Adhyaya 178: Ritual Observance for Reciting the Deeds of Śatrughna (Remembrance of the Slaying of Lavaṇa)
Śatrughnacarita-śravaṇa-vidhiḥ (Lavaṇāsura-vadha-smaraṇam)
Ritual-Manual (Vratavidhi) with Itihāsa-Allusion
พระวราหะทรงเป็นครูเอก ตรัสแก่ปฤถวีผู้ใฝ่บุญว่า การระลึกถึงเรื่องราวก็เชื่อมโยงกับผลแห่งพิธีกรรมได้ บทนี้รำลึกว่า พระศัตรุฆนะเคยปราบลวณาสุระผู้เกรียงไกร ดุร้ายและกินอาหารเป็นอาชีพ (อันนัม-อุคระ) โดยทำเพื่อเกื้อกูลพราหมณ์ทั้งหลาย (ทวิชานุครหะ) แล้วทรงกำหนดวิธีปฏิบัติคล้ายวรตะ: ในวันทวาทศี เดือนมารคศีรษะ ให้ถือศีลอดด้วยความบริสุทธิ์และสวด/ประกอบการเล่าเรื่องศัตรุฆนะ; ก่อนหน้านั้นในวันเอกาทศี ให้ทำอุปวาส อาบน้ำชำระ และจัดมหโหตสวะร่วมกับครอบครัว แล้วถวายภัตตาหารที่จัดเตรียมไว้เลี้ยงพราหมณ์ให้พอใจ ผลคือพ้นบาป มีความยินดีกับบรรพชน (ปิตฤ) และพำนักในสวรรค์ยาวนาน
Key Concepts
In this adhyaya
People
What happens
- How it opens
Varāha addresses Pṛthivī in a prescriptive mode, presenting merit (puṇya) as attainable through disciplined observance that fuses itihāsa-smaraṇa (narrative remembrance) with vrata-like regulation and dvijānugraha (support of brāhmaṇas).
- Stories within
Śatrughna’s slaying of Lavaṇa (Lavaṇāntaka episode) performed for dvijānugraha; Rāma’s return to Ayodhyā as a celebratory/legitimizing epic backdrop (allusive frame)
- The turning point
The chapter recalls Śatrughna’s slaying of the fierce, food-devouring Lavaṇa, explicitly framed as an act done for the favor and welfare of brāhmaṇas, and then converts that remembrance into a calendrically fixed rite: ekādaśī preparation followed by dvādaśī fasting and recitation/celebration of Śatrughna’s deeds.
- How it ends
The ritual sequence culminates in a family-inclusive mahotsava and the feeding/satiation of brāhmaṇas with prepared foods, sealing the rite’s efficacy by transforming restrained consumption (upavāsa) into righteous redistribution (bhojana/tarpaṇa).
Tirthas
Ayodhyā; Mathurā; (implied) Lavaṇāntaka’s sphere of action associated with Mathurā; Mārgaśīrṣa (seasonal-lunar calendric context rather than a location).
Shlokas in Adhyaya 178
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ शत्रुघ्नेन पुरा घोरो लवणः सूदितो यथा ॥ द्विजानुग्रहकामार्थमन्नमुग्रस्वरूपिणम् ॥
ศรีวราหะตรัสว่า “กาลก่อน ศัตรุฆนะได้สังหารลวณะผู้ดุร้ายอย่างไร และเพื่อเกื้อกูลแก่เหล่าทวิชะ อาหารได้ปรากฏในรูปอันน่าสะพรึงอย่างไร เราจักกล่าวเล่า”
Verse 2
द्वादश्यां मार्गशीर्षस्य उपोष्य नियतः शुचिः ॥ यः करोति वरारोहे शत्रुघ्नचरितं यथा ॥
ในวันทวาทศีแห่งเดือนมารคศีรษะ เมื่อถืออุโบสถด้วยความสำรวมและความบริสุทธิ์—โอ้สตรีผู้มีสะโพกงาม ผู้ใดประกอบ/สาธยายเรื่องราวแห่งพระศัตรุฆนะตามแบบแผนอันกำหนด—
Verse 3
द्विजानां प्रीणनं कृत्वा स्वधान्नपटुभोजनैः ॥ लवणस्य वधादेव शत्रुघ्नस्य शरीरिके ॥
เมื่อได้บำรุงและทำให้เหล่าทวิชะ (ผู้เกิดสองครั้ง) พอใจด้วยภัตตาหารอันโอชะที่จัดจากเสบียงของตนเอง—สิ่งนี้เกี่ยวเนื่องโดยตรงกับการปราบลวณะ ในเรื่องราวแห่งพระศัตรุฆนะผู้ทรงกายา
Verse 4
हर्षस्तु सुमहान्जातो रामस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ अयोध्यायाः समायातो रामः सबलवाहनः ॥
ความปีติยินดีอันยิ่งใหญ่ได้บังเกิดแก่พระราม ผู้ทรงประกอบกิจไม่รู้เหน็ดเหนื่อย พระรามเสด็จมาจากอโยธยา พร้อมด้วยกองทัพและพาหนะทั้งหลาย
Verse 5
महोत्सवं च कर्तुं स शत्रुघ्नस्य महात्मनः ॥ सीतामाग्रहणीं प्राप्य मथुरां लवणान्तकः ॥
และพระองค์ทรงออกไปเพื่อจัดมหาอุตสวะ คือมหาเทศกาล แด่พระศัตรุฆนะผู้มีมหาตมัน เมื่อเสด็จถึงสถานที่ชื่อสีตามาครหณีแล้ว ผู้ปราบลวณะก็เสด็จต่อไปยังมถุรา
Verse 6
एकादश्यां सोपवासः स्नात्वा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ कृत्वा महोत्सवं तत्र कुटुम्बसहितः पुरा ॥
ในวันเอกาทศี เมื่อถืออุโบสถ แล้วอาบน้ำชำระ ณ สถานที่ชื่อวิศรานติ ครั้งอดีตกาลเขาได้จัดมหาอุตสวะ ณ ที่นั้น พร้อมด้วยครอบครัว
Verse 7
तस्मिन्मुक्त्वा यथाकामं ब्राह्मणान्वै प्रतर्प्य च ॥ तस्मिन्नहनि तत्रैव यः कुर्यात्स महोत्सवम् ॥
