majjanu kari raghukulanāthā |pūji pārathiva nāyau māthā ||
siyã surasarihi kaheu kara jorī |mātu manoratha puraubi morī ||
pati devara saṁga kusala bahorī |āi karauṁ jehiṁ pūjā torī ||
suni siya binaya prema rasa sānī |bhai taba bimala bāri bara bānī ||
sunu raghubīra priyā baidehī |tava prabhāu jaga bidita na kehī ||
lokapa hohiṁ bilokata toreṁ |tohi sevahiṁ saba sidhi kara joreṁ ||
tumha jo hamahi baṛi binaya sunāī |kṛpā kīnhi mohi dīnhi baṛāī ||
tadapi debi maiṁ debi asīsā |saphala hopana hita nija bāgīsā ||
அப்போது ரகுகுலத்தின் தலைவன் குளித்து, மண்ணாலான சிவலிங்கத்தைப் பூஜித்து, தலை வணங்கினான். சீதை கைகளைக் கூப்பி தேவநதியிடம் கூறினாள்: "தாயே, என் விருப்பத்தை நிறைவேற்று. கணவனும் அவன் தம்பியும் சேர நன்றாகத் திரும்பி வந்து உன்னைப் பூஜிப்பேன்." சீதையின் வேண்டுதலைக் கேட்டு, அன்பின் இன்பத்தில் மூழ்கி, நதியின் தெளிந்த நீரிலிருந்து கருணையுள்ள குரல் ஒலித்தது. "கேட்பாயாக, ரகுவீரன் ராமனின் அன்புத் தேவியான வைதேகியே, உன் பெருமை உலகில் யாருக்குத் தெரியாது? உன்னைப் பார்ப்பவர்கள் உலகங்களின் காவலர்களாகிறார்கள்; எல்லாச் சித்திகளும் கைகளைக் கூப்பி உன்னைச் சேவிக்கின்றன. இவ்வளவு பெரிய வேண்டுதலைச் சொல்லி எனக்குக் கிருபை காட்டினாய், எனக்குப் பெருமை தந்தாய். என்றாலும் தேவியே, நான் உனக்கு ஆசீர்வாதம் தருகிறேன், என் சொற்கள் நிறைவேறுவதற்காக."
தோஹா 103
प्राननाथ देवर सहित कुसल कोसला आइ।पूजहि सब मनकामना सुजसु रहिहि जग छाइ।।103।।
prānanātha devara sahita kusala kosalā āi |pūjahi saba manakāmanā sujasu rahihi jaga chāi ||103||
உயிரினும் இனிய கணவரும் அவர் தம்பியும் உடன் கோசல நாட்டிற்குப் பாதுகாப்பாக வந்தடைவாய். உன் மனதின் அனைத்து விருப்பங்களும் நிறைவேறும், உன் நற்பெயர் உலகம் முழுதும் பரவி நிலைக்கும்.
