Adhyaya 33

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४६ लोक मिलाकर कुल ६७ ३ “लोक हैं) नस शा (0) उस औअन+- चतुस्त्रिंशो 5 ध्याय: दुर्योधनका शल्यको शिवके विचित्र रथका विवरण सुनाना और शिवजीद्दारा त्रिपुर-वधका उपाख्यान सुनाना एवं परशुरामजीके द्वारा कर्णको दिव्य अस्त्र मिलनेकी बात कहना दुर्योधन उवाच पितृदेवर्षिसंघेभ्यो5 भये दत्ते महात्मना । सत्कृत्य शड्करं प्राह ब्रह्मा लोकहितं वच:,दुर्योधन बोला--राजन्‌! परमात्मा शिवने जब देवताओं, पितरों तथा ऋषियोंके समुदायको अभय दे दिया, तब ब्रह्माजीने उन भगवान्‌ शंकरका सत्कार करके यह लोक- हितकारी वचन कहा--

Sinabi ni Duryodhana: “O Hari! Nang ipagkaloob ng dakilang-loob na Panginoong Śiva ang kawalang-takot sa nagkakatipong mga Pitṛ, mga diyos, at mga pantas, si Brahmā—matapos parangalan si Śaṅkara nang nararapat—ay nagsalita ng mga salitang para sa kapakanan ng mga daigdig, na ganito—”

Verse 2

तवातिसर्गाद्‌ देवेश प्राजापत्यमिदं पदम्‌ | मयाधितिष्ठता दत्तो दानवेभ्यो महान्‌ वर:

Sinabi ni Duryodhana: “O Panginoon ng mga diyos! Dahil sa iyong pambihirang pagkakaloob, ang dakilang katayuang ito—na nakaugat sa kautusan ni Prajāpati—ay ipinagkatiwala sa akin upang panghawakan; at isang dakilang biyaya rin ang iginawad sa mga Dānava.”

Verse 3

'देवेश्वरर आपके आदेशसे इस प्रजापतिपदपर स्थित रहते हुए मैंने दानवोंको एक महान्‌ वर दे दिया है ।। तानतिक्रान्तमर्यादान्‌ नान्य: संहर्तुमहति । त्वामृते भूतभव्येश त्वं होषां प्रत्यरिर्वधे,“उस वरको पाकर वे मर्यादाका उल्लंघन कर चुके हैं। भूत, वर्तमान और भविष्यके स्वामी महेश्वर! आपके सिवा दूसरा कोई भी उनका संहार नहीं कर सकता। उनके वधके लिये आप ही प्रतिपक्षी शत्रु हो सकते हैं

Sinabi ni Duryodhana: “O Panginoon ng mga diyos! Sa ilalim ng iyong utos, habang ako’y nananatili sa tungkulin ni Prajāpati, ipinagkaloob ko sa mga Dānava ang isang dakilang biyaya. Nang makamtan nila iyon, nilabag nila ang lahat ng hangganan. O Maheśvara, panginoon ng nakaraan at hinaharap—maliban sa iyo, wala nang may kakayahang lipulin sila. Para sa kanilang kamatayan, ikaw lamang ang makatatayong kaaway na sumasalungat.”

Verse 4

स त्वं देव प्रपन्नानां याचतां च दिवौकसाम्‌ | कुरु प्रसादं देवेश दानवाज्जहि शड्कर,“देव! हम सब देवता आपकी शरणमें आकर याचना करते हैं। देवेश्वर शंकर! आप हमपर कृपा कीजिये और इन दानवोंको मार डालिये

O diyos, ikaw ang kanlungan ng mga sumusuko at ang tagapagkaloob ng biyaya kahit sa mga nananahan sa langit kapag sila’y dumaraing. Kaya, O Panginoon ng mga diyos, O Śaṅkara, ipakita mo ang iyong lingap at lipulin mo ang mga Dānava na ito.

Verse 5

त्वत्प्रसादाज्जगत्‌ सर्व सुखमैथधत मानद । शरण्यस्त्वं हि लोकेश ते वयं शरणं गता:,“मानद! आपके प्रसादसे सम्पूर्ण जगत्‌ सुखपूर्वक उन्नति करता आया है, लोकेश्वर! आप ही आश्रयदाता हैं; इसलिये हम आपकी शरणमें आये हैं!

Sinabi ni Duryodhana: “O tagapagkaloob ng dangal! Sa iyong lingap, ang buong daigdig ay umunlad at sumagana sa ligaya. O Panginoon ng mga tao! Ikaw nga ang kanlungan ng sanlibutan; kaya kami’y lumalapit sa iyo upang magkubli.”

Verse 6

स्थाणुरुवाच हन्तव्या: शत्रव: सर्वे युष्माकमिति मे मति: । न त्वेक उत्सहे हन्तुं बलस्था हि सुरद्विष:,भगवान्‌ शिवने कहा--देवताओ! मेरा ऐसा विचार है कि तुम्हारे सभी शत्रुओंका वध किया जाय, परंतु मैं अकेला ही उन सबको नहीं मार सकता; क्योंकि वे देवद्रोही दैत्य बड़े बलवान हैं

Sumagot si Sthāṇu (Śiva): “Mga diyos! Sa aking palagay, dapat patayin ang lahat ng inyong mga kaaway. Ngunit hindi ko kayang lipulin silang lahat nang mag-isa, sapagkat ang mga asura na kaaway ng mga diyos ay napakalalakas.”

Verse 7

ते यूयं संहता: सर्वे मदीयेनार्धतेजसा । जयध्वं युधि ताञ्शत्रून्‌ संहता हि महाबला:,अतः तुम सब लोग एक साथ संघ बनाकर मेरे आधे तेजसे पुष्ट हो युद्धमें उन शत्रुओंको जीत लो; क्योंकि जो संघटित होते हैं वे महान्‌ बलशाली हो जाते हैं

Wika ni Duryodhana: “Kayong lahat, magkaisa at tumindig na magkakasama; palakasin ng kalahati ng aking sariling kagitingan, at daigin ang mga kaaway na iyon sa labanan. Sapagkat ang mga nakikipaglaban na magkakadikit at nagkakaisa ay tunay na nagiging makapangyarihan.”

Verse 8

देवा ऊचु अस्मत्तेजोबलं यावत्‌ तावदद्विगुणमाहवे । तेषामिति हि मन्यामो दृष्टतेजोबला हि ते,देवता बोले--प्रभो! युद्धमें हमलोगोंका जितना भी तेज और बल है, उससे दूना उन दैत्योंका है, ऐसा हम मानते हैं; क्योंकि उनके तेज और बलको हमने देख लिया है

Nagsalita ang mga diyos: “Sa digmaan, gaano man kalaki ang ningning at lakas na taglay namin, doble niyon ang nasa mga Daitya. Iyan ang aming hatol, sapagkat nasaksihan namin mismo ang kanilang kapangyarihan at kaningningan.”

Verse 9

स्थाणुरुवाच वध्यास्ते सर्वतः पापा ये युष्मास्वपराधिन: । मम तेजोबलार्धेन सर्वान्‌ निध्नत शात्रवान्‌,भगवान्‌ शिव बोले--देवताओ! जो पापी तुम-लोगोंके अपराधी हैं, वे सब प्रकारसे वधके ही योग्य हैं। मेरे तेज और बलके आधे भागसे युक्त हो तुमलोग समस्त शत्रुओंको मार डालो

Sinabi ni Sthāṇu (Śiva): “O mga diyos! Ang masasamang nagkasala laban sa inyo ay karapat-dapat patayin sa lahat ng paraan. Taglayin ninyo ang kalahati ng aking ningning at lakas, at lipulin ang lahat ng kaaway.”

Verse 10

देवा ऊचु बिभर्तु भवतो<र्ध तु न शक्ष्यामो महेश्वर । सर्वेषां नो बलार्धेन त्वमेव जहि शात्रवान्‌,देवताओंने कहा--महेश्वर! हम आपका आधा बल धारण नहीं कर सकते; अत: आप ही हम सब लोगोंके आधे बलसे युक्त हो शत्रुओंका वध कीजिये

Nagsabi ang mga diyos: “Maheśvara! Hindi namin kayang pasanin kahit kalahati ng iyong kapangyarihan. Kaya ikaw na lamang—na pinagkalooban ng kalahati ng pinagsamang lakas naming lahat—ang pumatay sa mga kaaway.”

Verse 11

स्थाणुरुवाच यदि शक्तिर्न वः काचिद्‌ बिभर्तु मामकं॑ बलम्‌ | अहमेतान्‌ हनिष्यामि युष्मत्तेजो<र्धबृंहित:,भगवान्‌ शिव बोले--देवगण! यदि मेरे बलको धारण करनमेमें तुम्हारी सामर्थ्य नहीं है तो मैं ही तुमलोगोंके आधे तेजसे परिपुष्ट हो इन दैत्योंका वध करूँगा

Sinabi ni Sthāṇu (Śiva): “O mga diyos! Kung wala ni isa sa inyo ang may kakayahang magpasan ng aking kapangyarihan, ako na mismo—na pinalalakas ng kalahati ng inyong pinagsamang ningning—ang papatay sa mga Daitya na ito.”

Verse 12

ततस्तथेति देवेशस्तैरुक्तो राजसत्तम | अर्धमादाय सर्वेषां तेजसा भ्यधिको5भवत्‌,नृपश्रेष्ठी तदनन्तर देवताओंने देवेश्वर भगवान्‌ शिवसे “तथास्तु” कह दिया और सबके तेजका आधा भाग लेकर वे अधिक तेजस्वी हो गये

Pagkaraan, ang Panginoon ng mga diyos, nang masabihan nila nang gayon, ay nagsabi: “Mangyari nawa.” Kinuha niya ang kalahati ng ningning ng lahat, at siya’y naging higit na maningning kaysa kaninuman.

Verse 13

स तु देवो बलेनासीतू सर्वेभ्यो बलवत्तर: । महादेव इति ख्यातस्ततः प्रभृति शड्कर:ः,वे देवबलके द्वारा उन सबकी अपेक्षा अधिक बलशाली हो गये। इसलिये उसी समयसे उन भगवान्‌ शंकरका महादेव नाम विख्यात हो गया

Ang diyos na iyon, sa pamamagitan ng kanyang lakas, ay naging mas makapangyarihan kaysa sa lahat. Mula noon, siya’y nakilala bilang “Mahādeva”—ang Dakilang Diyos—at sumikat ang pangalan ni Śaṅkara.

Verse 14

ततोडअब्रवीन्महादेवो धनुर्बाणधरो हाहम्‌ । हनिष्यामि रथेनाजौ तान्‌ रिपून्‌ वो दिवौकस:,तत्पश्चात्‌ महादेवजीने कहा--“देवताओ! मैं धनुष-बाण धारण करके रथपर बैठकर युद्धस्थलमें तुम्हारे उन शत्रुओंका वध करूँगा

Pagkaraan ay nagpahayag si Mahādeva: “Ako—na may tangan na busog at mga palaso—ay sasakay sa karwahe, at sa larangan ng digmaan ay papatayin ko ang mga kaaway ninyo, O mga nananahan sa langit.”

Verse 15

ते यूयं मे रथं चैव धनुर्बाणं तथैव च । पश्यध्वं यावदद्यैतान्‌ पातयामि महीतले,“अतः तुमलोग मेरे लिये रथ और धनुष-बाणकी खोज करो, जिसके द्वारा आज इन दैत्योंको भूतलपर मार गिराऊँ?”

“Kaya nga, hanapin ninyo para sa akin ang aking karwahe, gayundin ang busog at mga palaso. Ngayong araw ay ibabagsak ko sila sa lupa!”

Verse 16

देवा ऊचु: मूर्ती: सर्वा: समाधाय त्रैलोक्यस्य ततस्तत: । रथं ते कल्पयिष्यामो देवेश्वर सुवर्चसम्‌

Nagsabi ang mga diyos: “Pagkatipon namin ng lahat ng anyo at kapangyarihan mula sa bawat dako ng tatlong daigdig, lilikhain namin para sa iyo ang isang karwahe, O Panginoon ng mga diyos—na nagliliwanag sa karangalan.”

Verse 17

ततो विबुधशार्दूलास्ते रथं समकल्पयन्‌

Pagkatapos, yaong mga marurunong at may kakayahan—na tila mga tigre sa hanay ng mga pantas—ay inihanda ang kanyang karwahe upang maging handa; larawan ito ng mabilis at disiplinadong paghahanda sa ilalim ng bigat ng dharma ng digmaan, kung saan ang paninindigan ay isinasakatuparan sa maayos na pagkilos.

Verse 18

शृज़मग्निर्बभूवास्य भलल: सोमो विशाम्पते,वृषभस्यास्य निनदं श्रुत्वा भयकरं महत्‌ | विनाशमगमंस्तत्र तारका: सुरशत्रव:

Wika ni Duryodhana: “O panginoon ng bayan, ang dulo ng palaso ay naging tila apoy, at ang kislap nito’y parang buwan. Nang marinig ang malakas at nakapanghihilakbot na ungol ng bayaning ito na tulad ng dambuhalang toro, ang mga bituin doon—mga kaaway ng mga diyos—ay waring nagmamadaling tumungo sa kapahamakan.”

Verse 19

रथं वसुन्धरां देवीं विशालपुरमालिनीम्‌

Tinatawag at inilalarawan ni Duryodhana ang banal na Daigdig bilang diyosa—si Vasundharā—na pinalamutian ng malalawak na lungsod; at kasabay nito’y itinuturo ang karwahe bilang agarang kasangkapan ng digmaan. Pinagdurugtong ng taludtod ang paggalang sa lupang nagtataguyod sa lahat ng nilalang at ang malupit na katotohanang ang lupang iyon din ang nagdadala ng bigat ng labanan, paalala na ang kapangyarihan at pananakop ay nakasalig sa bagay na sa huli’y banal at pinagsasaluhan ng lahat.

Verse 20

मन्दर: पर्वतश्नाक्षो जड्घा तस्य महानदी

Sabi ni Duryodhana: “Ang Mandara ang kanyang balikat na tulad ng bundok; ang kanyang hita ay isang dakilang ilog.” Sa ganitong tagpo ng digmaan, gumagamit ang nagsasalita ng maringal na larawan ng kalikasan upang palakihin ang lakas ng mandirigma, ginagawang tanawin ng kapangyarihan ang katawan ng tao—paalalang etikal na ang pananalita sa digmaan ay madalas magpuri sa lakas at tikas ng katawan upang pasiglahin ang tiwala at katapatan.

Verse 21

ईषा नक्षत्रवंशश्व॒ युग: कृतयुगो5भवत्‌,नक्षत्रोंका समूह ईषादण्ड हुआ और कृतयुगने जूएका रूप धारण किया। नागराज वासुकि उस रथका कूबर बन गये थे। हिमालय पर्वत अपस्कर (रथके पीछेका काठ) और विन्ध्याचलने उसके आधारकाष्ठका रूप धारण किया। उदयाचल और अस्ताचल दोनोंको उन श्रेष्ठ देवताओंने पहियोंका आधारभूत काष्ठ बनाया

Sabi ni Duryodhana: “Ang poste ng kosmikong karwahe ay naging hanay ng mga konstelasyon, at ang pamatok ay nag-anyong Kṛta-yuga. Ang nagkakatipong mga bituin ay naging tungkod ng poste. Si Vāsuki, hari ng mga ahas, ang naging pako ng pamatok ng karwahe. Ang Himalaya ang naging likurang pahalang na kahoy, at ang Vindhya ang naging sinag na sumusuporta. Ang Udayācala at Astācala ay hinubog ng mga dakilang nilalang na iyon bilang mga kahoy na sandigan kung saan inilalagay ang mga gulong.”

Verse 22

कूबरश्न रथस्यासीद्‌ वासुकिर्भुजगोत्तम: । अपस्करमधिष्ठाने हिमवान्‌ विन्ध्यपर्वत: । उदयास्तावधिष्ठाने गिरी चक्कुः सुरोत्तमा:,नक्षत्रोंका समूह ईषादण्ड हुआ और कृतयुगने जूएका रूप धारण किया। नागराज वासुकि उस रथका कूबर बन गये थे। हिमालय पर्वत अपस्कर (रथके पीछेका काठ) और विन्ध्याचलने उसके आधारकाष्ठका रूप धारण किया। उदयाचल और अस्ताचल दोनोंको उन श्रेष्ठ देवताओंने पहियोंका आधारभूत काष्ठ बनाया

Wika ni Duryodhana: “Para sa karwaheng iyon, si Vāsuki—ang haring ahas, ang pinakadakila sa mga nāga—ang naging kūbara (pangunahing pirasong kahoy sa unahan/gitna ng karwahe). Ang Himavān (Himalaya) at ang kabundukang Vindhya ang naging apaskara at ang kahoy na salalayan sa hulihan. Ginawa ng mga dakilang diyos ang mga bundok na Udaya at Asta bilang mga kahoy na sandigan ng mga gulong. Ang pulutong ng mga bituin ang naging poste (īṣā), at ang Kṛta Yuga mismo ang nag-anyong pamatok (yoke).”

Verse 23

समुद्रमक्षमसृजन्‌ दानवालयमुत्तमम्‌ | सप्तर्षिमण्डलं चैव रथस्यासीत्‌ परिष्कर:,दानवोंके उत्तम निवासस्थान समुद्रको बन्धनरज्जु बनाया। सप्तर्षियोंका समुदाय रथका परिस्कर (चक्ररक्षा आदिका साधन) बन गया

Wika ni Duryodhana: “Ang karagatan mismo ang hinubog na lubid na pangbigkis, at siya ring naging pinakamainam na tahanan ng mga Dānava. Maging ang bilog ng Pitong Ṛṣi (Saptarṣi-maṇḍala) ay naging pariskara—mga kasangkapan at pananggalang na kagamitan ng karwahe.”

Verse 24

गड़ा सरस्वती सिन्धुर्धुमाकाशमेव च । उपस्करो रथस्यासन्नाप: सर्वाश्ष निम्नगा:,गंगा, सरस्वती और सिंधु--इन तीनों नदियोंके साथ आकाश त्रिवेणुकाष्ठयुक्त धुरेका भाग हुआ। उस रथके बन्धन आदिकी सामग्री जल तथा सम्पूर्ण नदियाँ थीं

Wika ni Duryodhana: “Ang pamalo (mace) ay naging Sarasvatī; naroon din ang Sindhu; at maging ang mausok na langit ay pumuwesto sa bahagi nito. Ang mga kabit at tali ng karwaheng iyon ay ang tubig mismo, at ang lahat ng ilog na umaagos pababa.”

