Adhyaya 178: Ritual Observance for Reciting the Deeds of Śatrughna (Remembrance of the Slaying of Lavaṇa)
Śatrughnacarita-śravaṇa-vidhiḥ (Lavaṇāsura-vadha-smaraṇam)
Ritual-Manual (Vratavidhi) with Itihāsa-Allusion
ବରାହ ଭଗବାନ୍ ପୃଥିବୀକୁ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରି କହନ୍ତି ଯେ କଥା-ସ୍ମରଣ ମଧ୍ୟ ବିଧିସହ କଲେ ମହାଫଳଦାୟକ। ସେ ସ୍ମରଣ କରାନ୍ତି—ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଦ୍ୱିଜାନୁଗ୍ରହାର୍ଥେ ଅନ୍ନମୁଗ୍ର, ଭୟଙ୍କର ଲବଣାସୁରକୁ ପୂର୍ବେ ବଧ କରିଥିଲେ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଶୁଚି ରହି ଉପବାସ ସହ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଚରିତ ପାଠ/ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା; ତା’ ପୂର୍ବ ଏକାଦଶୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଉପବାସ, ପରିବାରସହ ମହୋତ୍ସବ, ଏବଂ ପକ୍କା ଭୋଜନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ତୃପ୍ତ କରିବା। ଫଳ—ପାପକ୍ଷୟ, ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ, ଦୀର୍ଘକାଳ ସ୍ୱର୍ଗବାସ।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 178
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ शत्रुघ्नेन पुरा घोरो लवणः सूदितो यथा ॥ द्विजानुग्रहकामार्थमन्नमुग्रस्वरूपिणम् ॥
ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ଲବଣକୁ ବଧ କଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅନ୍ନ ଯେପରି ଉଗ୍ର ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ତାହା ମୁଁ କହୁଛି।
Verse 2
द्वादश्यां मार्गशीर्षस्य उपोष्य नियतः शुचिः ॥ यः करोति वरारोहे शत्रुघ्नचरितं यथा ॥
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି, ନିୟମିତ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ—ହେ ସୁନ୍ଦରୀ—ଯେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଚରିତ ପାଠ/ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ—
Verse 3
द्विजानां प्रीणनं कृत्वा स्वधान्नपटुभोजनैः ॥ लवणस्य वधादेव शत्रुघ्नस्य शरीरिके ॥
ନିଜ ଅନ୍ନସମ୍ପଦରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପୁଷ୍ଟିକର ଓ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭୋଜନରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି—ଏହା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଶରୀରଧାରୀ ଚରିତ୍ରରେ ଲବଣବଧ ସହିତ ନିଶ୍ଚୟ ଯୁକ୍ତ।
Verse 4
हर्षस्तु सुमहान्जातो रामस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ अयोध्यायाः समायातो रामः सबलवाहनः ॥
ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ୍ ହର୍ଷ ହେଲା। ରାମ ଅୟୋଧ୍ୟାରୁ ସେନା ଓ ବାହନ ସହିତ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 5
महोत्सवं च कर्तुं स शत्रुघ्नस्य महात्मनः ॥ सीतामाग्रहणीं प्राप्य मथुरां लवणान्तकः ॥
ସେ ମହାତ୍ମା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଇଁ ମହୋତ୍ସବ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସୀତାମାଗ୍ରହଣୀକୁ ପହଞ୍ଚି ଲବଣାନ୍ତକ (ଶତ୍ରୁଘ୍ନ) ମଥୁରାକୁ ଗଲେ।
Verse 6
एकादश्यां सोपवासः स्नात्वा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ कृत्वा महोत्सवं तत्र कुटुम्बसहितः पुरा ॥
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ ସହ ‘ବିଶ୍ରାନ୍ତି’ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ପୂର୍ବେ ସେଠାରେ କୁଟୁମ୍ବ ସହିତ ମହୋତ୍ସବ କରିଥିଲେ।
Verse 7
तस्मिन्मुक्त्वा यथाकामं ब्राह्मणान्वै प्रतर्प्य च ॥ तस्मिन्नहनि तत्रैव यः कुर्यात्स महोत्सवम् ॥
ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦାନ କରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ତୃପ୍ତ କରି, ସେହି ଦିନେ ସେଠାରେ ଯେ ମହୋତ୍ସବ କରେ—ଏହି ହେଉଛି ବିଧାନ।
Verse 8
सर्वपापविनिर्मुक्तः पितृभिः सह मोदते ॥ स्वर्गलोके चिरं कालं यावत्स्थित्यन्तजन्मनः ॥
ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ ଏବଂ ସେହି ଜନ୍ମର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅବଧି ସମାପ୍ତ ହେଉଅବଧି ଦୀର୍ଘକାଳ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ରହେ।
Frequently Asked Questions
The text frames ethical order through dvijānugraha: merit is generated by disciplined fasting, narrative remembrance, and materially sustaining learned communities via brāhmaṇa-feeding. Social reciprocity (supporting custodians of learning), ancestral continuity (pitṛ association), and self-regulation (niyama, śauca) are presented as the core moral-ritual logic.
The observance is anchored in Mārgaśīrṣa: fasting/recitation is prescribed on dvādaśī, with a preparatory ekādaśī upavāsa, bathing (snāna), and a mahotsava conducted in that temporal window.
While not explicitly ecological, the chapter implicitly ties terrestrial well-being to regulated consumption and redistribution of food (anna): the narrative contrasts a destructive, food-devouring force with a social practice of feeding and ritual restraint. Read through Pṛthivī-centered ethics, it models governance of appetite and communal provisioning as stabilizing forces for life on Earth.
Śatrughna is central, with Rāma referenced as returning to Ayodhyā and participating in celebratory framing. Lavaṇa appears as the antagonist whose death is commemorated. Mathurā and the epithet Lavaṇāntaka locate Śatrughna within a recognizable North Indian epic-cultural geography.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.