சௌபாய் 104.1-4
गंग बचन सुनि मंगल मूला।मुदित सीय सुरसरि अनुकुला।।
तब प्रभु गुहहि कहेउ घर जाहू।सुनत सूख मुखु भा उर दाहू।।
दीन बचन गुह कह कर जोरी।बिनय सुनहु रघुकुलमनि मोरी।।
नाथ साथ रहि पंथु देखाई।करि दिन चारि चरन सेवकाई।।
जेहिं बन जाइ रहब रघुराई।परनकुटी मैं करबि सुहाई।।
तब मोहि कहँ जसि देब रजाई।सोइ करिहउँ रघुबीर दोहाई।।
सहज सनेह राम लखि तासु।संग लीन्ह गुह हृदय हुलासू।।
पुनि गुहँ ग्याति बोलि सब लीन्हे।करि परितोषु बिदा तब कीन्हे।।
gaṁga bacana suni maṁgala mūlā |mudita sīya surasari anukulā ||
taba prabhu guhahi kaheu ghara jāhū |sunata sūkha mukhu bhā ura dāhū ||
dīna bacana guha kaha kara jorī |binaya sunahu raghukulamani morī ||
nātha sātha rahi paṁthu dekhāī |kari dina cāri carana sevakāī ||
jehiṁ bana jāi rahaba raghurāī |paranakuṭī maiṁ karabi suhāī ||
taba mohi kahã jasi deba rajāī |soi karihaũ raghubīra dohāī ||
sahaja saneha rāma lakhi tāsu |saṁga līnha guha hṛdaya hulāsū ||
puni guhã gyāti boli saba līnhe |kari paritoṣu bidā taba kīnhe ||
கங்கையின் வார்த்தைகளைக் கேட்டு, எல்லா மங்களங்களுக்கும் வேரான அந்த தேவநதி அனுகூலமாக இருப்பதை எண்ணி சீதை மகிழ்ந்தாள். அப்போது பிரபு குகனிடம், "வீட்டிற்குச் செல்" என்றார். அதைக் கேட்ட குகனின் முகம் வறண்டு, இதயம் எரிந்தது. குகன் கைகளைக் கூப்பி தாழ்வான வார்த்தைகளில், "ரகு குலத்தின் ரத்தினமே, என் வேண்டுதலைக் கேளும்" என்றான். "நாதா, என்னை உம்முடன் இருக்க விடும், வழியைக் காட்டுவேன், நான்கு நாட்கள் உமது திருவடிகளைச் சேவிப்பேன்." "நீங்கள் எந்தக் காட்டிற்குச் சென்று தங்குகிறீர்களோ, ரகுராயா, அங்கு நான் அழகிய பர்ணகுடில் அமைத்துத் தருவேன்." "பின்னர் எனக்கு என்ன கட்டளை தருகிறீர்களோ, அதை நான் செய்வேன், ரகுபீரைச் சாட்சியாக வைத்து ஆணையிடுகிறேன்." குகனின் இயற்கையான அன்பைக் கண்ட ராமர் அவனைத் தம்முடன் அழைத்துச் சென்றார், குகனின் இதயம் ஆனந்தத்தால் நிறைந்தது. பின்னர் குகன் தன் உறவினர்கள் அனைவரையும் அழைத்தான், அவர்களுக்கு மனத்திருப்தி அளித்து விடுவித்தான்.
தோஹா 104
तब गनपति सिव सुमिरि प्रभु नाइ सुरसरिहि माथ।सखा अनुज सिया सहित बन गवनु कीन्ह रधुनाथ।।104।।
taba ganapati siva sumiri prabhu nāi surasarihi mātha |sakhā anuja siyā sahita bana gavanu kīnha radhunātha ||104||
அப்போது ரகுநாதர் கணபதி மற்றும் சிவனை நினைந்து, கங்கைக்குத் தலை வணங்கி, தன் தோழன், தம்பி மற்றும் சீதையுடன் காட்டிற்குப் புறப்பட்டார்.