Verse 25

अहोरात्र कलाश्लैव काष्ठाश्न्‌ ऋतवस्तथा । अनुकर्ष ग्रहा दीप्ता वरूथं चापि तारका:,दिन, रात, कला, काष्ठा और छहों ऋतुएँ उस रथका अनुकर्ष (नीचेका काष्ठ) बन गयीं। चमकते हुए ग्रह और तारे वरूथ (रथकी रक्षाके लिये आवरण) हुए

Wika ni Duryodhana: “Ang araw at gabi, ang mga hati ng panahon—kalā, kāṣṭhā—at ang mga panahon ng taon, ay naging kahoy na sandig sa ilalim (anukarṣa) ng karwahe. Ang nagliliyab na mga planeta ang naging varūtha—pantakip na panangga—at ang mga bituin ay naging baluting pangtanggol nito.”

Verse 26

धर्मार्थकामं संयुक्त त्रिवेणुं दारु बन्धुरम्‌ । ओषधीर्वीरुधश्चैव घण्टा: पुष्पफलोपगा:,त्रिवेणु-तुल्य धर्म, अर्थ और काम--तीनोंको संयुक्त करके रथकी बैठक बनाया। फल और फूलोंसे युक्त ओषधियों एवं लताओंको घण्टाका रूप दिया

Wika ni Duryodhana: “Pinag-isa ko ang dharma, artha, at kāma bilang iisang tatluhan—gaya ng tatlong hiblang pinilipit at itinali sa balangkas na kahoy—at mula roon ay hinubog ko ang upuan ng karwahe. At mula sa mga halamang-gamot at mga baging na hitik sa bulaklak at bunga, gumawa ako ng mga palamuting tila mga kampana.”

Verse 27

सूर्याचन्द्रमसौ कृत्वा चक्रे रथवरोत्तमे | पक्षौ पूर्वापरौ तत्र कृते सत्यहनी शुभे,उस श्रेष्ठ रथमें सूर्य और चन्द्रमाको दोनों पहिये बनाकर सुन्दर रात्रि और दिनको वहाँ पूर्वपक्ष और अपरपक्षके रूपमें प्रतिष्ठित किया

Wika ni Duryodhana: “Sa pinakadakilang karwaheng iyon, hinubog niya ang Araw at ang Buwan bilang dalawang gulong; at doon niya inilagay ang maningning na magkaparis—araw at gabi—bilang dalawang hati (ang nauna at ang kasunod), na wari’y itinatatag mismo ang kaayusan ng panahon sa ibabaw nito.”

Verse 28

दश नागपतीनीषां धृतराष्ट्रमुखांस्तदा । योक्‍त्राणि चक्रुर्नागांश्व॒ नि:श्वसन्‍तो महोरगान्‌,धृतराष्ट्र आदि दस नागराजोंको भी ईषादण्डमें ही स्थान दिया। फुफकारते हुए बड़े-बड़े सर्पोंको उस रथके जोत बनाये

Wika ni Duryodhana: “Pagkaraan, ang sampung panginoon ng mga nāga—na pinangungunahan ni Dhṛtarāṣṭra—ay itinalaga sa poste ng karwahe; at ang malalaking ahas na sumisingasing ay ginawang mga tali ng pamatok.”

Verse 29

द्यां युगं युगचर्माणि संवर्तकबलाहकान्‌ । कालपृष्ठोडथ नहुष: कर्कोटकधनंजयौ,झ्ुलोकको भी जूएमें ही स्थान दिया। प्रलयकालके मेघोंको युगचर्म बनाया। कालपृष्ठ, नहुष, कर्कोटक, धनंजय तथा दूसरे-दूसरे नाग घोड़ोंके केसर बाँधनेकी रस्सी बनाये गये। दिशाओं और विदिशाओंने रथमें जुते हुए घोड़ोंकी बागडोरका भी रूप धारण किया

Wika ni Duryodhana: “Ang langit mismo ang naging pamatok; ang mga balat ng mga yugá ang naging mga sintas ng pamatok; at ang malalaking ulap ng pagkalipol ang nagsilbing mga panali. Sina Kālapṛṣṭha, Nahuṣa, Karkoṭaka, at Dhanaṃjaya—kasama ang iba pang mga nāga—ay ginawang mga lubid na pangtali sa kiling ng mga kabayo; at ang mga direksiyon at mga pagitan nitong direksiyon ang naging mga renda ng mga kabayo ng karwahe.”

Verse 30

इतरे चाभवन्‌ नागा हयानां बालबन्धना: । दिशश्च प्रदिशश्वैव रश्मयो रथवाजिनाम्‌,झ्ुलोकको भी जूएमें ही स्थान दिया। प्रलयकालके मेघोंको युगचर्म बनाया। कालपृष्ठ, नहुष, कर्कोटक, धनंजय तथा दूसरे-दूसरे नाग घोड़ोंके केसर बाँधनेकी रस्सी बनाये गये। दिशाओं और विदिशाओंने रथमें जुते हुए घोड़ोंकी बागडोरका भी रूप धारण किया

Wika ni Duryodhana: “Ang iba pang mga nāga ay naging mga tali sa pagbibigkis ng kiling ng mga kabayo; at ang mga direksiyon at mga pagitan nitong direksiyon ay naging mga renda ng mga kabayo ng karwahe.”

Verse 31

संध्यां धृतिं च मेधां च स्थितिं संनतिमेव च | ग्रहनक्षत्रताराभि क्षर्म चित्र नभस्तलम्‌,संध्या, धृति, मेधा, स्थिति और संनतिसहित आकाशको, जो ग्रह, नक्षत्र और तारोंसे विचित्र शोभा धारण करता है, चर्म (रथका ऊपरी आवरण) बनाया

Wika ni Duryodhana: “Ginawa kong panakip ng karwahe ang langit mismo—na hitik sa ganda ng mga planeta, mga konstelasyon, at mga bituin—kasama ang takipsilim, katatagan ng loob, talino, paninindigan, at mapagkumbabang pagpapasakop.”

Verse 32

सुराम्बुप्रेतवित्तानां पतील्लोंकेश्वरान्‌ हयान्‌ । सिनीवालीमनुमतिं कुहूं राकां च सुव्रताम्‌

Tinawag ni Duryodhana ang isang malawak na talaan ng mga kapangyarihan at mga puwersang namamahala—mga panginoon ng nakalalasing na inumin at ng mga tubig, mga espiritu ng mga yumao, kayamanan, at mga tagapaghari ng daigdig, kasama ang mga matutuling kabayo; at tinawag din niya ang mga diyosang pangbuwan na sina Sinīvālī, Anumatī, Kuhū, at ang matapat sa panata na si Rākā. Sa etikal na himig ng digmaan, ang ganitong panawagan ay nagsisilbing paghingi ng pagpapala at tulong, at inihahayag ang pag-asa sa mga kapangyarihang panlabas kahit ang tunggalian ay itinutulak ng mga pasya at pananagutan ng tao.

Verse 33

इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें त्रिपुराख्यानविषयक तैंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,धर्म: सत्यं तपो<र्थश्ष विहितास्तत्र रश्मय:

Sa ganito nagwakas ang ikatatlumpu’t ikatlong kabanata ng Karṇa Parva ng Śrī Mahābhārata, na tumatalakay sa salaysay ng Tripura. Doon, ang dharma, katotohanan, pag-aayuno at pagninilay (tapas), at ang masikhay na pagsisikap na may layon ay inilahad na parang mga sinag na gumagabay—mga simulain upang magliwanag ang asal sa gitna ng tunggalian at kawalang-katiyakan.

Verse 34

अधिष्ठानं मनश्लासीत्‌ परिरथ्या सरस्वती । नानावर्णा्ष चित्राश्न पताका: पवनेरिता:,इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि त्रिपुरवधोपाख्याने चतुमस्त्रिंशो 5ध्याय:

Sinabi ni Duryodhana: “Ang luklukan ng hari at ang paligid nito ay nagmistulang maringal; ang mga lansangan ay para bang pinagpala ni Sarasvatī mismo. Maraming-kulay, sari-saring watawat—iniindayog at itinataas ng hangin—ang nagpalamuti sa tanawin.”

Verse 35

विद्युदिन्द्रधनुर्नद्धं रथं दीप्तं व्यदीपयन्‌ । धर्म, सत्य, तप और अर्थ--इनको वहाँ लगाम बनाया गया। रथकी आधारभूमि मन हुआ और सरस्वती देवी रथके आगे बढ़नेका मार्ग थीं। नाना रंगोंकी विचित्र पताकाएँ पवनसे प्रेरित होकर फहरा रही थीं, जो बिजली और इन्द्रधनुषसे बँधे हुए उस देदीप्यमान रथकी शोभा बढ़ाती थीं ।। ३३-३४ ई ।। वषट्कार: प्रतोदो5भूद्‌ गायत्री शीर्षबन्धना,वषट्कार घोड़ोंका चाबुक हुआ और गायत्री उस रथके ऊपरी भागकी बन्धन-रज्जु बनीं

Sinabi ni Duryodhana: “Ang naglalagablab na karwaheng iyon ay lalo pang nagningning, na wari’y nakagapos sa kidlat at bahaghari. Doon, ang Dharma, Katotohanan, tapas, at wastong kasaganaan ay hinubog na mga renda. Ang isip ang naging salalayan, at ang diyosang Sarasvatī ang landas na gumagabay sa unahan. Maraming-kulay na mga watawat na kahanga-hanga—itinutulak ng hangin—ay pumapagaspas at lalo pang nagdagdag sa karilagan ng maningning na karwahe. Ang sigaw na vaṣaṭ ang naging latigo, at si Gāyatrī ang naging tali ng pagkakabigkis sa itaas na balangkas.”

Verse 36

यो यज्ञे विहित: पूर्वमीशानस्य महात्मन: । संवत्सरो धनुस्तद्‌ वै सावित्री ज्या महास्वना,पूर्वकालमें जो महात्मा महादेवजीके यज्ञमें निर्मित हुआ था, वह संवत्सर ही उनके लिये धनुष बना और सावित्री उस धनुषकी महान्‌ टंकार करनेवाली प्रत्यंचा बनी

Sinabi ni Duryodhana: “Yaong nilikha noong unang panahon sa handog na ritwal ng dakilang Īśāna (Śiva)—ang mismong taon (saṃvatsara) ang naging busog niya, at si Sāvitrī ang naging pisi ng busog, na may malakas na dagundong.” Sa pananalitang ito, ang sandata ay inilalarawang sumibol mula sa banal na kaayusan, kaya’t nadaragdagan ng basbas at pangamba ang kapangyarihang pandigmang tinatawag.

Verse 37

दिव्यं च वर्म विहित॑ महाहँ रत्नभूषितम्‌ । अभेद्यं विरजस्कं वै कालचक्रबहिष्कृतम्‌,महादेवजीके लिये एक दिव्य कवच तैयार किया गया जो बहुमूल्य, रत्नभूषित, रजोगुणरहित (अथवा धूलरहित स्वच्छ), अभेद्य तथा कालचक्रकी पहुँचसे परे था

Wika ni Duryodhana: “Isang banal na baluting-dibdib ang hinubog—di-matatawaran at pinalamutian ng mga hiyas—malinis at walang dungis, hindi matutusok, na wari’y inilagay sa labas ng abot ng umiikot na gulong ng Panahon.”

Verse 38

ध्वजयष्टिरभून्मेरु: श्रीमान्‌ कनकपर्वत: । पताकाश्चाभवन्‌ मेघास्तडिद्धि:ः समलड्कृता:

Wika ni Duryodhana: “Ang tungkod ng watawat ay wari’y ang Bundok Meru mismo—isang maringal na bundok ng ginto; at ang mga bandila’y naging parang mga ulap, marikit na pinalamutian ng kidlat.”

Verse 39

क्लृप्तं तु तं रथं दृष्टवा विस्मिता देवता5भवन्‌,मान्यवर! वह रथ क्या था, सम्पूर्ण जगत्‌के तेजका पुंज एकत्र हो गया था। उसे निर्मित हुआ देख सम्पूर्ण देवता आश्वर्यचकित हो उठे। फिर उन्होंने महात्मा महादेवजीसे यह निवेदन किया कि रथ तैयार है

Wika ni Duryodhana: “Nang makita nilang ganap nang naihanda ang karwaheng iyon, namangha ang mga diyos, O kagalang-galang. Para bang ang buong ningning ng daigdig ay nagtipon sa iisang bugso. Nang masaksihan nilang natapos na, tumindig ang lahat ng mga diyos sa pagkabigla; at saka nila magalang na ipinaalam sa dakilang-loob na si Mahādeva: ‘Handa na ang karwahe.’”

Verse 40

सर्वलोकस्य तेजांसि दृष्टवैकस्थानि मारिष । युक्त निवेदयामासुर्देवास्तस्मै महात्मने,मान्यवर! वह रथ क्या था, सम्पूर्ण जगत्‌के तेजका पुंज एकत्र हो गया था। उसे निर्मित हुआ देख सम्पूर्ण देवता आश्वर्यचकित हो उठे। फिर उन्होंने महात्मा महादेवजीसे यह निवेदन किया कि रथ तैयार है

Wika ni Duryodhana: “O kagalang-galang, nang makita ng mga diyos ang mga ningning ng buong daigdig na nagtipon sa iisang dako, sila’y namangha. Pagkaraan, magalang nilang ipinaalam sa dakilang-loob na iyon (si Mahādeva): ‘Handa na ang karwahe.’”

Verse 41

एवं तस्मिन्‌ महाराज कल्पिते रथसत्तमे । देवैर्मनुजशार्दूल द्विषतामभिमर्दने,पुरुषसिंह! महाराज! इस प्रकार देवताओंद्वारा शत्रुओंका मर्दन करनेवाले उस श्रेष्ठ रथका निर्माण हो जानेपर भगवान्‌ शंकरने उसके ऊपर अपने मुख्य-मुख्य अस्त्र-शस्त्र रख दिये और ध्वजदण्डको आकाशव्यापी बनाकर उसके ऊपर अपने वृषभ नन्दीको स्थापित कर दिया

Wika ni Duryodhana: “O dakilang hari, O tigre sa mga tao, pandurog ng mga kaaway—nang ang pinakamainam na karwaheng iyon ay nalikha na ng mga diyos, inilagay ng pinagpalang Panginoong Śaṅkara sa ibabaw nito ang kaniyang mga pangunahing sandata; at, pinalawig ang tungkod ng watawat hanggang sa langit, iniluklok niya roon ang kaniyang toro na si Nandin.”

Verse 42

स्वान्यायुधानि मुख्यानि न्यदधाच्छड्करो रथे । ध्वजयष्टिं वियत्‌ कृत्वा स्थापयामास गोवृषम्‌,पुरुषसिंह! महाराज! इस प्रकार देवताओंद्वारा शत्रुओंका मर्दन करनेवाले उस श्रेष्ठ रथका निर्माण हो जानेपर भगवान्‌ शंकरने उसके ऊपर अपने मुख्य-मुख्य अस्त्र-शस्त्र रख दिये और ध्वजदण्डको आकाशव्यापी बनाकर उसके ऊपर अपने वृषभ नन्दीको स्थापित कर दिया

Wika ni Duryodhana: “Nang ganap nang magawa ang dakilang karwaheng yaon—na bantog sa mga diyos sa pagdurog sa mga kaaway—ipinatong ni Panginoong Śaṅkara (Śiva) ang kaniyang pangunahing mga sandata. Pagkaraan, pinalawig niya ang tungkod ng watawat hanggang sa abot-langit, at doon niya iniluklok ang kaniyang toro, si Nandin. Kaya ang karwahe ay hindi lamang kinikilala sa lakas ng armas, kundi sa basbas ng banal at sa pangambang idinudulot ng sagradong sagisag sa digmaan.”

Verse 43

ब्रह्म॒दण्ड: कालदण्डो रुद्रदण्डस्तथा ज्वर: | परिस्कन्दा रथस्यासन्‌ सर्वतोदिशमुद्यता:,तत्पश्चात्‌ ब्रह्मदण्ड, कालदण्ड, रुद्रदण्ड तथा ज्वर--ये उस रथके पार्श्वरक्षक बनकर चारों ओर शस्त्र लेकर खड़े हो गये

Wika ni Duryodhana: “Sina Brahmadaṇḍa, Kāladaṇḍa, Rudradaṇḍa, at Jvara—sila ang tumayong mga bantay sa magkabilang tagiliran ng karwahe, nakataas ang mga sandata, mapagbantay sa lahat ng dako.”

Verse 44

अथर्वड्डलिसावास्तां चक्ररक्षौ महात्मन: | ऋग्वेद: सामवेदश्न पुराणं च पुर:सरा:,अथर्वा और अंगिरा महात्मा शिवके उस रथके पहियोंकी रक्षा करने लगे। ऋग्वेद, सामवेद और समस्त पुराण उस रथके आगे चलनेवाले योद्धा हुए

Wika ni Duryodhana: “Sina Atharvan at Aṅgiras ang nagbantay sa mga gulong ng karwahe ng dakilang-loob na iyon; at ang Ṛgveda, ang Sāmaveda, at ang mga Purāṇa ang nagmartsa sa unahan bilang pangunang hanay.”

Verse 45

इतिहासयजुर्वेदौ पृष्ठरक्षौ बभूवतु: । दिव्या वाचश्न विद्याश्न परिपार्श्वचरा: स्थिता:,इतिहास और यजुर्वेद पृष्ठरक्षक हो गये तथा दिव्य वाणी और विद्याएँ पार्श्ववर्ती बनकर खड़ी हो गयीं

Wika ni Duryodhana: “Ang Itihāsa at ang Yajurveda ang naging tagapagtanggol sa likuran; at ang banal na pananalita at mga sagradong kaalaman ang tumayong kasama sa magkabilang panig.”

Verse 46

स्तोत्रादयश्व राजेन्द्र वषघट्कारस्तथैव च । ओंकारश्न मुखे राजन्नतिशो भाकरो5 भवत्‌,राजेन्द्र! स्तोत्र-कवच आदि, वषट्कार तथा ओंकार--ये मुखभागमें स्थित होकर अत्यन्त शोभा बढ़ाने लगे

Wika ni Duryodhana: “O hari, ang mga stotra at mga kavaca, ang sigaw na vaṣaṭ sa mga ritwal na Veda, at ang sagradong pantig na Oṃ—ang lahat ng ito’y wari’y nananahan sa kaniyang bibig, at lalo pang nagbigay ng pambihirang ningning.”

Verse 47

विचित्रमृतुभि: षड्भि: कृत्वा संवत्सरं धनुः । छायामेवात्मनश्षक्रे धनुज्यामक्षयां रणे,छहों ऋतुओंसे युक्त संवत्सरको विचित्र धनुष बनाकर अपनी छायाको ही महादेवजीने उस धनुषकी प्रत्यंचा बनायी, जो रणभूमिमें कभी नष्ट होनेवाली नहीं थी

Wika ni Duryodhana: “Ginawa niyang busog ang isang taon—na naging kamangha-mangha dahil sa anim na panahon—at ginawang pisi ng busog ni Śakra (Indra) ang sarili niyang anino, isang pising hindi kailanman mauubos sa digmaan.”