ณ สถานที่นั้น เมื่อถวายทานตามปรารถนาและบำรุงพราหมณ์ให้พอใจโดยชอบแล้ว ผู้ใดในวันนั้นเองประกอบมหาอุตสวะ ณ ที่นั้น—ย่อมเป็นข้อปฏิบัติที่กำหนดไว้
Verse 8
सर्वपापविनिर्मुक्तः पितृभिः सह मोदते ॥ स्वर्गलोके चिरं कालं यावत्स्थित्यन्तजन्मनः ॥
เมื่อพ้นจากบาปทั้งปวงแล้ว เขาย่อมยินดีร่วมกับบรรพชน (ปิตฤ) และพำนักอยู่ในสวรรค์โลกเป็นเวลายาวนาน—จนกว่าจะครบกำหนดวาระแห่งชาตินั้น
Inside Adhyaya 178
Tirtha focus
- Associated RegionMathurā region (implied by Lavaṇa/Lavaṇāntaka association) and Ayodhyā (epic-cultural frame)
- Pilgrimage MeritNot framed as a tirtha-māhātmya; merit accrues primarily through tithi-bound vrata, itihāsa-recitation, and dvija-bhojana rather than through bathing at a named sacred ford.
Ritual instructions
- Primary RitualMārgaśīrṣa-dvādaśī Śatrughna-carita-smaraṇa/paṭhana with ekādaśī upavāsa, śauca, mahotsava, and brāhmaṇa-bhojana.
- BenefitRemoval of sins, ancestral satisfaction and joy with pitṛs, and long residence in svarga; additionally, the rite models regulated appetite and righteous food-distribution as social-ethical order.
The narrative frame
- Dialogue ToneDidactic and prescriptive (vrata-vidhi), using itihāsa allusion as ritual authorization.
Closing phalashruti
Phala is stated as pāpavinirmukti (release from sins), joy/companionship with the pitṛs (ancestral satisfaction and continuity), and prolonged residence in svarga (heavenly enjoyment).
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (devotional-didactic calm) with a secondary Vīra (heroic remembrance)
- Emotional ProgressionFrom moral instruction and social duty → heroic recollection of Lavaṇa’s defeat → inward purification through fasting → outward generosity through feeding brāhmaṇas → settled assurance of ancestral and heavenly reward.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityModerate: the chapter is not a tirtha guide, but practitioners may align observance with visits to Ayodhyā/Mathurā as supportive sacred geographies; the core practice remains home/temple-based with brāhmaṇa-feeding.
- Best SeasonMārgaśīrṣa (typically Nov–Dec) aligned to ekādaśī–dvādaśī observance; climate also favorable for North Indian travel.
- Modern Location NameAyodhya (Uttar Pradesh) and Mathura (Uttar Pradesh)
- Related FestivalMārgaśīrṣa śukla ekādaśī/dvādaśī observances (Vaiṣṇava ekādaśī cycle); locally, Mathurā’s broader Kārttika–Mārgaśīrṣa devotional season can contextualize the rite.
Frequently Asked Questions
The text frames ethical order through dvijānugraha: merit is generated by disciplined fasting, narrative remembrance, and materially sustaining learned communities via brāhmaṇa-feeding. Social reciprocity (supporting custodians of learning), ancestral continuity (pitṛ association), and self-regulation (niyama, śauca) are presented as the core moral-ritual logic.
The observance is anchored in Mārgaśīrṣa: fasting/recitation is prescribed on dvādaśī, with a preparatory ekādaśī upavāsa, bathing (snāna), and a mahotsava conducted in that temporal window.
While not explicitly ecological, the chapter implicitly ties terrestrial well-being to regulated consumption and redistribution of food (anna): the narrative contrasts a destructive, food-devouring force with a social practice of feeding and ritual restraint. Read through Pṛthivī-centered ethics, it models governance of appetite and communal provisioning as stabilizing forces for life on Earth.
Śatrughna is central, with Rāma referenced as returning to Ayodhyā and participating in celebratory framing. Lavaṇa appears as the antagonist whose death is commemorated. Mathurā and the epithet Lavaṇāntaka locate Śatrughna within a recognizable North Indian epic-cultural geography.
Ask anything about Adhyaya 178 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