சௌபாய் 105.1-4
तेहि दिन भयउ बिटप तर बासू।लखन सखाँ सब कीन्ह सुपासू।।
प्रात प्रातकृत करि रधुसाई।तीरथराजु दीख प्रभु जाई।।
सचिव सत्य श्रद्धा प्रिय नारी।माधव सरिस मीतु हितकारी।।
चारि पदारथ भरा भँडारु।पुन्य प्रदेस देस अति चारु।।
छेत्र अगम गढ़ु गाढ़ सुहावा।सपनेहुँ नहिं प्रतिपच्छिन्ह पावा।।
सेन सकल तीरथ बर बीरा।कलुष अनीक दलन रनधीरा।।
संगमु सिंहासनु सुठि सोहा।छत्रु अखयबटु मुनि मनु मोहा।।
चवँर जमुन अरु गंग तरंगा।देखि होहिं दुख दारिद भंगा।।
tehi dina bhayau biṭapa tara bāsū |lakhana sakhā̃ saba kīnha supāsū ||
prāta prātakṛta kari radhusāī |tīratharāju dīkha prabhu jāī ||
saciva satya śraddhā priya nārī |mādhava sarisa mītu hitakārī ||
cāri padāratha bharā bhãḍāru |punya pradesa desa ati cāru ||
chetra agama gaṛhu gāṛha suhāvā |sapanehũ nahiṁ pratipacchinha pāvā ||
sena sakala tīratha bara bīrā |kaluṣa anīka dalana ranadhīrā ||
saṁgamu siṁhāsanu suṭhi sohā |chatru akhayabaṭu muni manu mohā ||
cavãra jamuna aru gaṁga taraṁgā |dekhi hohiṁ dukha dārida bhaṁgā ||
அன்று அவர் ஒரு மரத்தடியில் தங்கினார், லக்ஷ்மணனும் அவரது தோழனும் எல்லா வசதிகளையும் செய்து கொடுத்தனர். விடிகாலையில் காலைக் கடன்களை முடித்து, ரகுவின் தலைவன் சென்று தீர்த்தங்களுக்கெல்லாம் அரசனான பிரயாகத்தைத் தரிசித்தார். சத்தியம் அவனது அமைச்சர், ஸ்ரத்தை அவனது பிரிய மகாராணி, தனக்கு நிகரான மாதவன் அவனது நண்பனும் நலம் விரும்பியுமாவான். நான்கு புருஷார்த்தங்களும் நிரம்பிய அவனது கருவூலம், புண்ணிய பூமி, மிக அழகிய நாடு. அவனது புண்ணிய பூமி அடைய முடியாத, வலுவான, அழகிய கோட்டை, அதை பகைவர்கள் கனவிலும் அடைந்ததில்லை. எல்லா தீர்த்தங்களும் அவனது படை, சிறந்த வீரர்கள், போரில் உறுதியானவர்கள், பாவங்களின் கூட்டத்தை நசுக்குபவர்கள். நதிகளின் சங்கமம் அவனது சிம்மாசனம், மிகவும் ஒளிமயமானது, அழியாத வடமரம் அவனது குடை, முனிவர்களின் மனத்தைக் கவர்ந்தது. யமுனையும் கங்கையும் அலைகள் அவனது வாரிவாளம், அவற்றைக் கண்டு துன்பமும் வறுமையும் நீங்கும்.
தோஹா 105
सेवहिं सुकृति साधु सुचि पावहिं सब मनकाम।बंदी बेद पुरान गन कहहिं बिमल गुन ग्राम।।105।।
sevahiṁ sukṛti sādhu suci pāvahiṁ saba manakāma |baṁdī beda purāna gana kahahiṁ bimala guna grāma ||105||
புண்ணியவான்களான தூய இதயம் கொண்ட சாதுக்கள் அவரைத் தொண்டு செய்கின்றனர், தங்கள் மனதின் அனைத்து விருப்பங்களையும் பெறுகின்றனர். வேதங்களும் புராணங்களும் பாடகர்களைப் போல அவரின் களங்கமற்ற குணங்களின் திரளைப் புகழ்ந்து கூறுகின்றன.