Verse 48

कालो हि भगवान्‌ रुद्रस्तस्य संवत्सरो धनु: । तस्माद्‌ रौद्री कालरात्रिज्या कृता धनुषो&5जरा,भगवान्‌ रुद्र ही काल हैं, अत: कालका अवयवभूत संवत्सर ही उनका धनुष हुआ। कालरात्रि भी रुद्रका ही अंश है, अत: उसीको उन्होंने अपने धनुषकी अटूट प्रत्यंचा बना लिया

Wika ni Duryodhana: “Ang Panahon mismo ang Mapalad na Rudra; at ang taon ang kanyang busog. Kaya si Kālarātri—ang marahas na kapangyarihan ni Rudra—ang ginawang pisi ng busog, hindi napuputol at hindi tumatanda.”

Verse 49

इषुश्चाप्यभवद्‌ विष्णुज्वलन: सोम एव च । अग्नीषोमौ जगत्‌ कृत्स्नं वैष्णवं चोच्यते जगत्‌,भगवान्‌ विष्णु, अग्नि और चन्द्रमा--ये ही बाण हुए थे; क्योंकि सम्पूर्ण जगत्‌ अग्नि और सोमका ही स्वरूप है। साथ ही सारा संसार वैष्णव (विष्णुमय) भी कहा जाता है

Wika ni Duryodhana: “Ang palasong iyon ay naging naglalagablab na kapangyarihan ni Viṣṇu, at naging Soma rin. Sapagkat ang buong sansinukob, sa diwa nito, ay Agni at Soma; at ang buong daigdig ay tinatawag ding Vaiṣṇava—pinanahanan ni Viṣṇu.”

Verse 50

विष्णुश्नात्मा भगवतो भवस्यामिततेजस: । तस्माद्‌ धनुर्ज्यासंस्पर्श न विषेह॒र्हरस्य ते,अमिततेजस्वी भगवान्‌ शंकरके आत्मा हैं विष्णु। अतः वे दैत्य भगवान्‌ शिवके धनुषकी प्रत्यंचा एवं बाणका स्पर्श न सह सके

Wika ni Duryodhana: “Si Viṣṇu ang mismong Sarili ng mapalad na Bhava (Śiva), na ang ningning ay di masukat. Kaya hindi nakayanan ng mga nilalang na iyon ang dampi ng pisi at mga palaso ni Hara (Śiva).”

Verse 51

तस्मिन्‌ शरे तिग्ममन्युं मुमोचासहामी श्वरः । भग्वज्धिरोमन्युभवं क्रोधाग्निमतिदुः:सहम्‌,महेश्वरने उस बाणमें अपने असहा एवं प्रचण्ड कोपको तथा भूगु और अंगिराके रोषसे उत्पन्न हुई अत्यन्त दुःसह क्रोधाग्निको भी स्थापित कर दिया

Wika ni Duryodhana: “Sa palasong iyon, ang Makapangyarihang Panginoon—na di matitiis ang lakas—ay nagpakawala at naglagak ng kanyang matalim na poot: isang apoy ng galit na lubhang mabagsik, isinilang mula sa marahas na pagngingitngit na iniuugnay sa mga rishi na sina Bhṛgu at Aṅgiras.”

Verse 52

स नीललोहितो धूम्र: कृत्तिवासा भयंकर: । आदित्यायुतसंकाशस्तेजोज्वालावृतो ज्वलन्‌,तत्पश्चात्‌ धूम्रवर्ण, व्याप्रचर्मधारी, देवताओंको अभय तथा दैत्योंको भय देनेवाले, सहस्रों सूर्योके समान तेजस्वी नीललोहित भगवान्‌ शिव तेजोमयी ज्वालासे आवृत हो प्रकाशित होने लगे

Yaong si Śiva ay bughaw na may halong pula, tila kulay-usok; nakabalabal ng balat ng tigre, kakila-kilabot. Siya’y nagliliwanag na parang libu-libong araw, nag-aalab, nababalutan ng mga liyab ng kanyang ningning.

Verse 53

दुशच्यावच्यावनो जेता हन्ता ब्रद्वाद्विषां हर: । नित्यं त्राता च हन्ता च धर्माधर्माश्रितान्‌ नरान्‌,जिस लक्ष्यको मार गिराना अत्यन्त कठिन है, उसको भी गिरानेमें समर्थ, विजयशील, ब्रह्मद्रोहियोंके विनाशक भगवान्‌ शिव धर्मका आश्रय लेनेवाले मनुष्योंकी सदा रक्षा और पापियोंका विनाश करनेवाले हैं

Sinabi ni Duryodhana: “Si Hara (Śiva) ang di-matatalong nagwawagi—kayang pabagsakin kahit ang pinakamahirap pabagsakin. Siya ang tagapagpuksa sa mga kaaway ng Brahman at ng banal na kaayusan. Lagi niyang pinangangalagaan ang mga kumakapit sa dharma, at winawasak ang mga nakakapit sa adharma.”

Verse 54

प्रमाथिभिर्भीमबलैर्भीमरूपैर्मनोजवै: । विभाति भगवान्‌ स्थाणुस्तैरेवात्मगुणैर्वत:

Sinabi ni Duryodhana: “Kasama ng mga Pramatha na dumudurog—malalakas na gaya ni Bhīma, kakila-kilabot ang anyo, at kasingbilis ng isip—nagniningning ang Panginoong Sthāṇu (Śiva), tunay, sa mismong mga katangiang kanya.”

Verse 55

उनके जो अपने उपयोगमें आनेवाले रथ आदि गुणवान्‌ उपकरण थे, वे शत्रुओंको मथ डालनेमें समर्थ, भयानक बलशाली, भयंकररूपधारी और मनके समान वेगवान्‌ थे। उनसे घिरे हुए भगवान्‌ शिवकी बड़ी शोभा हो रही थी ।। तस्याड्रानि समाश्रित्य स्थितं विश्वमिदं जगत्‌ | जज्जमाजड्डमं राजन्‌ शुशुभे5द्भधुतदर्शनम्‌,राजन! उनके पंचभूतस्वरूप अंगोंका आश्रय लेकर ही यह अद्भुत दिखायी देनेवाला सारा चराचर जगत्‌ स्थित एवं सुशोभित है

Sinabi ni Duryodhana: “O Hari, sa pag-asa sa mga sangkap ng Kanyang katawan—na binuo mula sa limang dakilang elemento—ang buong sansinukob na ito, ang gumagalaw at di-gumagalaw, ay nananatiling nakatindig at nagliliwanag sa kahanga-hangang anyo.”

Verse 56

दृष्टवा तु तं रथं युक्त कवची स शरासनी । बाणमादाय तं दिव्यं सोमविष्ण्वग्निसम्भवम्‌,उस रथको जुता हुआ देख भगवान्‌ शंकर कवच और धनुषसे युक्त हो चन्द्रमा, विष्णु और अग्निसे प्रकट हुए उस दिव्य बाणको लेकर युद्धके लिये उद्यत हुए

Nang makita ang karwaheng ganap na nakahanda, at makita si Śaṅkara (Śiva) na nakasuot ng baluti at may tangan na busog, kinuha niya ang makalangit na palaso—na sinasabing nagmula kina Soma, Viṣṇu, at Agni—at naghanda para sa labanan.

Verse 57

तस्य राजंस्तदा देवा: कल्पयाज्चक्रिरे प्रभो । पुण्यगन्धवहं राजन्‌ श्वसन देवसत्तमम्‌,राजन! प्रभो! उस समय देवताओंने पवित्र सुगन्‍न्ध वहन करनेवाले देवश्रेष्ठ वायुको उनके लिये हवा करनेके कामपर नियुक्त किया

O Hari, noon ay inayos ng mga diyos, O panginoon, ang lahat para sa kanya: itinalaga nila ang Hangin—pinakamainam sa mga diyos, tagapagdala ng banal na halimuyak—upang maglingkod sa pamamagitan ng pagpaypay sa kanya.

Verse 58

तमास्थाय महादेवस्त्रासयन्‌ दैवतान्यपि । आरुरोह तदा यत्त: कम्पयन्निव मेदिनीम्‌,तब महादेवजी दानवोंके वधके लिये प्रयत्नशील हो देवताओंको भी डराते और पृथ्वीको कम्पित करते हुए-से उस रथको थामकर उसपर चढ़ने लगे

Pagkahawak sa karwaheng iyon, si Mahādeva—na naglalayong lipulin ang mga Dānava—ay umakyat noon sa karwahe, tinatakot maging ang mga diyos at wari’y pinanginginig ang daigdig.

Verse 59

तमारुरुक्षुं देवेशं तुष्ठवु: परमर्षय: । गन्धर्वा दैवसड्घाश्न तथैवाप्सरसां गणा:,देवेश्वर शिव रथपर चढ़ना चाहते हैं, यह देखकर महर्षियों, गन्धर्वों, देवसमूहों तथा अप्सराओंके समुदायोंने उनकी स्तुति की

Nang ang Panginoon ng mga diyos ay malapit nang sumakay sa karwahe, pinuri Siya ng mga dakilang rishi; gayundin ng mga Gandharva, ng mga pulutong ng diyos, at ng mga pangkat ng Apsara.

Verse 60

ब्रह्मर्षिभि: स्तूयमानो वन्द्यमानश्न वन्दिभि: | तथैवाप्सरसां वृन्दैर्न॑त्यद्धिर्न॑त्यकोविदै:,ब्रह्मर्षियोंद्वारा प्रशंसित, वन्दीजनोंद्वारा वन्दित तथा नाचती हुई नृत्य-कुशल अप्सराओंसे सुशोभित होते हुए वरदायक भगवान्‌ शिव खड़्ग, बाण और धनुष ले देवताओंसे हँसते हुए-से बोले--'“मेरा सारथि कौन होगा?”

Pinupuri ng mga Brahmarṣi, sinasamba ng mga makata ng papuri, at pinalilibutan ng mga Apsara na sumasayaw nang ubod-husay—si Śiva, ang tagapagkaloob ng biyaya, na may dalang tabak, mga palaso at busog, ay nagsalita sa mga diyos na wari’y nakangiti: “Sino ang magiging karwahero ko?”

Verse 61

स शोभमानो वरद: खड्गी बाणी शरासनी । हसन्निवाब्रवीद्‌ देवान्‌ सारथि: को भविष्यति,ब्रह्मर्षियोंद्वारा प्रशंसित, वन्दीजनोंद्वारा वन्दित तथा नाचती हुई नृत्य-कुशल अप्सराओंसे सुशोभित होते हुए वरदायक भगवान्‌ शिव खड़्ग, बाण और धनुष ले देवताओंसे हँसते हुए-से बोले--'“मेरा सारथि कौन होगा?”

Pagkaraan, si Śiva na tagapagkaloob ng biyaya, na nagniningning—may tabak, mga palaso at busog—ay nagsalita sa mga diyos na may ngiting wari’y hamon: “Sino ang magiging karwahero ko?”

Verse 62

तमनब्रुवन्‌ देवगणा यं भवान्‌ संनियोक्ष्यते । स भविष्यति देवेश सारथिस्ते न संशय:,यह सुनकर देवताओंने उनसे कहा--'देवेश! आप जिसको इस कार्यमें नियुक्त करेंगे, वही आपका सारथि होगा, इसमें संशय नहीं है”

Pagkarinig nito, nagsalita ang mga pangkat ng mga diyos sa kanya: “O Panginoon ng mga diyos! Sinumang italaga mo sa gawaing ito—siya nga ang magiging tagapagmaneho ng iyong karwahe; walang alinlangan dito.”

Verse 63

तानब्रवीत्‌ पुनर्देवो मत्त: श्रेष्ठठरो हि यः । त॑ सारथिं कुरुध्व॑ं मे स्वयं संचिन्त्य मा चिरम्‌,तब महादेवजीने फिर कहा--“तुमलोग स्वयं ही सोच-विचारकर जो मुझसे भी श्रेष्ठतर हो, उसे मेरा सारथि बना दो, विलम्ब न करो”

Muling nagsalita ang diyos: “Pag-isipan ninyo mismo at piliin para sa akin ang isang tagapagmaneho na higit pang nakahihigit kaysa sa akin. Gawin ninyo siyang aking auriga—huwag mag-antala.”

Verse 64

एतच्छुत्वा ततो देवा वाक्यमुक्त महात्मना | गत्वा पितामहं देवा: प्रसाद्येदं वचो<ब्रुवन्‌,उन महात्माके कहे हुए इस वचनको सुनकर सब देवता ब्रह्माजीके पास गये और उन्हें प्रसन्न करके इस प्रकार बोले--

Nang marinig ang mga salitang binigkas ng dakilang-loob, nagtungo ang mga diyos sa Pitamaha (Brahmā). Matapos siyang pasayahin at pagpalain, sinabi nila ang ganito—

Verse 65

यथा त्वत्कथितं देव त्रिदशारिविनिग्रहे । तथा च कृतमस्माभ्रि: प्रसन्नो नो वृषध्वज:,“देव! देवशत्रुओंका दमन करनेके विषयमें आपने जैसा कहा था, वैसा ही हमने किया है। भगवान्‌ शंकर हमलोगोंपर प्रसन्न हैं

Sinabi ni Duryodhana: “O Panginoon! Gaya ng itinuro mo tungkol sa pagpapasuko sa mga kaaway ng mga diyos, gayon nga ang aming ginawa. Kaya si Vṛṣadhvaja (Śiva), ang may sagisag na toro, ay nalulugod sa amin.”

Verse 66

रथश्न विहितोस्माभिरवविंचित्रायुधसंवृत: । सारथिं च न जानीम: क: स्यात्‌ तस्मिन्‌ रथोत्तमे,“हमने उनके लिये विचित्र आयुधोंसे सम्पन्न रथ तैयार कर दिया है; परंतु उस उत्तम रथपर कौन सारथि होकर बैठेगा? यह हम नहीं जानते हैं'

Sinabi ni Duryodhana: “Naihanda na namin ang isang karwahe—ganap na nasangkapan at nababalutan ng sari-saring pambihirang sandata. Ngunit kung sino ang uupo sa pinakamainam na karwaheng iyon bilang tagapagmaneho, hindi namin alam.”

Verse 67

तस्माद्‌ विधीयतां कश्चित्‌ सारथिदेंवसत्तम | सफलां तां गिरं देव कर्तुमहसि नो विभो

Kaya nga, O pinakamainam sa mga diyos, magtalaga nawa ng isang tagapagmaneho ng karwahe. O banal na Panginoon, O makapangyarihan—ipagkaloob mong magbunga para sa amin ang pangakong iyon na iyong binitiwan.

Verse 68

“अतः देवश्रेष्ठ प्रभो! आप किसीको सारथि बनाइये। देव! आपने हमें जो वचन दिया है, उसे सफल कीजिये ।। एवमस्मासु हि पुरा भगवन्नुक्तवानसि । हितकर्तास्मि भवतामिति तत्‌ कर्तुमहसि

Sinabi ni Duryodhana: “Kaya nga, O pinakadakila sa mga diyos, O Panginoon—magtalaga ka ng isang tagapagmaneho ng karwahe. O banal na Diyos, tuparin mo ang pangakong ibinigay mo sa amin noon. Sapagkat dati ay sinabi mo sa amin, ‘Ako’y kikilos para sa inyong kapakanan’; ngayon ay nararapat mong isakatuparan iyon.”

Verse 69

'भगवन्‌! आपने पहले हमलोगोंसे कहा था कि “मैं तुमलोगोंका हित करूँगा।” अतः उसे पूर्ण कीजिये ।। स देव युक्तो रथसत्तमो नो दुराधरो द्रावण: शात्रवाणाम्‌ | पिनाकपाणिर्विहितो<त्र योद्धा विभीषयन्‌ दानवानुद्यतोडसौ,“देव! हमारा तैयार किया हुआ वह श्रेष्ठ रथ शत्रुओंको मार भगानेवाला और दुर्थर्ष है। पिनाकपाणि भगवान्‌ शंकरको उसपर योद्धा बनाकर बैठा दिया गया है और वे दानवोंको भयभीत करते हुए युद्धके लिये उद्यत हैं

Nakiusap si Duryodhana: “O kagalang-galang na Panginoon, noon ay sinabi mo sa amin, ‘Gagawin ko ang para sa inyong ikabubuti.’ Kaya tuparin mo ang panatang iyon. Ang aming pinakamainam na karwahe—pinagkalooban ng kapangyarihang banal—ay naririyan, di-mapipigil, tagapagpabagsak at tagapagpaurong ng aming mga kaaway. Narito, si Śaṅkara na may tangan ng Pināka ay itinalaga bilang mandirigma sa ibabaw nito; handa na siyang sumabak, pinanginginig sa takot ang mga Dānava.”

Verse 70

तथैव वेदाश्षतुरो हयाग्रया धरा सशैला च रथो महात्मन: । नक्षत्रवंशानुगतो वरूथी हरो योद्धा सारथिनाभिलक्ष्य:,“इसी प्रकार चारों वेद उन महात्माके उत्तम घोड़े हैं और पर्वतोंसहित पृथ्वी उनका उत्तम रथ बनी हुई है। नक्षत्रसमुदायरूपी ध्वजसे युक्त तथा आवरणसे सुशोभित भगवान्‌ शिव उस रथपर रथी योद्धा बनकर बैठे हुए हैं; परंतु कोई सारथि नहीं दिखायी देता

Sinabi ni Duryodhana: “Gayon din, ang apat na Veda ang pinakamararangal na mga kabayo ng dakilang nilalang na iyon, at ang daigdig na may mga bundok ang kanyang maringal na karwahe. Taglay ang watawat na hinubog mula sa pulutong ng mga bituin at pinalamutian ng panangga, si Hara (Śiva) ay nakaupo sa karwaheng iyon bilang mandirigmang rathi—ngunit walang nakikitang tagapagmaneho.”

Verse 71

तत्र सारथिरेष्टव्य: सर्वरेतर्विशेषवान्‌ । तत्प्रतिष्ठो रथो देव हया योद्धा तथैव च,“देव! उस रथके लिये ऐसे सारथिका अनुसंधान करना चाहिये जो इन सबसे बढ़कर हो; क्योंकि रथ, घोड़े और योद्धा इन सबकी प्रतिष्ठा सारथिपर ही निर्भर है

“Kaya nga, O hari, dapat hanapin ang isang tagapagmaneho para sa karwaheng iyon na hihigit sa lahat sa kahusayan. Sapagkat ang katatagan at bisa ng karwahe ay nakasalalay sa kanya—gayundin ang mga kabayo at ang mandirigma.”