சௌபாய் 106.1-4
को कहि सकइ प्रयाग प्रभाऊ।कलुष पुंज कुंजर मृगराऊ।।
अस तीरथपति देखि सुहावा।सुख सागर रघुबर सुखु पावा।।
कहि सिय लखनहि सखहि सुनाई।श्रीमुख तीरथराज बड़ाई।।
करि प्रनामु देखत बन बागा।कहत महातम अति अनुरागा।।
एहि बिधि आइ बिलोकी बेनी।सुमिरत सकल सुमंगल देनी।।
मुदित नहाइ कीन्हि सिव सेवा।पुजि जथाबिधि तीरथ देवा।।
तब प्रभु भरद्वाज पहिं आए।करत दंडवत मुनि उर लाए।।
मुनि मन मोद न कछु कहि जाइ।ब्रह्मानंद रासि जनु पाई।।
ko kahi sakai prayāga prabhāū |kaluṣa puṁja kuṁjara mṛgarāū ||
asa tīrathapati dekhi suhāvā |sukha sāgara raghubara sukhu pāvā ||
kahi siya lakhanahi sakhahi sunāī |śrīmukha tīratharāja baṛāī ||
kari pranāmu dekhata bana bāgā |kahata mahātama ati anurāgā ||
ehi bidhi āi bilokī benī |sumirata sakala sumaṁgala denī ||
mudita nahāi kīnhi siva sevā |puji jathābidhi tīratha devā ||
taba prabhu bharadvāja pahiṁ āe |karata daṁḍavata muni ura lāe ||
muni mana moda na kachu kahi jāi |brahmānaṁda rāsi janu pāī ||
பிரயாகத்தின் மகிமையை யார் கூற முடியும்? பாவங்களின் கூட்டமாகிய யானையை அழிக்கும் மிருகங்களின் அரசனான சிங்கத்தைப் போல அது. அவ்வாறு அழகிய தீர்த்தங்களின் தலைவனைக் கண்டு, சுக சாகரமான ரகுவம்ச சிரேஷ்டன் ராமன் ஆனந்தம் அடைந்தான். தன் வாயால் சீதை, லக்ஷ்மணன், தோழன் ஆகியோருக்கு தீர்த்த ராஜனின் மகிமையைக் கூறினான். வணங்கிய பின் காடுகளையும் தோட்டங்களையும் பார்த்து, அத்தலத்தின் மகிமையை மிகுந்த பக்தியுடன் கூறினான். அவ்வாறு வந்து திரிவேணியைத் தரிசித்தான், அதை நினைப்பவர்க்கு எல்லா நன்மங்களையும் அளிப்பது. மகிழ்ச்சியுடன் நீராடி சிவனை வழிபட்டு, தீர்த்த தேவதைகளையும் முறைப்படி பூஜித்தான். பின் பிரபு பரத்வாஜரிடம் வந்தான், ராமன் சாஷ்டாங்கமாக விழுந்தபோது முனிவர் அவனை மார்போடு அணைத்துக் கொண்டார். முனிவரின் மனதின் ஆனந்தத்தை வார்த்தைகளால் கூற இயலாது, பிரம்மானந்தத்தின் குவியலைப் பெற்றது போல ஆயிற்று.
தோஹா 106
दीन्हि असीस मुनीस उर अति अनंदु अस जानि।लोचन गोचर सुकृत फल मनहुँ किए बिधि आनि।।106।।
dīnhi asīsa munīsa ura ati anaṁdu asa jāni |locana gocara sukṛta phala manahũ kie bidhi āni ||106||
முனிவர்களின் தலைவர் ஆசியளித்தார், அவர் மார்பில் மிகுந்த ஆனந்தம் நிறைந்தது, பிரம்மா அவரது நல்லொழுக்கங்களின் கனியைக் கொண்டு வந்து அவரது கண்களுக்கே காட்டியது போல.