Verse 72

कवचानि सश्त्राणि कार्मुकं च पितामह । त्वामृते सारथिं तत्र नान्यं पश्यामहे वयम्‌

Wika ni Duryodhana: “O Dakilang Ninuno, ang mga baluti, mga sandata, at ang busog—kung wala ka, wala kaming nakikitang ibang tagapagpatakbo ng karwahe roon. Sa krisis ng digmaang ito, sa iyo lamang nakasalalay ang aming pagtitiwala upang gabayan at patatagin ang takbo ng labanan.”

Verse 73

(त्वं देव शक्तो लोके5स्मिन्‌ नियन्तुं प्रद्गुतानिमान्‌ । वेदाश्वान्‌ू सोपनिषद: सारथिभर्भव न: स्वयम्‌ ।। “देव! आप ही इस जगत्‌में इन भागते हुए उपनिषद्सहित वेदरूपी अश्वोंको नियन्त्रणमें रख सकते हैं; अतः आप स्वयं ही सारथि हो जाइये । योद्धुं बलेन सत्त्वेन वीर्येण विनयेन च । अधिक: सारथि: कार्यो नास्ति चान्दोडघिको भवात्‌ ।। “बल, धैर्य, पराक्रम और विनय इन सभी गुणोंद्वारा जो रथीसे भी श्रेष्ठ हो, उसे ही युद्धके लिये सारथि बनाना चाहिये; दूसरा कोई ऐसा नहीं है जो भगवान्‌ शंकरसे भी बढ़कर हो। स भवांस्तारयत्वस्मान्‌ कुरु सारथ्यमव्ययम्‌ | भवानभ्यधिक स्त्वत्तो नान्यो5स्तीह पितामह ।। 'पितामह! आप अक्षय सारथिकर्म कीजिये और हमें इस संकटसे उबारिये। आप ही सबसे श्रेष्ठ हैं; आपसे बढ़कर दूसरा कोई नहीं है। त्वं हि देवेश सर्वैस्तु विशिष्टो वदतां वर ।) स रथं तूर्णमारुह्मु संयच्छ परमान्‌ हयान्‌,जयाय त्रिदेवेशानां वधाय त्रिदशद्विषाम्‌ “वक्ताओंमें श्रेष्ठ देवेश्वरर आप सभी गुणोंसे श्रेष्ठ हैं; इसलिये देवद्रोहियोंक वध और देवताओंकी विजयके लिये तुरंत रथपर आरूढ़ होकर इन उत्तम घोड़ोंको काबूमें रखिये

Wika ni Duryodhana: “O banal na nilalang, ikaw lamang sa mundong ito ang makapipigil sa mga ito—na wari’y mga kabayong Veda—na rumaragasa kasama ng mga Upaniṣad. Kaya, ikaw mismo ang maging tagapagpatakbo ng aming karwahe. Sa digmaan, ang tagapagpatakbo ay dapat yaong humihigit pa maging sa mandirigma sa lakas, tibay ng loob, kagitingan, at mapagkumbabang disiplina; at wala nang hihigit sa iyo. O Dakilang Ninuno, tanggapin mo ang di-nalulupasay na tungkuling ito at iligtas kami sa panganib. Wala rito ang nakahihigit sa iyo. O Panginoon ng mga diyos, pinakamainam sa mga mananalita, ikaw ang nangingibabaw sa lahat; kaya sumakay ka agad sa karwahe, supilin ang pinakamahuhusay na kabayong ito, at kumilos para sa tagumpay ng mga diyos at paglipol sa mga kaaway ng mga diyos.”

Verse 74

(तव प्रसादाद्‌ वध्येरन्‌ देव दैवतकण्टका: । स नो रक्ष महाबाहो दैत्येभ्यो महतो भयात्‌ ।। “देव! आपके प्रसादसे देवताओंके लिये यह कण्टकरूप दैत्य मारे जायँगे। महाबाहो! आप दैत्योंके महान्‌ भयसे हमारी रक्षा करें। त्वंहि नो गतिरव्यग्र त्वं नो गोप्ता महाव्रत । त्वत्प्रसादात्‌ सुरा: सर्वे पूज्यन्ते त्रिदिवे प्रभो ।।) “व्यग्रताशून्य महान्‌ व्रतधारी प्रभो! आप ही हमारे आश्रय तथा संरक्षक हैं; आपकी कृपासे ही समस्त देवता स्वर्गलोकमें पूजित होते हैं'। इति ते शिरसा गत्वा त्रिलोकेशं पितामहम्‌

Wika ni Duryodhana: “Sa iyong biyaya, O Panginoon, ang mga Daitya na tinik sa mga diyos ay mapapatay. O makapangyarihang bisig, ipagtanggol mo kami laban sa malaking pangamba na dulot ng mga Daitya. Ikaw lamang ang aming payapang kanlungan; ikaw ang aming tagapangalaga, O panginoong may dakilang panata. Sa iyong grasya, ang lahat ng diyos ay pinararangalan sa langit, O naghaharing kapangyarihan.” Pagkasabi nito, yumuko siya at lumapit sa Dakilang Ninuno, ang Panginoon ng tatlong daigdig.

Verse 75

देवा: प्रसादयामासु: सारथ्यायेति नः श्रुतम्‌ । इस प्रकार देवताओंने तीनों लोकोंके ईश्वर पितामह ब्रह्माजीके आगे मस्तक टेककर उन्हें सारथि बननेके लिये प्रसन्न किया। यह बात हमारे सुननेमें आयी है || ७४ ई ।। पितामह उवाच नात्र किंचिन्मृषा वाक्‍्यं यदुक्त त्रेदिवौकस:

Narinig namin na: ang mga diyos ay yumukod sa harap ng Dakilang Ninuno na si Brahmā, Panginoon ng tatlong daigdig, at pinakiusapan siyang maging tagapagpatakbo ng karwahe. Sinabi ng Dakilang Ninuno: “Walang anumang kasinungalingan sa mga salitang sinabi ng mga nananahan sa langit.”

Verse 76

ततः स भगवान्‌ देवो लोकस्त्रष्टा पितामह:,(एवमुक्त्वा जटाभारं संयम्य प्रपितामह: । परिधायाजिन गाढं संन्यस्य च कमण्डलुम्‌ ।। प्रतोदपाणिर्भगवानारुरोह रथ तदा ।) तदनन्तर लोकस्रष्टा भगवान्‌ पितामह देवने जो जगतके प्रपितामह हैं, उपर्युक्त बात कहकर अपनी जटाओंके बोझको बाँध लिया और मृगचर्मके वस्त्रको अच्छी तरह कसकर कमण्डलुको अलग रख दिया। तत्पश्चात्‌ वे भगवान्‌ ब्रह्मा हाथमें चाबुक लेकर तत्काल उस रथपर जा चढ़े

Pagkaraan, ang pinagpalang diyos—ang Dakilang Ninuno, tagapaglikha ng mga daigdig—pagkasabi nito, ay itinali ang mabigat na bunton ng kanyang mga buhol-buhol na buhok. Hinigpitan niya ang kasuotang balat ng usa at isinantabi ang kanyang sisidlang tubig; saka ang kagalang-galang na Prāpitāmaha ay humawak ng latigo at agad na sumakay sa karwahe.

Verse 77

सारथ्ये कल्पितो देवैरीशानस्य महात्मन: । तस्मिन्नारोहति क्षिप्रं स्पन्दने लोकपूजिते

Itinalaga siya ng mga diyos sa tungkulin ng tagapagmaneho ng karwahe para sa dakilang-si Īśāna (Śiva). Kaya, sumakay ka agad sa Spandana, ang sasakyang pinararangalan ng buong daigdig.

Verse 78

आरुह्य भगवान्‌ देवो दीप्यमान: स्वतेजसा

Wika ni Bhīṣma: “Pagkasakay ng pinagpalang diyos sa kanyang sasakyan, siya’y nagningning—nagniningas sa sariling likas na liwanag.”

Verse 79

अभीषून्‌ हि प्रतोदं च संजग्राह पितामह: । अपने तेजसे प्रकाशित होते हुए भगवान्‌ ब्रह्माने रथारूढ़ होकर घोड़ोंकी बागडोर और चाबुक दोनों वस्तुएँ अपने हाथमें ले लीं ।। ७८ इ ।। तत उत्थाप्य भगवांस्तान्‌ हयाननिलोपमान्‌

Pagkaraan, kinuha ng Matandang Ninuno ang renda at ang latigo. Nagniningning sa sariling karangalan, ang pinagpalang Brahmā, nang makasakay sa karwahe, siya mismo ang humawak kapwa sa renda ng mga kabayo at sa pang-udyok. Pagkatapos, ginising at pinatakbo ng Panginoon ang mga kabayong yaon, kasingbilis ng hangin. Ipinapakita ng tagpong ito ang aral ng pananagutang pamumuno: sa oras ng panganib, ang tunay na kagalang-galang ay hindi lamang nag-uutos mula sa malayo, kundi siya mismo ang humahawak sa timon, ginagabayan ang malalakas na puwersa sa disiplina, hindi sa pagpapabaya.

Verse 80

ततस्तमिषुमादाय विष्णुसोमाग्निसम्भवम्‌

Pagkaraan, kinuha ng Matandang Ninuno ang palasong iyon—na sinasabing nagmula sa pinagsamang kapangyarihan nina Viṣṇu, Soma, at Agni—hudyat ng sinadyang paggamit ng sandatang pinagkalooban ng lakas-diyos sa gitna ng umuusbong na krisis-moral ng digmaan.

Verse 81

तमारूढं तु देवेशं तुष्टवु: परमर्षय:

Pagkaraan, pinuri ng mga pinakadakilang rishi ang Panginoon ng mga diyos habang siya’y sumasakay (sa kanyang sasakyan), bilang pagpaparangal at pagsang-ayon. Ipinakikita ng tagpong ito na maging ang pinakamataas na mga tagakita ay kumikilala sa kapangyarihang banal at sa kaayusang moral na nakahihigit sa kaguluhan ng digmaan.

Verse 82

स शोभमानो वरद: खड्गी बाणी शरासनी

Siya’y nagniningning at mapagkaloob ng biyaya, nakatindig na ganap ang sandata: may tabak, may mga palaso, at may busog.

Verse 83

ततो भूयोअब्रवीद्‌ देवो देवानिन्द्रपुरोगमान्‌,तब महादेवजीने पुन: इन्द्र आदि देवताओंसे कहा--“शायद ये दैत्योंको न मारें' ऐसा समझकर तुम्हें किसी प्रकार भी शोक नहीं करना चाहिये। तुमलोग असुरोंको इस बाणसे “मरा हुआ' ही समझो”

Pagkaraan, muling nagsalita ang banal na Panginoon sa mga diyos na pinangungunahan ni Indra. Sinabi ni Mahādeva kay Indra at sa iba pang mga diyos: “Huwag kayong magdalamhati sa anumang paraan, sa pag-aakalang, ‘Marahil hindi mapapatay ang mga Daitya na ito.’ Ituring ninyo ang mga Asura na para bang patay na sa palasong ito.”

Verse 84

न हन्यादिति कर्तव्यो न शोको व: कथज्चन । हतानित्येव जानीत बाणेनानेन चासुरान्‌,तब महादेवजीने पुन: इन्द्र आदि देवताओंसे कहा--“शायद ये दैत्योंको न मारें' ऐसा समझकर तुम्हें किसी प्रकार भी शोक नहीं करना चाहिये। तुमलोग असुरोंको इस बाणसे “मरा हुआ' ही समझो”

Wika ng Matandang Ninuno: “Huwag ninyong isipin, ‘Hindi sila dapat patayin.’ Huwag magkaroon ng anumang dalamhati sa inyo. Alamin ninyo na ang mga Asura ay para bang napatay na ng palasong ito.”

Verse 85

ते देवा: सत्यमित्याहुर्निहता इति चाब्लुवन्‌ न च तद्‌ वचन मिथ्या यदाह भगवान्‌ प्रभु:

Sinabi ni Bhīṣma: “Sumagot ang mga diyos, ‘Totoo,’ at ipinahayag din nila, ‘Sila’y napatay na.’ Gayunman, hindi iyon kasinungalingan, sapagkat iyon ay winika ng Mapalad na Panginoon, ang kataas-taasang maykapangyarihan.”

Verse 86

ततः प्रयातो देवेश: सर्वैर्देवगणैर्वत:

Pagkaraan, umalis ang Panginoon ng mga diyos, napaliligiran at sinusundan ng lahat ng hukbo ng mga diyos.

Verse 87

स्वैश्व पारिषदैर्देव: पूज्यमानो महायशा:,उस समय उनके अपने पार्षद भी महायशस्वी महादेवजीकी पूजा कर रहे थे। शिवके वे दुर्धर्ष पार्षद नृत्य करते और परस्पर एक-दूसरेको डाँटते हुए चारों ओर दौड़ लगाते थे। अन्य किलने ही पार्षद (भूत-प्रेतादि) मांसभक्षी थे

Wika ni Bhīṣma: Noong sandaling iyon, ang dakila at tanyag na Panginoon, si Mahādeva, ay sinasamba ng sarili niyang mga tagapaglingkod. Ang mga gaṇa ni Śiva na hindi mapipigil ay nagsasayaw, nagtatakbo sa lahat ng dako, at nagsisigawan ng panunumbat sa isa’t isa. Sa mga tagapaglingkod na iyon, may ilan—mga nilalang na parang multo at iba pa—na kumakain ng laman.

Verse 88

नृत्यद्धिरपरैश्चैव मांसभक्षैर्दुरासदै: । धावमानै: समन्ताच्च तर्जमानै: परस्परम्‌,उस समय उनके अपने पार्षद भी महायशस्वी महादेवजीकी पूजा कर रहे थे। शिवके वे दुर्धर्ष पार्षद नृत्य करते और परस्पर एक-दूसरेको डाँटते हुए चारों ओर दौड़ लगाते थे। अन्य किलने ही पार्षद (भूत-प्रेतादि) मांसभक्षी थे

Sabi ni Bhīṣma: “May iba pang mga tagapaglingkod—mahirap lapitan, at ang ilan ay kumakain ng laman—na nagsasayaw nang mabangis. Tumatakbo sila sa paligid sa lahat ng panig, at nagsisigawan, nagbabanta sa isa’t isa.”

Verse 89

ऋषयश्च महाभागास्तपोयुक्ता महागुणा: । आशंसुर्वे जना देवा महादेवस्य सर्वश:,महान्‌ भाग्यशाली और उत्तम गुणसम्पन्न तपस्वी ऋषियों, देवताओं तथा अन्य लोगोंने भी सब प्रकारसे महादेवजीकी विजयके लिये शुभाशंसा की

Pagkaraan, ang mga pinagpalang rishi—puspos ng pag-aayuno at maharlikang mga katangian—kasama ang mga diyos at iba pang nilalang, ay naghandog ng mga mapalad na pagbabasbas mula sa lahat ng panig, na nananalangin para sa tagumpay ni Mahādeva.

Verse 90

एवं प्रयाते देवेशे लोकानामभयंकरे । तुष्टमासीज्जगतू सर्व देवताश्न नरोत्तम,नरश्रेष्ठ! सम्पूर्ण लोकोंको अभय देनेवाले देवेश्वर महादेवजीके इस प्रकार प्रस्थान करनेपर सारा जगत संतुष्ट हो गया। देवता भी बड़े प्रसन्न हुए

Wika ni Bhīṣma: “O pinakamainam sa mga tao! Nang umalis sa ganitong paraan si Mahādeva, ang Panginoon ng mga diyos—na nagbibigay ng kawalang-takot sa lahat ng daigdig—naging panatag at nasiyahan ang buong sanlibutan. Maging ang mga diyos ay lubhang nagalak.”

Verse 91

ऋषयपस्तत्र देवेशं स्तुवन्तो बहुभि: स्तवैः । तेजश्चास्मै वर्धयन्तो राजन्नासन्‌ पुन: पुन:,राजन्‌! ऋषिगण नाना प्रकारके स्तोत्रोंका पाठ करके देवेश्वर महादेवकी स्तुति करते हुए बारंबार उनका तेज बढ़ा रहे थे

O Hari, doon ang nagkakatipong mga rishi ay bumibigkas ng sari-saring mga himno at pumupuri sa Panginoon ng mga diyos, si Mahādeva. Sa kanilang paulit-ulit na pagpupugay, muli’t muli nilang pinatitingkad ang banal na ningning ng kanyang kapangyarihan.

Verse 92

गन्धर्वाणां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च । वादयन्ति प्रयाणे5स्य वाद्यानि विविधानि च,उनके प्रस्थानके समय सहस्रों, लाखों और अरबों गन्धर्व नाना प्रकारके बाजे बजा रहे थे

Sa oras ng kanyang pag-alis, libu-libo—oo, sampu-sampung libo, at maging mga krore—na mga Gandharva ang tumutugtog ng sari-saring kasangkapang pangmusika. Ipinahihiwatig ng tanawing ito ang pambihira at halos makalangit na kabuluhan ng paglalakbay na ito, na wari’y ang mismong kalangitan ay nagbigay-galang at taimtim na pagdakila sa sandaling iyon.

Verse 93

ततो<थिरूढे वरदे प्रयाते चासुरान्‌ प्रति । साधु साध्विति विश्वेश: स्मयमानो5भ्यभाषत,रथपर आरूढ़ हो वरदायक भगवान्‌ शंकर जब असुरोंकी ओर चले, तब वे विश्वनाथ ब्रह्माजीको साधुवाद देते हुए मुसकराकर बोले--

Pagkaraan, nang ang Panginoong nagbibigay ng biyaya—si Śaṅkara—ay nakasakay na sa kanyang karwahe at tumulak patungo sa mga Asura, ang Panginoon ng sansinukob, na nakangiti, ay nagsalita kay Brahmā ng papuri: “Mabuti, mabuti!” Ipinakikita ng tagpong ito na ang matuwid na pasiya at napapanahong pagkilos upang ipagtanggol ang kaayusang kosmiko ay pinupuri ng pinakamataas na kapangyarihan, kahit sa paglapit ng digmaan.

Verse 94

याहि देव यतो दैत्याश्षोदयाश्वानतन्द्रित: । पश्य बाह्ोर्बलं मेडद्य निध्नतः शात्रवान्‌ रणे,“देव! जिस ओर दैत्य हैं, उधर ही चलिये और सावधान होकर घोड़ोंको हाँकिये। आज रणभूमिमें जब मैं शत्रुसेनाका संहार करने लगूँ, उस समय आप मेरी इन दोनों भुजाओंका बल देखियेगा”

Wika ng Matandang Ama (Brahmā): “O banal na tagapagmaneho ng karwahe, itaboy mo patungo sa panig na kinaroroonan ng mga Daitya; udyukan ang mga kabayo nang walang pag-aatubili. Ngayon, kapag sinimulan kong lipulin ang hukbo ng kaaway sa digmaan, masasaksihan mo ang lakas ng aking dalawang bisig.”

Verse 95

ततो<श्वांक्षोदयामास मनोमारुतरंहस: । येन तत्‌ त्रिपुरं राजन्‌ दैत्यदानवरक्षितम्‌,राजन! तब ब्रह्माजीनी मन और पवनके समान वेगशाली घोड़ोंको उसी ओर बढ़ाया, जिस ओरे दैत्यों और दानवोंद्वारा सुरक्षित वे तीनों पुर थे

Pagkaraan, O hari, inudyukan ni Brahmā ang mga kabayong kasingbilis ng isip at kasinghigpit ng hangin, at pinatakbo sila patungo roon—sa Tatlong Lungsod (Tripura) na binabantayan ng mga Daitya at Dānava.

Verse 96

पिबद्धिरिव चाकाशं तैहयैलोॉकपूजितै: । जगाम भगवान्‌ क्षिप्रं जयाय त्रिदिवौकसाम्‌,वे लोकपूजित अश्व ऐसे तीव्र वेगसे चल रहे थे, मानो सारे आकाशको पी जायूँगे। उस समय भगवान्‌ शिव उन अअश्रोंके द्वारा देवतवाओंकी विजयके लिये बड़ी शीघ्रताके साथ जा रहे थे

Ang mga kabayong pinararangalan ng daigdig ay sumugod nang ubod-bilis, na wari’y iinumin nila ang mismong kalangitan. Noon, ang Mapalad na Panginoon (Śiva) ay mabilis na sumulong, nakatuon sa pagtiyak ng tagumpay para sa mga nananahan sa langit.

Verse 97

प्रयाते रथमास्थाय त्रिपुराभिमुखे भवे । ननाद सुमहानादं वृषभ: पूरयन्‌ दिश:,रथपर आरूढ़ हो जब महादेवजी त्रिपुरकी ओर प्रस्थित हुए, उस समय नन्‍्दी वृषभने सम्पूर्ण दिशाओंको गुँजाते हुए बड़े चोरसे सिंहनाद किया

Nang si Bhava (Śiva) ay sumakay sa kaniyang karwahe at humarap patungong Tripura upang maglakbay, ang kaniyang toro na si Nandin ay nagpalabas ng isang napakalakas na ungol, pinuno ang lahat ng dako—isang mapalad na pagpapahayag ng paglusong ng Panginoon laban sa adharma.

Verse 98

उस वृषभका वह अत्यन्त भयंकर सिंहनाद सुनकर बहुत-से देवशत्रु तारक नामवाले दैत्यगण वहीं विनष्ट हो गये

Nang marinig ang lubhang nakapanghihilakbot na ungol na tila leon ng torong iyon, maraming Daitya—mga kaaway ng mga deva—na tinatawag na Tāraka ang napuksa agad sa kinatatayuan nila.

Verse 99

अपरे<वस्थितास्तत्र युद्धायाभिमुखास्तदा । ततः स्थाणुर्महाराज शूलधृक्‌ क्रोधमूर्च्छित:,दूसरे जो दैत्य वहाँ खड़े थे, वे युद्धके लिये महादेवजीके सामने आये। महाराज! तब त्रिशूलधारी महादेवजी क्रोधसे आतुर हो उठे

Ang iba pang naroon ay sumulong, humarap kay Mahādeva, handang makipagdigma. O Hari, noon si Sthāṇu—si Śiva na may tangan ng trisula—ay sinakmal ng bugso ng poot.

Verse 100

त्रस्तानि सर्वभूतानि त्रैलोक्यं भू: प्रकम्पते । निमित्तानि च घोराणि तत्र संदधत: शरम्‌,फिर तो समस्त प्राणी भयभीत हो उठे। सारी त्रिलोकी और भूमि काँपने लगी। जब वे वहाँ धनुषपर बाणका संधान करने लगे, तब उसमें चन्द्रमा, अग्नि, विष्णु, ब्रह्मा और रुद्रके क्षोभसे बड़े भयंकर निमित्त प्रकट हुए। धनुषके क्षोभसे वह रथ अत्यन्त शिथिल होने लगा

Wika ni Bhīṣma: Sinaklot ng takot ang lahat ng nilalang; nanginig ang tatlong daigdig at ang lupa. At nang itinutudla niya ang palaso sa busog, lumitaw ang mga kakila-kilabot na masamang palatandaan—mula sa pagkabagabag ng Soma (Buwan), Agni, Viṣṇu, Brahmā, at Rudra—kaya maging ang karwahe, yumanig sa marahas na higpit ng busog, ay waring lumaylay at natisod.

Verse 101

तस्मिन्‌ सोमाग्निविष्णूनां क्षोभेण ब्रह्मरुद्रयो: । स रथो धनुष: क्षोभादतीव हावसीदति,फिर तो समस्त प्राणी भयभीत हो उठे। सारी त्रिलोकी और भूमि काँपने लगी। जब वे वहाँ धनुषपर बाणका संधान करने लगे, तब उसमें चन्द्रमा, अग्नि, विष्णु, ब्रह्मा और रुद्रके क्षोभसे बड़े भयंकर निमित्त प्रकट हुए। धनुषके क्षोभसे वह रथ अत्यन्त शिथिल होने लगा

Sinabi ni Bhīṣma: “Noon, sa pagkabagabag nina Soma (Buwan), Agni, at Viṣṇu—kasama nina Brahmā at Rudra—sumulpot ang mga nakapanghihilakbot na palatandaan. Sa marahas na pagyanig ng busog, ang karwahe ay lubhang lumaylay at nayanig.”

Verse 102

ततो नारायणस्तस्माच्छर भागाद्‌ विनि:सृतः । वृषरूपं समास्थाय उज्जहार महारथम्‌,तब भगवान्‌ नारायणने उस बाणके एक भागसे बाहर निकलकर वृषभका रूप धारण करके भगवान्‌ शिवके विशाल रथको ऊपर उठाया

Pagkaraan, si Nārāyaṇa ay lumitaw mula sa isang bahagi ng palasong iyon. Sa pag-anyong toro, itinaas niya ang dakilang karwahe—ang malawak na sasakyang-pandigma ni Śiva—at ipinamalas ang kapangyarihang banal na nagtatanggol sa matuwid at nagpapabagsak sa kapalaluan, kahit sa gitna ng dahas ng digmaan.

Verse 103

सीदमाने रथे चैव नर्दमानेषु शत्रुषु स सम्भ्रमात्‌ तु भगवान्‌ नादं चक्रे महाबल:,जब रथ शिथिल होने लगा और शत्रु गर्जना करने लगे, तब महाबली भगवान्‌ शिवने बड़े वेगसे घोर गर्जना की

Nang magsimulang manghina ang karwahe at umatungal ang mga kaaway sa pagdiriwang, ang Makapangyarihang Panginoon—si Śiva—na tinulak ng biglang pagkamadali, ay nagpakawala ng kakila-kilabot at malakas na ungol. Sa gitna ng pagyanig ng digmaan at ng mapanuyang ingay, ang presensiyang banal ay naghayag, nilulunod ang takot sa pagkamangha at paggalang.

Verse 104

वृषभस्य स्थितो मूर्थ्नि हयपृष्ठेच मानद । तदा स भगवान्‌ रुद्रो निरैक्षद्‌ दानवं पुरम्‌,मानद! उस समय वे वृषभके मस्तक और घोड़ेकी पीठपर खड़े थे। नरोत्तम! भगवान्‌ रुद्रने वृषभ तथा घोड़ेकी भी पीठपर सवार हो उस दानव-नगरको देखा। तब उन्होंने वृषभके खुरोंको चीरकर उन्हें दो भागोंमें बाँठ दिया और घोड़ोंके स्तन काट डाले

Wika ni Bhīṣma: “O tagapagkaloob ng dangal, noon ay tumindig si Rudra sa ulo ng toro at gayundin sa likod ng kabayo, at minasdan niya ang lungsod ng mga Dānava. Pagkaraan, sa isang marahas na gawa ng pagpapasuko, hinati niya sa dalawa ang mga kuko ng toro at pinutol ang mga suso ng kabayo—mga tanda ng pagdaig sa kuta ng mga demonyo at ng nakapanghihilakbot ngunit nagwawastong lakas na nagtataguyod sa kaayusang kosmiko kapag ito’y nalalagay sa panganib.”

Verse 105

वृषभस्यास्थितो रुद्रो हयस्य च नरोत्तम | स्तनांस्तदा5$शातयत खुरांश्चैव द्विधाकरोत्‌,मानद! उस समय वे वृषभके मस्तक और घोड़ेकी पीठपर खड़े थे। नरोत्तम! भगवान्‌ रुद्रने वृषभ तथा घोड़ेकी भी पीठपर सवार हो उस दानव-नगरको देखा। तब उन्होंने वृषभके खुरोंको चीरकर उन्हें दो भागोंमें बाँठ दिया और घोड़ोंके स्तन काट डाले

Wika ni Bhīṣma: “O pinakamainam sa mga tao, tumindig si Rudra sa ulo ng toro at sa likod ng kabayo. Habang nakasakay sa kanila at minamasdan ang lungsod ng mga demonyo, hinati niya sa dalawa ang mga kuko ng toro at pinutol ang mga utong ng kabayo—isang gawaing nagtatatak ng kanyang mabagsik na kapangyarihang sumupil sa daigdig at ng di-matitinag na higpit sa pagdurog sa mga puwersang kakampi ng adharma.”

Verse 106

ततःप्रभृति भद्रं ते गवां द्वैधीकृता: खुरा: । हयानां च सतना राजंस्तदाप्रभूति नाभवन्‌

Mula noon—nawa’y maging mabuti ang lahat sa iyo—ang mga kuko ng mga baka ay naging hati; at, O hari, mula sa panahong iyon, ang mga kabayo ay hindi na nagkaroon ng matitibay na kukong buo at di-nahahati. Ipinahihiwatig nito ang isang pangmatagalang pagbabago sa kaayusan ng kalikasan, na ang mga gawa at kalagayang kosmiko ay nag-iiwan ng bakas na di agad nabubura.

Verse 107

अथाधिज्यं धनु: कृत्वा शर्व: संधाय तं शरम्‌

Pagkaraan, si Śarva, matapos higpitan nang lubos ang kanyang busog, ay ikinabit nang matatag ang palasong iyon—isang larawan ng lakas na sinadya at may disiplina: hindi kapangyarihang padalus-dalos, kundi lakas na itinuturo ng matibay na pasya sa gitna ng digmaan.

Verse 108

तस्मिन्‌ स्थिते महाराज रुद्रे विधृतकार्मुके

O dakilang hari, nang siya’y tumindig nang gayon—habang si Rudra ay tangan ang busog na handa—umabot ang pangyayari sa sandaling mapagpasya at nakapanghihilakbot, sapagkat naroon ang kapangyarihang banal at ang bigat ng digmaang makatarungan.

Verse 109

पुराणि तानि कालेन जग्मुरेवैकतां तदा । महाराज! इस प्रकार जब रुद्रदेव धनुष चढ़ाकर खड़े हो गये, उसी समय कालकी प्रेरणासे वे तीनों पुर॒ मिलकर एक हो गये ।। १०८ # ।। एकीभावं गते चैव त्रिपुरत्वमुपागते

Wika ni Bhīṣma: “O dakilang hari, nang tumindig si Rudra na handa, at ang busog ay nakahigpit na, ang mismong Panahon ang nagtulak sa tatlong sinaunang lungsod upang magsanib sa iisang kabuuan. Nang sila’y maging isa—at ang ‘Tripura’ ay maging iisang puntirya—sumapit ang sandaling hinog para sa itinadhanang pagwasak sa kanila.”

Verse 110

ततो देवगणा: सर्वे सिद्धाश्ष परमर्षय:

Pagkatapos, nagtipon/nagpakita ang lahat ng pangkat ng mga diyos, kasama ang mga Siddha at ang pinakadakilang mga rishi—tila ang kaayusan ng sansinukob mismo ang sumaksi sa nagaganap at sa bigat nitong moral.

Verse 111

जयेति वाचो मुमुचु: संस्तुवन्तो महेश्वरम्‌ । उस समय समस्त देवता, महर्षि और सिद्धगण महेश्वरकी स्तुति करते हुए उनकी जय- जयकार करने लगे | ११० $ ।। ततोडग्रतः प्रादुरभूत्‌ त्रिपुरं निघध्नतोडसुरान्‌

Sa pagpupuri kay Maheśvara, ang mga nagtipong diyos, dakilang rishi, at mga Siddha ay sabay-sabay na nagpalabas ng sigaw na “Tagumpay!” Pagkaraan, sa harap nila, siya’y nagpakita—winawasak ang Tripura at pinabagsak ang mga asura. Ipinapakita ng talatang ito na ang banal na tagumpay ay umuusbong mula sa debosyon at sa pagpapanumbalik ng kaayusang kosmiko laban sa mga puwersang lumalabag sa dharma.

Verse 112

स तद्‌ विकृष्य भगवान्‌ दिव्यं लोकेश्वरो धनु:

At noon, hinila pabalik ng kagalang-galang na Panginoon ng mga daigdig ang banal na busog—isang hudyat ng makapangyarihang pasya at kahandaang ipatupad ang matuwid na kaayusan sa gitna ng bigat ng digmaan.

Verse 113

उत्सृष्टे वै महाभाग तस्मिन्निषुवरे तदा,महाभाग! उस समय उस श्रेष्ठ बाणके छूटते ही भूतलपर गिरते हुए उन तीनों पुरोंका महान्‌ आर्तनाद प्रकट हुआ। भगवानने उन असुरोंको भस्म करके पश्चिम समुद्रमें डाल दिया

Wika ni Bhishma: “O marangal, sa sandaling pinakawalan ang kataas-taasang palaso, sumiklab ang isang napakalakas na daing habang ang tatlong lungsod sa himpapawid ay bumabagsak patungo sa lupa. Ginawang abo ng Panginoon ang mga asura at inihagis sila sa kanlurang dagat.”

Verse 114

महानार्तस्वरो हयासीत्‌ पुराणां पततां भुवि । तान्‌ सो$सुरगणान्‌ दश्ध्वा प्राक्षिपत्‌ पश्चिमार्णवे,महाभाग! उस समय उस श्रेष्ठ बाणके छूटते ही भूतलपर गिरते हुए उन तीनों पुरोंका महान्‌ आर्तनाद प्रकट हुआ। भगवानने उन असुरोंको भस्म करके पश्चिम समुद्रमें डाल दिया

Isang napakalakas na daing ang umalingawngaw habang ang mga lungsod ay bumabagsak sa lupa. Sinunog ng Panginoon ang pangkat ng mga asura hanggang maging abo at inihagis sila sa kanlurang dagat.

Verse 115

एवं तु त्रिपुरं दग्धं दानवाश्वाप्पशेषत: । महेश्वरेण क्रुद्धेन त्रलोक्यस्य हितैषिणा,इस प्रकार तीनों लोकोंका हित चाहनेवाले महेश्वरने कुपित होकर उन तीनों पुरों तथा उनमें निवास करनेवाले दानवोंको दग्ध कर दिया

Kaya’t ang Tripura—ang tatlong lungsod—ay lubusang nasunog, kasama ang mga Dānava na naninirahan sa loob, sa kamay ni Maheśvara. Bagama’t nagngangalit, siya’y kumikilos bilang tagapagkalinga ng tatlong daigdig; ang parusang ito’y hindi basta poot, kundi pag-iingat sa kaayusang moral ng sansinukob.

Verse 116

स चात्मक्रोधजो वह्निहहित्युक्त्वा निवारित: | मा कार्षीर्भस्मसाल्लोकानि ति त्र्यक्षोडब्रवीच्च तम्‌,उनके अपने क्रोधसे जो अग्नि प्रकट हुई थी, उसे भगवान्‌ त्रिलोचनने 'हा-हा” कहकर रोक दिया और उससे कहा--'तू सम्पूर्ण जगत्‌को भस्म न कर”

At ang apoy na sumiklab mula sa sarili niyang poot ay napigil nang sumigaw ang Panginoong Tatlong-Mata, “Ha! Ha!” Pinigilan niya ito at sinabi sa naglalagablab na puwersa: “Huwag mong gawing abo ang mga daigdig.”

Verse 117

ततः प्रकृतिमापन्ना देवा लोकास्त्वथर्षय: । तुष्टवुर्वाग्भिरग्रयाभि: स्थाणुमप्रतिमौजसम्‌,तब समस्त देवता, महर्षि तथा तीनों लोकोंके प्राणी स्वस्थ हो गये। सबने श्रेष्ठ वचनोंद्वारा अप्रतिम शक्तिशाली महादेवजीका स्तवन किया

Pagkaraan nito, ang mga diyos, ang mga daigdig, at ang mga rishi ay nagbalik sa kanilang likás na payapang kalagayan. Sa pinakamainam na mga salita ay pinuri nila si Sthāṇu—si Mahādeva na walang kapantay ang kapangyarihan—kaya ang sansinukob na yumanig sa takot at kaguluhan ay muling tumatag sa pamamagitan ng paggalang at wastong pananalita.

Verse 118

तेडनुज्ञाता भगवता जम्मु: सर्वे यथागतम्‌ । कृतकामा: प्रयत्नेन प्रजापतिमुखा: सुरा:,फिर भगवान्‌की आज्ञा लेकर अपने प्रयत्नसे पूर्णकाम हुए प्रजापति आदि सम्पूर्ण देवता जैसे आये थे, वैसे चले गये

Matapos tanggapin ang pahintulot ng Panginoon, ang lahat ng mga diyos—na pinangungunahan ni Prajāpati—ay lumisan at nagbalik sa dinaanan nilang landas. Sa sarili nilang taimtim na pagsisikap ay natupad nila ang layunin; at ngayo’y tapos na ang gawain, sila’y umurong nang ayon sa nararapat na kaayusan.

Verse 119

एवं स भगवान्‌ देवो लोकस््रष्टा महे श्वर: । देवासुरगणाध्यक्षो लोकानां विदधे शिवम्‌,इस प्रकार देवताओं तथा असुरोंके भी अध्यक्ष जगतस्रष्टा भगवान्‌ महेश्वर देवने तीनों लोकोंका कल्याण किया था

Sa gayon, ang mapalad na Panginoon—si Maheśvara, ang Maylikha ng mga daigdig at pinuno ng mga pangkat ng mga diyos at asura—ay nagtakda ng kagalingan at mapagpalang kabutihan para sa lahat ng mga daigdig. Ipinahihiwatig ng pahayag na ang tunay na paghahari ay hindi nasusukat sa pananaig, kundi sa kakayahang magtatag ng pangkalahatang kapakanan.