சௌபாய் 107.1-4
कुसल प्रस्न करि आसन दीन्हे।पूजि प्रेम परिपूरन कीन्हे।।
कंद मूल फल अंकुर नीके।दिए आनि मुनि मनहुँ अमी के।।
सीय लखन जन सहित सुहाए।अति रुचि राम मूल फल खाए।।
भए बिगतश्रम रामु सुखारे।भरव्दाज मृदु बचन उचारे।।
आजु सुफल तपु तीरथ त्यागू।आजु सुफल जप जोग बिरागू।।
सफल सकल सुभ साधन साजू।राम तुम्हहि अवलोकत आजू।।
लाभ अवधि सुख अवधि न दूजी।तुम्हारें दरस आस सब पूजी।।
अब करि कृपा देहु बर एहू।निज पद सरसिज सहज सनेहू।।
kusala prasna kari āsana dīnhe |pūji prema paripūrana kīnhe ||
kaṁda mūla phala aṁkura nīke |die āni muni manahũ amī ke ||
sīya lakhana jana sahita suhāe |ati ruci rāma mūla phala khāe ||
bhae bigataśrama rāmu sukhāre |bharavdāja mṛdu bacana ucāre ||
āju suphala tapu tīratha tyāgū |āju suphala japa joga birāgū ||
saphala sakala subha sādhana sājū |rāma tumhahi avalokata ājū ||
lābha avadhi sukha avadhi na dūjī |tumhāreṁ darasa āsa saba pūjī ||
aba kari kṛpā dehu bara ehū |nija pada sarasija sahaja sanehū ||
முனிவர் நலனை விசாரித்து ஆசனம் கொடுத்தார்; பூஜை செய்து அன்பினால் நிறைவு செய்தார். கிழங்குகள், வேர்கள், கனிகள், தளிர்கள் ஆகிய நல்லவற்றைக் கொண்டுவந்து கொடுத்தார், அவை முனிவர் மனத்திற்கு அமிர்தம் போல் இருந்தன. சீதை, லக்ஷ்மணன், தோழருடன் சேர அழகாக இருந்தனர்; ராமர் வேர்களையும் கனிகளையும் மிகுந்த இன்பத்துடன் உண்டார். ராமர் களைப்பு நீங்கி இன்பம் அடைந்தார்; பரத்வாஜர் மென்மையான வார்த்தைகளைக் கூறினார். இன்று என் தவமும் தீர்த்தயாத்திரையும் துறவும் பலன் அடைந்தன; இன்று என் ஜபமும் யோகமும் வைராக்கியமும் பலன் அடைந்தன. என் அனைத்துப் புண்ணிய சாதனங்களும் பலன் அடைந்தன; ராமரே, இன்று உம்மைக் காண்கிறேன். இதுவே லாபத்தின் எல்லை, இன்பத்தின் எல்லை, வேறில்லை; உம்முடைய தரிசனத்தில் என் எல்லா ஆசைகளும் நிறைவேறின. இப்போது கிருபை செய்து இந்த வரத்தைக் கொடும்: உம்முடைய தாமரைப் பாதங்களில் இயற்கையான அன்பு.
தோஹா 107
करम बचन मन छाड़ि छलु जब लगि जनु न तुम्हार।तब लगि सुखु सपनेहुँ नहीं किएँ कोटि उपचार।।107।।
karama bacana mana chāṛi chalu jaba lagi janu na tumhāra |taba lagi sukhu sapanehũ nahīṁ kiẽ koṭi upacāra ||107||
ஒருவன் செயலிலும் வாக்கிலும் மனத்திலும் ஏமாற்றத்தை விட்டு உமது அடியானாகும் வரை, கோடி உபசாரங்களைச் செய்தாலும் கனவிலும் இன்பம் இல்லை.
சௌபாய் 108.1-4
सुनि मुनि बचन रामु सकुचाने।भाव भगति आनंद अघाने।।
तब रघुबर मुनि सुजसु सुहावा।कोटि भाँति कहि सबहि सुनावा।।
सो बड सो सब गुन गन गेहू।जेहि मुनीस तुम्ह आदर देहू।।
मुनि रघुबीर परसपर नवहीं।बचन अगोचर सुखु अनुभवहीं।।
यह सुधि पाइ प्रयाग निवासी।बटु तापस मुनि सिद्ध उदासी।।
भरद्वाज आश्रम सब आए।देखन दसरथ सुअन सुहाए।।
राम प्रनाम कीन्ह सब काहू।मुदित भए लहि लोयन लाहू।।
देहिं असीस परम सुखु पाई।फिरे सराहत सुंदरताई।।
suni muni bacana rāmu sakucāne |bhāva bhagati ānaṁda aghāne ||
taba raghubara muni sujasu suhāvā |koṭi bhā̃ti kahi sabahi sunāvā ||
so baḍa so saba guna gana gehū |jehi munīsa tumha ādara dehū ||
muni raghubīra parasapara navahīṁ |bacana agocara sukhu anubhavahīṁ ||
yaha sudhi pāi prayāga nivāsī |baṭu tāpasa muni siddha udāsī ||
bharadvāja āśrama saba āe |dekhana dasaratha suana suhāe ||
rāma pranāma kīnha saba kāhū |mudita bhae lahi loyana lāhū ||
dehiṁ asīsa parama sukhu pāī |phire sarāhata suṁdaratāī ||
முனிவரின் வார்த்தைகளைக் கேட்டு ராமர் வெட்கமடைந்தார், பாவம், பக்தி, ஆனந்தம் ஆகியவற்றால் நிறைந்தார். பின்னர் ரகுகுலத்தின் சிறந்தவரான ராமர், முனிவரின் அழகிய புகழைக் கோடி விதங்களில் போற்றி அனைவருக்கும் கூறினார். "அவர் மகத்தானவர், எல்லா குணங்களுக்கும் இருப்பிடமானவர், யார் மீது நீங்கள், முனிவர்களின் தலைவரே, மரியாதை செலுத்துகிறீர்களோ." முனிவரும் ராமரும் ஒருவருக்கொருவர் வணங்கினர், வார்த்தைகளுக்கு எட்டாத ஆனந்தத்தை அனுபவித்தனர். இச்செய்தியை அறிந்து பிரயாகையின் குடியிருப்பார்கள், மாணவர்கள், தவசிகள், முனிவர்கள், சித்தர்கள், உதாஸீனர்கள், அனைவரும் பரத்வாஜரின் ஆசிரமத்திற்கு வந்தனர், தசரதரின் அழகிய புத்திரர்களைக் காண. ராமர் அனைவருக்கும் வணங்கினார், அவர்கள் மகிழ்ந்தனர், தங்கள் கண்களின் முழுப் பலனைப் பெற்றனர். அவர்கள் ஆசீர்வாதம் அளித்தனர், உன்னதமான ஆனந்தத்தைப் பெற்று, அவருடைய அழகைப் போற்றிக்கொண்டே திரும்பினர்.
தோஹா 108
राम कीन्ह बिश्राम निसि प्रात प्रयाग नहाइ।चले सहित सिय लखन जन मुददित मुनिहि सिरु नाइ।।108।।
rāma kīnha biśrāma nisi prāta prayāga nahāi |cale sahita siya lakhana jana mudadita munihi siru nāi ||108||
இராமர் இரவு முழுவதும் ஓய்வெடுத்தார், விடிகாலையில் பிரயாகையில் நீராடி, முனிவரைத் தலை வணங்கி, சீதை, லக்ஷ்மணன், தம் தோழருடன் மகிழ்ச்சியுடன் புறப்பட்டார்.