Verse 120

यथैव भगवान्‌ ब्रह्मा लोकधाता पितामह: । सारथ्यमकरोत्तत्र रुद्रस्य परमो5व्यय:,वहाँ विश्वविधाता सर्वोत्कृष्ट अविनाशी पितामह भगवान्‌ ब्रह्माने जिस प्रकार रुद्रका सारथि-कर्म किया था तथा जिस प्रकार उन पितामहने रुद्रदेवके घोड़ोंकी बागडोर सँभाली थी, उसी प्रकार आप भी शीघ्र ही इस महामनस्वी राधापुत्र कर्णके घोड़ोंको काबूमें कीजिये

Wika ni Bhīṣma: “Kung paanong ang pinagpalang Brahmā—ang lumikha ng mga daigdig, ang kagalang-galang na Pitāmaha, ang kataas-taasan at di-nasisira—ay minsang gumanap bilang tagapagmaneho ng karwahe ni Rudra, gayon din ay dapat mong agad na hawakan nang mahigpit ang mga kabayo ni Karṇa, anak ni Rādhā, ang dakilang-loob.”

Verse 121

तथा भवानपि क्षिप्रं रुद्रस्येव पितामह: । संयच्छतु हयानस्य राधेयस्य महात्मन:,वहाँ विश्वविधाता सर्वोत्कृष्ट अविनाशी पितामह भगवान्‌ ब्रह्माने जिस प्रकार रुद्रका सारथि-कर्म किया था तथा जिस प्रकार उन पितामहने रुद्रदेवके घोड़ोंकी बागडोर सँभाली थी, उसी प्रकार आप भी शीघ्र ही इस महामनस्वी राधापुत्र कर्णके घोड़ोंको काबूमें कीजिये

Wika ni Bhīṣma: “Kaya mo rin, agad—gaya ng Lolo (Brahmā) na minsang gumanap bilang tagapagmaneho para kay Rudra—hawakan nang mahigpit ang mga kabayo ng dakilang-loob na si Rādheya (Karṇa).”

Verse 122

त्वं हि कृष्णाच्च कर्णाच्च फाल्गुनाच्च विशेषत: । विशिष्टो राजशार्दूल नास्ति तत्र विचारणा,नृपश्रेष्ठ) आप श्रीकृष्णसे, कर्णसे और अर्जुनसे भी श्रेष्ठ हैं, इसमें कोई अन्यथा विचार करनेकी आवश्यकता नहीं है

Wika ni Bhīṣma: “Tunay nga, O tigre sa mga hari, ikaw ay nakahihigit—maging kay Kṛṣṇa, kay Karṇa, at lalo na kay Phālguna (Arjuna). Dito’y walang puwang sa pag-aalinlangan o sa karagdagang pagtatalo.”

Verse 123

युद्धे हायं रुद्रकल्पस्त्वं च ब्रह्म॒समो नये । तस्माच्छक्तो भवाउजेतुं मच्छत्रूंस्तानिवासुरान्‌,यह कर्ण युद्धक्षेत्रमें रुद्रके समान है और आप भी नीतिमें ब्रह्माजीके तुल्य हैं; अतः आप उन असुरोंकी भाँति मेरे शत्रुओंको जीतनेमें समर्थ हैं

Wika ni Bhīṣma: “Sa digmaan, si Karṇa ay gaya ni Rudra; at ikaw naman, sa patakaran at wastong payo, ay tulad ni Brahmā. Kaya mong daigin ang aking mga kaaway, gaya ng pagdaig noon ng mga diyos sa mga asura—sa lakas na ginagabayan ng matalinong estratehiya.”

Verse 124

यथा शल्याद्य कर्णो<यं श्वेताश्वं कृष्णसारथिम्‌ | प्रमथ्य हन्यात्‌ कौन्तेयं तथा शीघ्रं विधीयताम्‌,शल्य! आप शीघ्र ऐसा प्रयत्न कीजिये, जिससे यह कर्ण उस श्वेतवाहन अर्जुनको, जिसके सारथि श्रीकृष्ण हैं, मथकर मार डाले

Wika ni Bhīṣma: “O Śalya, kumilos ka nang mabilis at ayusin ang lahat upang si Karṇa ay makadurog at makapatay sa anak ni Kuntī—si Arjuna—na ang karwahe’y hinihila ng mga puting kabayo at si Kṛṣṇa ang kanyang tagapagmaneho.”

Verse 125

त्वयि मद्रेश राज्याशा जीविताशा तथैव च । विजयश्न तथैवाद्य कर्णसाचिव्यकारित:,मद्रराज! आपपर ही मेरी राज्यप्राप्तिविषयक अभिलाषा और जीवनकी आशा निर्भर है। आपके द्वारा कर्णका सारथिकर्म सम्पादित होनेपर जो आज विजय मिलनेवाली है, उसकी सफलता भी आपपर ही निर्भर है

“O hari ng Madra, sa iyo nakasalalay ang aking pag-asa na makamtan ang kaharian, at gayundin ang pag-asa ko sa buhay. At ngayong araw, yamang ikaw ang tumanggap ng tungkuling maging tagapagmaneho ni Karṇa, sa iyo rin nakasalalay ang pag-asa sa tagumpay—nawa’y maganap ang tagumpay na iyon sa pamamagitan ng iyong matatag na pag-alalay.”

Verse 126

त्वयि कर्णक्ष्‌ राज्यं च वयं चैव प्रतिष्ठिता: । विजयश्नैव संग्रामे संयच्छाद्य हयोत्तमान्‌,आपपर ही कर्ण, राज्य, हम और हमारी विजय प्रतिष्ठित हैं। इसलिये आज संपग्राममें आप इन उत्तम घोड़ोंको अपने वशमें कीजिये

Wika ni Bhīṣma: “O Karṇa, sa iyo nakasalalay ang kaharian at kaming lahat; sa iyo rin nakasalalay ang aming tagumpay sa labanan. Kaya ngayong araw, sa digmaan, pasukuin at pamahalaan mo ang mahuhusay na kabayong ito.”

Verse 127

इमं चाप्यपरं भूय इतिहासं निबोध मे । पितुर्मम सकाशे यद्‌ ब्राह्मण: प्राह धर्मवित्‌,राजन्‌! आप मुझसे फिर यह दूसरा इतिहास भी सुनिये, जिसे एक धर्मज्ञ ब्राह्मणने मेरे पिताके समीप कहा था

Wika ni Bhīṣma: “Ngayon, pakinggan mo pa mula sa akin ang isa pang sinaunang salaysay. O Hari, ito ang isinalaysay noon ng isang brāhmaṇa na nakaaalam ng dharma sa harap ng aking ama.”

Verse 128

श्रुत्वा चैतद्‌ वचन्रित्रं हेतुकार्यार्थसंहितम्‌ । कुरु शल्य विनिश्चित्य माभूदत्र विचारणा,शल्य! कारण और कार्यसे युक्त इस विचित्र ऐतिहासिक वार्ताको सुनकर आप अच्छी तरह सोच-विचार लेनेके पश्चात्‌ मेरा कार्य करें, इस विषयमें आपके मनमें कोई अन्यथा विचार नहीं होना चाहिये

O Śalya ng angkang Kuru, pagkarinig mo sa kakaibang salaysay na ito na may ugnay ng sanhi at bunga, pag-isipan mo itong mabuti at saka gawin ang aking ipinagagawa; huwag hayaang may ibang pag-aalinlangan o salungat na isip sa iyong puso.

Verse 129

भार्गवाणां कुले जातो जमदग्निर्महायशा: । तस्य रामेति विख्यात: पुत्रस्तेजोगुणान्वित:,भर्णववंशमें महायशस्वी महर्षि जमदग्नि प्रकट हुए थे, जिनके तेजस्वी और गुणवान्‌ पुत्र परशुरामके नामसे विख्यात हैं

Wika ni Bhīṣma: “Sa angkan ng mga Bhṛgu ay isinilang ang bantog na pantas na si Jamadagni. Ang kanyang anak, na kilala sa pangalang Rāma (Paraśurāma), ay pinagkalooban ng maningning na kapangyarihan at mararangal na katangian.”

Verse 130

स तीव्रं तप आस्थाय प्रसादयितवान्‌ भवम्‌ । अस्त्रहेतो: प्रसन्नात्मा नियत: संयतेन्द्रिय:,उन्होंने अस्त्र-प्राप्तिके लिये मन और इन्द्रियोंको संयममें रखते हुए प्रसन्न हृदयसे भारी तपस्या करके भगवान्‌ शंकरको प्रसन्न किया

Isinagawa niya ang mahigpit na pag-aayuno at pagninilay, at sa gayon ay napalugod si Bhava (Śiva). Sa paghahangad na makamtan ang mga sandatang banal, nanatili siyang may disiplina—pigil ang mga pandama at payapa ang isip—at sa masidhing pagtitika, na may galak sa puso, natamo niya ang pagsang-ayon ng Panginoon.

Verse 131

तस्य तुष्टो महादेवो भक्त्या च प्रशमेन च । ह्ृदगतं चास्य विज्ञाय दर्शयामास शड्कर:,(प्रत्यक्षेण महादेव: स्वां तनुं सर्वशड्कर: ।) उनकी भक्ति और मन:संयमसे संतुष्ट हो सबका कल्याण करनेवाले महादेवजीने उनके मनोगत भावको जानकर उन्हें अपने दिव्य शरीरका प्रत्यक्ष दर्शन कराया

Dahil sa kanyang debosyon at pagpipigil ng loob, nalugod ang Mahādeva. At si Śaṅkara, na batid ang nasa kaibuturan ng kanyang puso, ay nagpakita sa kanya nang hayagan ng sariling banal na anyo.

Verse 132

महेश्वर उवाच राम तुष्टोडस्मि भद्रं ते विदितं मे तवेप्सितम्‌ । कुरुष्व पूतमात्मानं सर्वमेतदवाप्स्यसि,महादेवजी बोले--राम! तुम्हारा कल्याण हो। मैं तुमपर बहुत प्रसन्न हूँ। तुम क्या चाहते हो, यह मुझे विदित है। अपने हृदयको शुद्ध करो। तुम्हें यह सब कुछ प्राप्त हो जायगा

Wika ni Mahesvara: “O Rama, nawa’y mapasa iyo ang kabutihan. Lubos akong nalulugod sa iyo. Batid ko na ang iyong ninanais. Linisin mo ang iyong loob at sarili; at makakamtan mo ang lahat ng ito.”

Verse 133

दास्यामि ते तदास्त्राणि यदा पूतो भविष्यसि । अपात्रमसमर्थ च दहन्त्यस्त्राणि भार्गव,जब तुम पवित्र हो जाओगे, तब तुम्हें अपने अस्त्र दूँगा, भृूगुनन्दन! अपात्र और असमर्थ पुरुषको तो ये अस्त्र जलाकर भस्म कर डालते हैं

“Ipagkakaloob ko sa iyo ang mga sandatang iyon kapag ikaw ay nalinis na. O Bhārgava, sinusunog at ginagawang abo ng mga sandatang ito ang taong di karapat-dapat at ang taong kulang sa lakas o kakayahang magtaglay nito.”

Verse 134

इत्युक्तो जामदग्न्यस्तु देवदेवेन शूलिना । प्रत्युवाच महात्मानं शिरसावनत: प्रभुम्‌,त्रिशूलथारी देवाधिदेव महादेवजीके ऐसा कहनेपर जमदग्निनन्दन परशुरामने उन महात्मा भगवान्‌ शिवको मस्तक झुकाकर प्रणाम किया और इस प्रकार कहा --

Nang sa gayon ay masabihan ni Śiva—ang may hawak na trident, Panginoon ng mga panginoon—si Jāmadagnya (Paraśurāma) ay yumuko, nagbigay-galang sa dakilang Panginoon, at sumagot.

Verse 135

यदा जानाति देवेश: पात्र मामस्त्रधारणे | तदा शुश्रूषवे<स्त्राणि भवान्‌ मे दातुमहति,“यदि आप देवेश्वर प्रभु मुझे अस्त्रधारणका पात्र समझें तभी मुझ सेवकको दिव्यास्त्र प्रदान करें!

“Kapag kinilala ng Panginoon ng mga diyos na ako’y karapat-dapat na magtaglay ng mga sandata, saka lamang—saka lamang—nawa’y ipagkaloob ninyo sa akin, na inyong lingkod, ang mga banal na sandatang iyon.”

Verse 136

दुर्योधन उवाच ततः स तपसा चैव दमेन नियमेन च । पूजोपहारबलिभिहोंममन्त्रपुरस्कृतै:

Sinabi ni Duryodhana: “Pagkaraan, siya—sa pamamagitan ng pag-aayuno at pagninilay (tapas), pagpipigil sa sarili, at mahigpit na mga panuntunan—ay nagsagawa ng pagsamba na may mga handog at alay, na inuuna ang homa at pagbigkas ng mga mantra.”

Verse 137

प्रसन्नश्ष महादेवो भार्गवस्य महात्मन:,इससे महादेवजी महात्मा परशुरामपर प्रसन्न हो गये और उन्होंने पार्वती देवीके समीप उनके गुणोंका बारंबार वर्णन किया--'ये दृढ़तापूर्वक उत्तम व्रतका पालन करनेवाले परशुराम मेरे प्रति सदा भक्तिभाव रखते हैं!

Sinabi ni Duryodhana: Nalugod si Mahadeva (Śiva) sa dakilang Bhārgava, si Paraśurāma. Pagkaraan, sa harap ni Diyosa Pārvatī, paulit-ulit na pinuri ni Śiva ang mga kagandahang-asal ni Paraśurāma at ipinahayag: “Ang Paraśurāma na ito ay matatag sa pagtupad ng pinakamataas na panata at laging may debosyon sa akin.”

Verse 138

अब्रवीत्‌ तस्य बहुशो गुणान्‌ देव्या: समीपतः । भक्तिमानेष सततं मयि रामो दृढव्रत:,इससे महादेवजी महात्मा परशुरामपर प्रसन्न हो गये और उन्होंने पार्वती देवीके समीप उनके गुणोंका बारंबार वर्णन किया--'ये दृढ़तापूर्वक उत्तम व्रतका पालन करनेवाले परशुराम मेरे प्रति सदा भक्तिभाव रखते हैं!

Sinabi ni Duryodhana: “Sa harap ng Diyosa, paulit-ulit niyang binanggit ang mga kabutihan nito: ‘Ang Rāma (Paraśurāma) na ito, matatag sa panata, ay laging deboto sa akin.’”

Verse 139

एवं तस्य गुणान्‌ प्रीतो बहुशो5कथयत्‌ प्रभु: । देवतानां पितृणां च समक्षमरिसूदन,शत्रुसूदन! इसी प्रकार प्रसन्न हुए भगवान्‌ शिवने देवताओं और पितरोंके समक्ष भी बारंबार प्रसन्नतापूर्वक उनके गुणोंका वर्णन किया

O mamumuksa ng kaaway! Sa gayon, ang Panginoon, na nalugod, ay paulit-ulit na nagsalaysay ng kanyang mga kabutihan sa harap ng mga diyos at ng mga Pitṛ (mga ninuno).

Verse 140

एतस्मिन्नेव काले तु दैत्या हासन्‌ महाबला: । तैस्तदा दर्पमोहाद्यैरबा ध्यन्त दिवौकस:,इन्हीं दिनोंकी बात है, दैत्यलोग महान्‌ बलसे सम्पन्न हो गये थे। वे दर्प और मोह आदिके वशीभूत हो उस समय देवताओंको सताने लगे

Sa mismong panahong iyon, ang mga Daitya ay naging lubhang makapangyarihan at nagtawanan sa tagumpay. Dahil sa pagmamataas, pagkalito ng isip, at iba pang kapintasan, sinimulan nilang pahirapan ang mga naninirahan sa langit.

Verse 141

ततः सम्भूय विबुधास्तान्‌ हन्तुं कृतनिश्चया: । चक्कुः शत्रुवधे यत्नं न शेकुर्जेतुमेव तान्‌,तब सम्पूर्ण देवताओंने एकत्र हो उन्हें मारनेका निश्चय करके शत्रुओंके वधके लिये यत्न किया; परंतु वे उन्हें जीत न सके

Pagkaraan, nagtipon ang mga diyos, nagpasyang patayin sila, at nagsikap upang lipulin ang kaaway; subalit hindi nila sila nagapi kailanman.

Verse 142

अभिगम्य ततो देवा महेश्वरमुमापतिम्‌ । प्रासादयंस्तदा भक्‍्त्या जहि शत्रुगणानिति,तत्पश्चात्‌ देवताओंने उमावल्‍लभ महेश्वरके समीप जाकर भक्तिपूर्वक उन्हें प्रसन्न किया और कहा--'प्रभो! हमारे शत्रुओंका संहार कीजिये”

Pagkaraan, lumapit ang mga diyos kay Maheśvara, ang Panginoon ni Umā. Sa taimtim na debosyon ay sinikap nilang palugdan siya at nakiusap: “O Panginoon, lipulin mo ang mga pulutong ng aming mga kaaway.”

Verse 143

प्रतिज्ञाय ततो देवो देवतानां रिपुक्षयम्‌ । रामं भार्गवमाहूय सो5भ्यभाषत शड्कर:,तब कल्याणकारी महादेवजीने देवताओंके समक्ष उनके शत्रुओंका संहार करनेकी प्रतिज्ञा करके भृगुनन्दन परशुरामको बुलाकर इस प्रकार कहा--

Pagkatapos, si Śaṅkara, ang diyos, matapos mangako sa harap ng mga diyos na wawasakin ang kanilang mga kaaway, ay ipinatawag si Rāma Bhārgava (Paraśurāma) at nagsalita nang ganito—

Verse 144

रिपून्‌ भार्गव देवानां जहि सर्वान्‌ समागतान्‌ | लोकानां हितकामार्थ मत्प्रीत्यर्थ तथैव च,'भार्गव! तुम तीनों लोकोंके हितकी इच्छासे तथा मेरी प्रसन्नताके लिये देवताओंके समस्त समागत शत्रुओंका वध करो'

“O Bhārgava, patayin mo ang lahat ng nagkatipong kaaway ng mga diyos. Gawin mo ito para sa kapakanan ng mga daigdig—at gayundin upang masiyahan ako.”

Verse 145

राम उवाच का शक्तिर्मम देवेश अकृतास्त्रस्य संयुगे

Wika ni Rāma: “O Panginoon ng mga diyos, anong lakas ang maaasahan ko sa labanan kung wala akong mga sandata at ang banal na paraan ng paggamit ng mga iyon?”

Verse 146

महेश्वर उवाच गच्छ त्वं मदनुज्ञातो निहनिष्यसि शात्रवान्‌

Wika ni Maheśvara: “Humayo ka—may pahintulot ko na. Iyong pababagsakin ang mga kaaway.”