சௌபாய் 109.1-4
राम सप्रेम कहेउ मुनि पाहीं।नाथ कहिअ हम केहि मग जाहीं।।
मुनि मन बिहसि राम सन कहहीं।सुगम सकल मग तुम्ह कहुँ अहहीं।।
साथ लागि मुनि सिष्य बोलाए।सुनि मन मुदित पचासक आए।।
सबन्हि राम पर प्रेम अपारा।सकल कहहि मगु दीख हमारा।।
मुनि बटु चारि संग तब दीन्हे।जिन्ह बहु जनम सुकृत सब कीन्हे।।
करि प्रनामु रिषि आयसु पाई।प्रमुदित हृदयँ चले रघुराई।।
ग्राम निकट जब निकसहि जाई।देखहि दरसु नारि नर धाई।।
होहि सनाथ जनम फलु पाई।फिरहि दुखित मनु संग पठाई।।
rāma saprema kaheu muni pāhīṁ |nātha kahia hama kehi maga jāhīṁ ||
muni mana bihasi rāma sana kahahīṁ |sugama sakala maga tumha kahũ ahahīṁ ||
sātha lāgi muni siṣya bolāe |suni mana mudita pacāsaka āe ||
sabanhi rāma para prema apārā |sakala kahahi magu dīkha hamārā ||
muni baṭu cāri saṁga taba dīnhe |jinha bahu janama sukṛta saba kīnhe ||
kari pranāmu riṣi āyasu pāī |pramudita hṛdayã cale raghurāī ||
grāma nikaṭa jaba nikasahi jāī |dekhahi darasu nāri nara dhāī ||
hohi sanātha janama phalu pāī |phirahi dukhita manu saṁga paṭhāī ||
ராமர் முனிவரிடம் அன்போடு கூறினார், "நாதா, நாம் எந்த வழியால் செல்லக் கடவோம் எனக் கூறும்." முனிவர் மனதில் புன்னகைத்து ராமரிடம் கூறினார், "உமக்கு எல்லா வழிகளும் எளிதாக உள்ளன." முனிவர் தம் சீடர்களை உடன் வர அழைத்தார்; கேட்டு மனம் மகிழ்ந்து ஐம்பது பேர் வந்தனர். அனைவருக்கும் ராமர் மீது அளவற்ற அன்பு; ஒவ்வொருவரும், "வழியை அறிவோம், கண்டோம்" என்றனர். அப்போது முனிவர் நான்கு இளைஞர்களை உடன் செல்லக் கொடுத்தார், அவர்கள் பல பிறவிகளில் எல்லா நன்மைகளையும் செய்தவர்கள். முனிவரை வணங்கி அவர் ஆணையைப் பெற்று, ரகுராய் மகிழ்ந்த இதயத்தோடு புறப்பட்டார். ஊருக்கு அருகில் அவர்கள் செல்லும்போது, ஆண்களும் பெண்களும் அவர் தரிசனம் காண ஓடி வந்தனர். காவலர் பெற்றவராய்ப் பிறவிப் பயனை அடைந்தனர்; பின் வருந்திய மனத்தோடு திரும்பினர், தம் மனத்தை அவருடன் அனுப்பி.
தோஹா 109
बिदा किए बटु बिनय करि फिरे पाइ मन काम।उतरि नहाए जमुन जल जो सरीर सम स्याम।।109।।
bidā kie baṭu binaya kari phire pāi mana kāma |utari nahāe jamuna jala jo sarīra sama syāma ||109||
ராமர் இளம் சீடர்களை வினயத்துடன் விடையளித்து அனுப்ப, அவர்கள் தங்கள் மனதின் விருப்பம் நிறைவேறப் பிரிந்து சென்றார்கள். பின்னர் அவர் இறங்கி, தன் உடலைப் போல் கருமையான யமுனை நீரில் நீராடினார்.
Frequently Asked Questions
परम्परा में केवट-प्रसंग का पाठ ‘दास्य-भाव’ दृढ़ करता है और ‘भवसागर-तरण’ का स्मरण कराता है—विशेषतः नाम-स्मरण के साथ पढ़ने से शरणागति, निष्काम सेवा, और तीर्थ-भाव (अन्तःकरण-शुद्धि) की वृद्धि मानी जाती है।
सामान्य वैष्णव-परम्परा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-सम्पुट, अथवा ‘राम’ नाम का जप-सम्पुट (प्रत्येक दोहा/चौपाई के पूर्व/पश्चात) प्रचलित है; कुछ पाठ-परम्पराएँ ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-स्मरण को भी सम्पुट-रूप में रखती हैं।
Ask anything about Prakarana 11 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