Verse 147

एतच्छुत्वा तु वचन प्रतिगृह्य च सर्वश:,उनकी यह बात सुनकर उसे सब प्रकारसे शिरोधार्य करके परशुराम स्वस्तिवाचन आदि मंगलकृत्य करनेके पश्चात्‌ दानवोंका सामना करनेके लिये गये और महान्‌ दर्प एवं बलसे सम्पन्न उन देवशत्रुओंसे इस प्रकार बोले--

Nang marinig ang mga salitang iyon at tanggapin sa lahat ng paraan, isinapuso ni Paraśurāma ang mga ito. Pagkaraan niyang isagawa ang mga mapalad na ritwal—gaya ng mga pagbabasbas at pagbigkas ng mga panalangin ng kagalingan—siya’y umalis upang harapin ang mga Dānava. At sa pagharap niya sa mga kaaway ng mga diyos—mapagmataas at makapangyarihan—nagsalita siya nang ganito—

Verse 148

राम: कृतस्वस्त्ययन: प्रययौ दानवान्‌ प्रति । अब्रवीद्‌ देवशत्रूंस्तान्‌ महादर्पबलान्वितान्‌,उनकी यह बात सुनकर उसे सब प्रकारसे शिरोधार्य करके परशुराम स्वस्तिवाचन आदि मंगलकृत्य करनेके पश्चात्‌ दानवोंका सामना करनेके लिये गये और महान्‌ दर्प एवं बलसे सम्पन्न उन देवशत्रुओंसे इस प्रकार बोले--

Si Rama (Paraśurāma), matapos ganap na maisagawa ang mga mapalad na ritwal at mga pagbigkas ng pagbabasbas, ay tumungo upang harapin ang mga Dānava. Pagdaka’y tuwirang kinausap niya ang mga kaaway ng mga diyos—namamaga sa matinding pagmamataas at sinasandigan ng mabigat na lakas—gaya ng tagapangalaga ng dharma na pumipigil sa mapagmataas na kapangyarihan upang manatili sa wastong kaayusan.

Verse 149

मम युद्ध प्रयच्छ ध्वं दैत्या युद्धमदोत्कटा: । प्रेषितो देवदेवेन वो निजेतुं महासुरा:,'युद्धके मदसे उन्मत्त रहनेवाले दैत्यो! मुझे युद्ध प्रदान करो। महान्‌ असुरगण! मुझे देवाधिदेव महादेवजीने तुम्हें परास्त करनेके लिये भेजा है”

Wika ni Maheśvara: “O mga Daitya, mabangis sa pagkalasing ng digmaan—ipagkaloob ninyo sa akin ang labanan! O mga makapangyarihang Asura, isinugo ako ng Diyos ng mga diyos upang pasukuin kayo.” Itinatakda ng pahayag na ito ang sagupaan bilang isang paghaharap na pinahintulutan ng banal na kapangyarihan, kung saan ang mapagmataas at marahas na lakas ay sinusupil ng mas mataas na awtoridad ng sansinukob.

Verse 150

इत्युक्ता भार्गवेणाथ दैत्या युद्ध प्रचक्रमु: । स तान्‌ निहत्य समरे दैत्यान्‌ भार्गवनन्दन:,भगुवंशी परशुरामके ऐसा कहनेपर दैत्य उनके साथ युद्ध करने लगे। भार्गवनन्दन रामने समरांगणमें वज्ञ और विद्युतके समान स्पर्शवाले प्रहारोंद्वारा उन दैत्योंका वध कर डाला। साथ ही उन द्विजश्रेष्ठ जमदग्निकुमारके शरीरको भी दानवोंने क्षत-विक्षत कर डाला

Nang masabihan nang gayon ni Bhārgava, nagsimula sa digmaan ang mga Daitya. Pagkaraan, si Rama, anak ni Bhārgava (Paraśurāma), ay pumatay sa kanila sa labanan. Ngunit habang ibinabagsak niya sila, pinunit at niluray din ng mga Dānava ang katawan ng pinakadakilang dalawang-ulit-na-isinilang—ang anak ni Jamadagni—na nag-iwan sa kanya ng mga sugat at pagkawasak; ipinakikita na sa digmaan, kahit ang matuwid na mandirigma’y maaaring masaktan, subalit ang kanyang paninindigang harapin ang adharma ay nananatiling matatag.

Verse 151

वज्जाशनिसमस्पर्श: प्रहारैरेव भार्गव: । स दानवै: क्षततनुर्जामदग्न्यो द्विजोत्तम:,भगुवंशी परशुरामके ऐसा कहनेपर दैत्य उनके साथ युद्ध करने लगे। भार्गवनन्दन रामने समरांगणमें वज्ञ और विद्युतके समान स्पर्शवाले प्रहारोंद्वारा उन दैत्योंका वध कर डाला। साथ ही उन द्विजश्रेष्ठ जमदग्निकुमारके शरीरको भी दानवोंने क्षत-विक्षत कर डाला

Wika ni Maheśvara: Sa mga hampas na ang bagsik ay tila kidlat at kulog, pinaslang ni Bhārgava (Rama) ang mga Daitya sa larangan. Gayunman, ang pinakamahusay sa mga dalawang-ulit-na-isinilang—ang anak ni Jamadagni—ay iniwang punit at sugatan ng mga Dānava; ipinakikita na kahit ang matuwid at kakila-kilabot na mandirigma’y maaaring magtamo ng pinsala habang ginagampanan ang mabigat at madilim na tungkulin ng digmaan.

Verse 152

संस्पृष्ट:स्थाणुना सद्यो निर्व्रण: समजायत । प्रीतश्न भगवान्‌ देव: कर्मणा तेन तस्य वै,परंतु महादेवजीके हाथोंका स्पर्श पाकर परशुरामजीके सारे घाव तत्काल दूर हो गये। परशुरामके उस शत्रुविजयरूपी कर्मसे भगवान्‌ शंकर बड़े प्रसन्न हुए

Nang mahawakan ni Sthāṇu (Śiva), agad siyang napawi sa lahat ng sugat. Tunay na nalugod ang Mapalad na Panginoon—ang Diyos—sa gawa niyang iyon, ang pagdaig sa kaaway; ipinakikita na ang biyayang banal ay tumutugon sa tapang na nakaayon sa mas mataas na layon.

Verse 153

वरान्‌ प्रादाद्‌ बहुविधान्‌ भार्गवाय महात्मने । उक्तश्न देवदेवेन प्रीतियुक्तेन शूलिना,उन देवाधिदेव त्रिशूलधारी भगवान्‌ शिवने बड़ी प्रसन्नताके साथ महात्मा भार्गवको नाना प्रकारके वर प्रदान किये

Si Mahādeva, Panginoon ng mga diyos, na lugod at mapagmahal, ay nagkaloob sa dakilang-loob na Bhārgava ng sari-saring biyaya. Ipinahihiwatig ng tagpong ito na ang pabor ng langit ay tumutugon sa debosyon at pagiging karapat-dapat, at na ang kapangyarihan ay nararapat ipagkaloob nang may paghatol, hindi hinihingi sa kapalaluan.

Verse 154

निपातात्तव शस्त्राणां शरीरे याभवद्‌ रुजा | तया ते मानुषं कर्म व्यपोर्द भूगुनन्दन,गृहाणास्त्राणि दिव्यानि मत्सकाशाद्‌ यथेप्सितम्‌ । उन्होंने कहा--'भृगुनन्दन! दैत्योंके अस्त्र-शस्त्रोंके आघातसे तुम्हारे शरीरमें जो चोट पहुँची है, उससे तुम्हारा मानवोचित कर्म नष्ट हो गया (अब तुम देवताओंके ही समान हो गये); अतः मुझसे अपनी इच्छाके अनुसार दिव्यास्त्र ग्रहण करो”

Wika ni Maheśvara: “O inapo ni Bhṛgu, ang sugat na lumitaw sa iyong katawan dahil sa bagsak ng mga sandata ng mga Daitya ay, sa bisa nito, nag-alis sa iyo ng mga hangganan ng gawang pangkaraniwang-tao—kaya’t naging katulad ka na ng mga diyos. Kaya tanggapin mo mula sa akin, ayon sa iyong nais, ang mga banal na astra at sandata.”

Verse 155

।। दुर्योधन उवाच ततोअ<स्त्राणि समस्तानि वरांश्व मनसेप्सितान्‌,दुर्योधन कहता है--राजन्‌! तब रामने भगवान्‌ शिवसे समस्त दिव्यास्त्र और नाना प्रकारके मनोवांछित वर पाकर उनके चरणोंमें मस्तक रखकर प्रणाम किया। फिर वे महातपस्वी परशुराम देवेश्वर शिवसे आज्ञा लेकर चले गये

Sinabi ni Duryodhana: “O Hari, noon si Rāma (Paraśurāma), matapos makamtan mula sa Mapalad na Śiva ang lahat ng banal na sandata at maraming biyayang minimithi ng kanyang puso, ay yumukod at nagpatirapa sa paanan ni Śiva. Pagkaraan, ang dakilang asetang si Paraśurāma, nang mapahintulutan ng Diyos ng mga diyos na si Śiva, ay lumisan.”

Verse 156

लब्ध्वा बहुविधान्‌ राम: प्रणम्य शिरसा भवम्‌ | अनुज्ञां प्राप्प देवेशाज्जगाम स महातपा:,दुर्योधन कहता है--राजन्‌! तब रामने भगवान्‌ शिवसे समस्त दिव्यास्त्र और नाना प्रकारके मनोवांछित वर पाकर उनके चरणोंमें मस्तक रखकर प्रणाम किया। फिर वे महातपस्वी परशुराम देवेश्वर शिवसे आज्ञा लेकर चले गये

Sinabi ni Duryodhana: “O Hari, si Rāma, matapos makamtan mula kay Bhava (Śiva) ang sari-saring banal na sandata at mga biyayang ninanais niya, ay yumukod at nagpatirapa sa paanan ng Panginoon. Pagkaraan, ang dakilang asetang iyon, nang mapahintulutan ng Diyos ng mga diyos na si Śiva, ay lumisan.”

Verse 157

एवमेतत्‌ पुरावृत्तं तदा कथितवानृषि: । भार्गवो5पि ददौ दिव्यं धनुर्वेदं महात्मने

Wika ni Duryodhana: “Ganyan nga ang nangyari noon, gaya ng isinalaysay ng pantas na rishi sa panahong iyon. At si Bhārgava (Paraśurāma) ay nagkaloob din sa dakilang-loob na iyon ng banal na agham ng pana—isang pambihirang kaalamang pandigma na nakapag-aangat sa mandirigma, ngunit sumusubok din kung paano gagamitin ang kapangyarihan sa mahigpit na pagsubok ng digmaan.”

Verse 158

वृजिनं हि भवेत्‌ किंचिद्‌ यदि कर्णस्य पार्थिव

O hari, kung kahit bahagyang kamalasan o mantsang moral ang dumapo kay Karṇa, magiging napakabigat niyon—ipinapakita kung gaano nakasalalay sa kanya ang adhikain ng mga Kaurava, at kung gaano kabalisa si Duryodhana sa kapalaran ng kanyang pangunahing sandigan sa digmaan.

Verse 159

नापि सूतकुले जात॑ कर्ण मन्‍्ये कथंचन,राजन! मैं किसी तरह इस बातपर विश्वास नहीं करता कि कर्ण सूतकुलमें उत्पन्न हुआ है। मैं इसे क्षत्रियकुलमें उत्पन्न देवपुत्र मानता हूँ। मेरा तो यह विश्वास है कि इसकी माताने अपने गुप्त रहस्यको छिपानेके लिये तथा इसे अन्य कुलका बालक विख्यात करनेके लिये ही सूतकुलमें छोड़ दिया होगा

Sinabi ni Duryodhana: “Karṇa, hindi ako naniniwala sa anumang paraan na ikaw ay isinilang sa angkan ng Sūta (angkan ng mga tagapagmaneho ng karwahe). O hari, hindi ko matatanggap ang pahayag na iyan kailanman. Itinuturing kitang anak na isinilang mula sa mga diyos, na nagmula sa sambahayang Kṣatriya. Ito ang aking paniniwala: ang iyong ina, upang itago ang kanyang lihim at upang ikaw ay makilala bilang anak ng ibang angkan, ay tiyak na iniwan ka sa piling ng mga Sūta.”

Verse 160

देवपुत्रमहं मन्ये क्षत्रियाणां कुलोद्धवम्‌ | विसृष्टमवबोधार्थ कुलस्थेति मतिर्मम,राजन! मैं किसी तरह इस बातपर विश्वास नहीं करता कि कर्ण सूतकुलमें उत्पन्न हुआ है। मैं इसे क्षत्रियकुलमें उत्पन्न देवपुत्र मानता हूँ। मेरा तो यह विश्वास है कि इसकी माताने अपने गुप्त रहस्यको छिपानेके लिये तथा इसे अन्य कुलका बालक विख्यात करनेके लिये ही सूतकुलमें छोड़ दिया होगा

Sinabi ni Duryodhana: “Itinuturing ko siyang anak ng mga diyos, na isinilang sa angkan ng Kṣatriya. O hari, ito ang aking paniniwala: sinadya siyang iwan upang isipin ng mga tao na siya’y kabilang sa ibang sambahayan—upang hindi makilala ang katotohanan.”

Verse 161

सर्वथा न हायं शल्य कर्ण: सूतकुलोद्धव: । सकुण्डलं सकवचं दीर्घबाहुं महारथम्‌

Sinabi ni Duryodhana: “O Śalya, sa anumang paraan ay hindi lamang isang taong isinilang sa angkan ng Sūta ang Karṇa na ito. May suot na kuṇḍala (mga hikaw) at nakabaluti ng kavaca (baluting-dibdib), mahahaba ang bisig at isang mahāratha—dakilang mandirigmang karwahe—nakatindig siya bilang pangunahing bayani.”

Verse 162

यथा हास्य भुजीौ पीनौ नागराजकरोपमौ,राजेन्द्र! गजराजके शुण्डदण्डके समान जैसी इसकी मोटी भुजाएँ हैं तथा समस्त शत्रुओंका संहार करनेमें समर्थ जैसा इसका विशाल वक्ष:स्थल है, उससे सूचित होता है कि परशुरामजीका यह प्रतापी शिष्य महामनस्वी धर्मात्मा वैकर्तन कर्ण कोई प्राकृत पुरुष नहीं है

Wika ni Duryodhana: “Kung paanong makapal at makapangyarihan ang kanyang mga bisig, gaya ng bisig ng hari ng mga ahas, at gaya ng pamalong tila punò ng elepanteng-hari; at kung paanong ang malapad niyang dibdib ay wari’y kayang durugin ang lahat ng kaaway—ang mga palatandaang ito’y nagpapakita na si Karṇa Vaikartana, ang makapangyarihang alagad ni Paraśurāma, dakila ang loob at matuwid sa dharma, ay hindi karaniwang tao.”

Verse 163

तथैव बुद्ध्या विहितं विश्वकर्मकृतं शुभम्‌ । देवता बोले--देवेश्वर! हमलोग तीनों लोकोंके तेजकी सारी मात्राओंको एकत्र करके आपके लिये परम तेजस्वी रथका निर्माण करेंगे। विश्वकर्माका बुद्धिपूर्वक बनाया हुआ वह रथ बहुत ही सुन्दर होगा,वक्ष: पश्य विशालं च सर्वशत्रुनिबर्हणम्‌ । न त्वेष प्राकृत: कश्रित्‌ कर्णो वैकर्तनो वृष: । महात्मा होष राजेन्द्र रामशिष्य: प्रतापवान्‌ राजेन्द्र! गजराजके शुण्डदण्डके समान जैसी इसकी मोटी भुजाएँ हैं तथा समस्त शत्रुओंका संहार करनेमें समर्थ जैसा इसका विशाल वक्ष:स्थल है, उससे सूचित होता है कि परशुरामजीका यह प्रतापी शिष्य महामनस्वी धर्मात्मा वैकर्तन कर्ण कोई प्राकृत पुरुष नहीं है

Wika ni Duryodhana: “Gayon nga—ang karwaheng ito’y mapalad at nilikha ni Viśvakarman sa masusing talino; masdan ninyo. Tingnan ang malapad niyang dibdib na kayang dumurog sa lahat ng kaaway. Si Karṇa Vaikartana, ang ‘toro’ sa hanay ng mga tao, ay hindi karaniwang nilalang. O hari, narito ang dakilang-loob, ang makapangyarihang alagad ni Rāma (Paraśurāma).”

Verse 186

कुड्मलश्चाभवद्‌ विष्णुस्तस्मिन्निषुवरे तदा । प्रजानाथ! उस बाणका शुंग (गाँठ) अग्नि हुए। उसका भल्ल (फल) चन्द्रमा हुए और उस श्रेष्ठ बाणके अग्रभागमें भगवान्‌ विष्णु प्रतिष्ठित हुए

Wika ni Duryodhana: “O Panginoon ng mga nilalang! Nang sandaling iyon, si Viṣṇu mismo ay nanahan sa dakilang palasong yaon. Ang buhol nitong dugtungan ay nagningas na apoy; ang talim nitong dulo ay kumislap na parang buwan; at sa pinakaharap na tuktok ng kataas-taasang sandatang iyon, ang Mapalad na Panginoong Viṣṇu ay matatag na naluklok.”

Verse 323

योक्‍त्राणि चक्रुर्वाहानां रोहकांस्तत्र कण्टकान्‌ । इन्द्र, वरुण, यम और कुबेर--इन चार लोकपालोंको देवताओंने उस रथके घोड़े बनाये। सिनीवाली, अनुमति, कुह्दू तथा उत्तम व्रतका पालन करनेवाली राका इनकी अधिष्ठात्री देवियोंको घोड़ोंके जोतेका रूप दिया और इनके अधिकारी देवताओंको घोड़ोंकी लगामोंके काँटे बनाया

Wika ni Duryodhana: “Ginawa nila ang mga harnes para sa mga kabayo, at doon din nila nilikha ang mga pantulak/tinik at ang mga renda.”

Verse 383

रेजुरध्वर्युमध्यस्था ज्वलन्त इव पावका: । कान्तिमान्‌ कनकमय मेरुपर्वत रथके ध्वजका दण्ड बना था। बिजलियोंसे विभूषित बादल ही पताकाओंका काम दे रहे थे, जो यजुर्वेदी ऋत्विजोंके बीचमें स्थित हुई अग्नियोंके समान प्रकाशित हो रहे थे

Wika ni Duryodhana: “Sila’y nagningning na parang naglalagablab na apoy na nakalagay sa gitna ng mga paring Adhvaryu. Sa karwaheng iyon—maningning, gintong-ginto, na wari’y Bundok Meru—kumikislap ang mga pamantayan at mga poste ng watawat. Ang mga ulap na pinalamutian ng kidlat ay tila nagsilbing mga bandila, kumikislap na parang mga apoy ng handog na nakatindig sa gitna ng mga tagapaglingkod ng Yajurveda.”

Verse 723

त्वं हि सर्वगुणैर्युक्तो दैवतेभ्योडघिक: प्रभो | “पितामह! कवच, शस्त्र और धनुषकी सफलता भी सारथिपर ही निर्भर है। हमलोग आपके सिवा दूसरे किसीको वहाँ सारथि होनेके योग्य नहीं देखते हैं। प्रभो! क्योंकि आप सभी देवताओंसे श्रेष्ठ और सर्वगुणसम्पन्न हैं

Sinabi ni Duryodhana: “O Panginoon, taglay mo ang lahat ng kagalingan at nakahihigit ka pa sa mga diyos. Tunay ngang ang bisa ng baluti, mga sandata, at ng busog ay nakasalalay sa sarathi—sa tagapagmaneho ng karwahe; at wala kaming nakikitang karapat-dapat doon na maging sarathi kundi ikaw lamang. O Panginoon, sapagkat ikaw ay higit sa lahat ng mga diyos at ganap sa lahat ng katangian.”

Verse 753

संयच्छामि हयानेष युध्यतो वै कपर्दिन: । पितामह बोले--देवताओ! तुमने जो कुछ कहा है, उसमें तनिक भी मिथ्या नहीं है। मैं युद्ध करते समय भगवान्‌ शंकरके घोड़ोंको काबूमें रखूँगा

Sinabi ni Bhīṣma: “O mga diyos, walang kahit munting kasinungalingan sa inyong sinabi. Sa gitna ng digmaan, habang nakikipaglaban si Kapardin (Śiva), pipigilin at kokontrolin ko ang mga kabayong ito.”

Verse 776

शिरोभिरगमन्‌ भूमिं ते हया वातरंहस: । इस प्रकार देवताओंने भगवान्‌ शंकरके सारथिके पदपर उन्हें प्रतेष्ठित कर दिया। जब उस लोकपूजित रथपर ब्रह्माजी चढ़ रहे थे, उस समय वायुके समान वेगशाली घोड़े धरतीपर माथा टेककर बैठ गये थे

Sinabi ni Bhīṣma: Ang mga kabayong iyon, kasingbilis ng hangin, ay ibinaba ang kanilang mga ulo hanggang sa lupa bilang mapitagang pagpapasakop. Sa gayon, itinalaga ng mga diyos ang tagapagmaneho ni Śaṅkara sa kanyang itinakdang katungkulan. At nang si Brahmā ay mag-aakyat na sa karwaheng pinararangalan at sinasamba sa daigdig na iyon, ang mga kabayong kasingbilis ng hangin ay lumuhod, idinampi ang noo sa lupa—na wari’y nagtatatak ng kabanalan ng sandaling iyon at ng kaayusang may antas sa hanay ng mga diyos.

Verse 796

बभाषे च तदा स्थाणुमारोहेति सुरोत्तम: | तत्पश्चात्‌ वायुके समान तीव्रगतिवाले उन घोड़ोंको उठाकर सुरश्रेष्ठ भगवान्‌ ब्रह्माने महादेवजीसे कहा--'अब आप रथपर आरूढ़ होइये'

Pagkaraan, nagsalita ang pinakadakila sa mga diyos: “O Sthāṇu (Śiva), sumakay ka sa karwahe.” At pagkatapos nito, si Brahmā—pinakamainam sa mga nilalang sa langit—ay itinaas at inihanda ang mga kabayong kasingbilis ng hangin, saka nagsabi kay Mahādeva: “Ngayon, umakyat ka sa karwahe.”

Verse 806

आरुरोह तदा स्थाणुर्धनुषा कम्पयन्‌ परान्‌ । तब विष्णु, चन्द्रमा और अग्निसे उत्पन्न हुए उस बाणको हाथमें लेकर महादेवजी अपने धनुषके द्वारा शत्रुओंको कम्पित करते हुए उस रथपर चढ़ गये

Sinabi ni Bhīṣma: Pagkaraan, si Sthāṇu (Śiva), na pinanginginig ang mga kaaway sa pamamagitan ng kanyang busog, ay sumakay sa karwahe. Hawak ni Mahādeva ang palasong sinasabing nagmula kina Viṣṇu, sa Buwan, at kay Agni; umakyat siya sa sasakyan at sa sarili niyang busog ay yumanig ang hanay ng mga kaaway sa takot.

Verse 813

गन्धर्वा देवसंघाश्ष तथैवाप्सरसां गणा: । रथपर आखरूढ़ हुए देवेश्वर शिवकी महर्षियों, गन्धर्वों, देवसमूहों तथा अप्सराओंके समुदायोंने स्तुति की

Wika ni Bhīṣma: Ang mga Gandharva, ang mga hukbo ng mga diyos, at ang mga pangkat ng mga Apsara ay gayundin nagpuri kay Śiva—ang Panginoon ng mga diyos—habang siya’y nakasakay sa kanyang karwahe; sa harap ng mga dakilang rishi at mga nilalang na makalangit, inialay nila ang paggalang at mga himno ng papuri. Ipinakikita ng tagpong ito na kahit sa gitna ng digmaan ng epiko, kinikilala pa rin ang pinakamataas na kapangyarihan sa pamamagitan ng debosyon at nararapat na pagpupuri.

Verse 826

प्रदीपयन्‌ रथे तस्थौ त्रीललोकान्‌ स्वेन तेजसा । खड्ग, धनुष और बाण लेकर शोभा पाते हुए वरदायक महादेवजी अपने तेजसे तीनों लोकोंको प्रकाशित करते हुए रथपर स्थित हो गये

Wika ni Bhīṣma: Si Mahādeva, ang Tagapagkaloob ng biyaya—taglay ang espada, busog, at mga palaso—ay tumindig sa kanyang karwahe, at sa sariling ningning ay pinaliwanag ang tatlong daigdig. Ipinakikita ng tagpong ito ang banal na paghahari sa gitna ng digmaan: ang lakas ay may disiplina at layon, may kakayahang magtanggol at magkaloob ng habag kahit sa larangan ng labanan.

Verse 856

इति संचिन्त्य वै देवा: परां तुष्टिमवाप्रुवन्‌ । यह सुनकर उन देवताओंने कहा--'प्रभो! आपका कथन सत्य है। अवश्य ही वे दैत्य मारे गये। शक्तिशाली भगवान्‌ जो कुछ कह रहे हैं, वह वचन मिथ्या नहीं हो सकता” यह सोचकर देवताओंको बड़ा संतोष हुआ

Sa pagninilay nang gayon, nakamit ng mga diyos ang sukdulang kasiyahan. Nang marinig nila ang katiyakan ng Panginoon, napagpasyahan nilang tunay ngang napatay na ang mga Daitya; sapagkat ang mga salitang binigkas ng makapangyarihang Bhagavān ay hindi maaaring maging kasinungalingan. Ang paniniwalang iyon ang naghatid sa kanila ng malalim na kapanatagan at ginhawa.

Verse 863

रथेन महता राजन्नुपमा नास्ति यस्य ह । राजन्‌! तदनन्तर जिसकी कहीं उपमा नहीं थी, उस विशाल रथके द्वारा देवेश्वर महादेवजी समस्त देवताओंसे घिरे हुए वहाँसे चल दिये

Wika ni Bhīṣma: “O Hari, pagkaraan niyon, si Mahādeva—Panginoon ng mga diyos—na napaliligiran ng lahat ng mga diyos, ay umalis mula roon sakay ng isang napakalaking karwahe, na walang katulad saanman.”

Verse 1063

पीडितानां बलवता रुद्रेणाद्भुतकर्मणा । राजन्‌! आपका कल्याण हो। तभीसे बैलोंके दो खुर हो गये और तभीसे अद्भुत कर्म करनेवाले बलवान रुद्रके द्वारा पीड़ित हुए घोड़ोंके स्तन नहीं उगे

Wika ni Bhīṣma: “O Hari, nawa’y mapasa iyo ang kagalingan. Mula sa sandaling iyon, ang mga toro ay nagkaroon ng dalawang biyak na kuko; at mula rin sa sandaling iyon, ang mga kabayo—na pinahirapan ng makapangyarihang Rudra na gumagawa ng mga kababalaghan—ay hindi na nagkaroon ng mga suso.”

Verse 1073

युक्त्वा पाशुपतास्त्रेण त्रिपुरं समचिन्तयत्‌ । तदनन्तर भगवान्‌ रुद्रने धनुषपर प्रत्यंचा चढ़ाकर उसके ऊपर पूर्वोक्त बाणको रखा और उसे पाशुपतास्त्रसे संयुक्त करके तीनों पुरोंके एकत्र होनेका चिन्तन किया

Nang mapuspos ang palaso sa sandatang Pāśupata, itinuon niya ang isip sa Tripura. Pagkaraan, ang Mapalad na Panginoong Rudra ay nagkabit ng pisi sa kanyang busog, inilagay roon ang naunang binanggit na palaso, pinag-isa ito sa lakas ng Pāśupata, at pinagmunihan ang sandaling magsasabay bilang iisa ang tatlong lungsod—kumilos nang may sinadyang pagpipigil at tumpak na tiyempo, upang ang pagwasak ay maging makatarungan, may hangganan, at ganap na mabisa.

Verse 1093

बभूव तुमुलो हर्षो देवतानां महात्मनाम्‌ । जब तीनों एक होकर त्रिपुर-भावको प्राप्त हुए, तब महामनस्वी देवताओंको बड़ा हर्ष हुआ

Sumiklab ang isang napakalakas na galak sa hanay ng mga diyos na dakila ang loob. Nang ang tatlo ay magsanib bilang iisa at marating ang kalagayan ng Tripura na lumalamon na apoy, napuno ng pagdiriwang ang mga mararangal na bathala—hudyat ng tagumpay ng nagkakaisang layuning banal laban sa isang kapangyarihang matibay at mapagmataas.

Verse 1113

अनिर्देश्योग्रवपुषो देवस्पासहुतेजस: । तब असुरोंका संहार करते हुए अवर्णनीय भयंकर रूपवाले असहा तेजस्वी महादेवजीके सामने वह तीनों पुरोंका समुदाय सहसा प्रकट हो गया

Wika ni Bhīṣma: Habang si Mahādeva—na may anyong mabagsik na di mailarawan, di mapipigil, at nagliliyab sa banal na ningning—ay pumupuksa sa mga Asura, biglang nagpakita sa harap niya ang nagkakaisang masa ng tatlong lungsod. Ipinahihiwatig ng tanawing ito na ang nakahihigit na kapangyarihang banal ay sumisibol upang supilin ang mga puwersang mapanira kapag nilalabag nila ang kaayusan ng sansinukob.

Verse 1126

त्रैलोक्यसारं तमिषुं मुमोच त्रिपुरं प्रति । फिर तो सम्पूर्ण जगत्‌के स्वामी भगवान्‌ रुद्रने अपने उस दिव्य धनुषको खींचकर उसपर रखे हुए त्रिलोकीके सारभूत उस बाणको त्रिपुरपर छोड़ दिया

Wika ni Bhīṣma: Hinila ni Panginoong Rudra—ang naghahari sa buong daigdig—ang kanyang banal na busog at pinakawalan ang palasong yaon, ang pinakadiwa ng tatlong daigdig, tuwirang patungo sa Tripura. Ipinakikita ng sandaling ito na ang kapangyarihang kosmiko, kapag nakahanay sa matuwid na layon, ay nagiging pasyang sandata laban sa kasamaan na matagal nang nag-ugat.

Verse 1366

आराधयिततवान्‌ शर्व बहून्‌ वर्षगणांस्तदा । दुर्योधन कहता हैं--तदनन्तर परशुरामने बहुत वर्षोतक तपस्या, इन्द्रिय-संयम, मनोनिग्रह, पूजा, उपहार, भेंट, अर्पण, होम और मन्त्र-जप आदि साथनोंद्वारा भगवान्‌ शिवकी आराधना की

Sabi ni Duryodhana: “Noong panahong iyon, sinamba niya si Śarva (Śiva) sa loob ng maraming taon.” Ipinahihiwatig ng linyang ito ang aral ng matagalang disiplina at debosyon—mahaba at masinop na pagsisikap na iniuukol sa mas mataas na kapangyarihan—na sa epiko’y madalas ituring na daan sa pambihirang biyaya at lakas, na maaari ring magamit kalaunan ayon sa dharma o laban dito.

Verse 1443

एवमुक्तः प्रत्युवाच तरयम्बकं वरदं प्रभुम्‌ उनके ऐसा कहनेपर परशुरामने वरदायक भगवान्‌ त्रिलोचनको इस प्रकार उत्तर दिया

Nang siya’y masambit nang gayon, si Paraśurāma ay tumugon naman kay Tryambaka—ang Panginoong may tatlong mata, ang tagapagkaloob ng mga biyaya. Ipinapakita ng siping ito ang sandaling puspos ng paggalang: ang isang makapangyarihang nilalang ay hindi sumasagot sa pagmamataas, kundi humaharap sa banal na pinagmumulan ng kapangyarihan at habag, na nagpapahiwatig na ang pasyang mapagpasyang kilos at ang bunga nitong moral ay sa kalooban ng Panginoon at sa batas ng biyaya at panata nakasandig.

Verse 1453

निहन्तुं दानवान्‌ सर्वान्‌ कृतास्त्रान्‌ युद्धदुर्मदान्‌ । परशुराम बोले--देवेश्वर! मैं तो अस्त्रविद्याका ज्ञाता नहीं हूँ। फिर युद्धस्थलमें अस्त्रविद्याके ज्ञाता तथा रणदुर्मद समस्त दानवोंका वध करनेके लिये मुझमें क्या शक्ति है?

Wika ni Rāma: “Paano ko magagawang lipulin ang lahat ng Dānava—yaong ganap na bihasa sa sandata at lasing sa kayabangan ng digmaan?” Sa pananalitang ito, inilalantad niya ang pagpapakumbaba at pagtanaw sa realidad: sa digmaan, hindi sapat ang mabuting layon; kailangan din ang kasanayan at makatarungang kakayahan bago sumuong sa karahasan.

Verse 1463

विजित्य च रिपून्‌ सर्वान्‌ गुणान्‌ प्राप्पसि पुष्कलान्‌ | महेश्वरने कहा--राम! तुम मेरी आज्ञासे जाओ। निश्चय ही देवशत्रुओंका संहार करोगे। उन समस्त वैरियोंपर विजय पाकर प्रचुर गुण प्राप्त कर लोगे

Wika ni Maheśvara: “Rāma, humayo ka sa aking utos. Tunay na wawasakin mo ang mga kaaway ng mga diyos. Pagkatapos mong magtagumpay laban sa lahat ng yaong kalaban, makakamtan mo ang saganang kabutihan at mararangal na katangian.”

Verse 1573

कर्णाय पुरुषव्याघ्र सुप्रीतेनान्तरात्मना । राजन्‌! इस प्रकार यह पुरातन वृत्तान्त उस समय ऋषिने मेरे पिताजीसे कहा था। पुरुषसिंह! भृगुनन्दन परशुरामने भी अत्यन्त प्रसन्न हृदयसे महामना कर्णको दिव्य धनुर्वेद प्रदान किया है

Sinabi ni Duryodhana: “O tigre sa mga tao, na ang kaloob-looban ay lubos na nalugod alang-alang kay Karṇa—O Hari—ang sinaunang salaysay na ito’y minsang isinalaysay ng isang rishi sa aking ama noon. O leon sa mga tao, si Paraśurāma na marangal, kaluwalhatian ng angkan ni Bhṛgu, ay nagkaloob din, sa pusong labis ang galak, kay Karṇa na dakila ang diwa ng banal na agham ng pana.”

Verse 1583

नास्मै हरास्त्राणि दिव्यानि प्रादास्यद्‌ भूगुनन्दन: । भूपाल! यदि कर्णमें कोई पाप या दोष होता तो भृगुनन्दन परशुराम इसे दिव्यास्त्र न देते

Sinabi ni Duryodhana: “O Hari! Hindi kailanman ipagkakaloob ni Bhṛgunandana (Paraśurāma) sa kanya ang mga banal na sandatang ito kung may kasalanan o dungis ng asal sa loob ni Karṇa. Ang mismong pagbigay ni Paraśurāma ng mga sandatang makalangit ay patunay ng pagiging karapat-dapat ni Karṇa.”

Verse 1613

कथमादित्यसदृशं मृगी व्यात्रं जनिष्यति । शल्य! मैं सर्वथा इस बातपर विश्वास करता हूँ कि इस कर्णका जन्म सूतकुलमें नहीं हुआ है। इस महाबाहु महारथी और सूर्यके समान तेजस्वी कुण्डल-कवचविभूषित पुत्रको सूतजातिकी स्त्री कैसे पैदा कर सकती है? क्या कोई हरिणी अपने पेटसे बाघको जन्म दे सकी है?

Sinabi ni Duryodhana: “Paano makapapanganak ang isang inahing usa ng isang tigre na tulad ng Araw? O Śalya, lubos akong naniniwala na si Karṇa ay hindi isinilang sa angkan ng sūta (mga tagapagpatakbo ng karwahe). Paano makapapanganak ang isang babaeng sūta ng isang makapangyarihang-bisig, dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe—nagniningning na parang Araw at may suot na hikaw at baluti? May inahing usa na bang nagluwal ng tigre mula sa kanyang sinapupunan?”

Verse 1763

विष्णुं सोमं हुताशं च तस्येषुं समकल्पयन्‌ । तदनन्तर उन देवसंघोंने रथका निर्माण किया और विष्णु, चन्द्रमा तथा अग्नि--इन तीनोंको उनका बाण बनाया

Sinabi ni Duryodhana: “Ihinubog nila para sa kanya ang isang palaso na nagtataglay kina Viṣṇu, Soma (ang Buwan), at Hutāśa (Agni, Apoy). Pagkaraan, itinayo ng nagkakatipong mga diyos ang karwahe, at ang mismong mga diyos na iyon—si Viṣṇu, ang Buwan, at ang Apoy—ang ginawang kanyang punglo.”

Verse 1936

सपर्वतवनद्ीपां चक्रुर्भूतधरां तदा । बड़े-बड़े नगरोंसे सुशोभित, पर्वत, वन और द्वीपोंसे युक्त, प्राणियोंकी आधारभूता पृथ्वीदेवीको उस समय देवताओंने रथ बनाया

Sinabi ni Duryodhana: “Noon, hinubog ng mga diyos ang Daigdig—ang salalayan ng lahat ng nilalang, maringal sa malalaking lungsod at may mga bundok, kagubatan, at mga pulo—upang maging isang karwahe.”

Verse 2036

दिशश्न प्रदिशश्वैव परिवारो रथस्य तु । मन्दराचल उस रथका धुरा था, महानदी गंगा जंघा (धुरेका आश्रय) बनी थीं, दिशाएँ और विदिशाएँ उस रथका आवरण थीं

Ipinagpatuloy ni Duryodhana ang maringal na paglalarawan: “Ang mga direksiyon at mga pagitan nitong direksiyon ang naging balangkas na pumapalibot at pantakip ng karwahe. Ang Bundok Mandara ang naging poste ng pamatok, at ang dakilang ilog na Gaṅgā ang naging ‘hita’—ang sandigang sumasalo sa pamatok.”