Adhyaya 178: Ritual Observance for Reciting the Deeds of Śatrughna (Remembrance of the Slaying of Lavaṇa)
Śatrughnacarita-śravaṇa-vidhiḥ (Lavaṇāsura-vadha-smaraṇam)
Ritual-Manual (Vratavidhi) with Itihāsa-Allusion
ৱৰাহদেৱে পৃথিৱীৰ পুণ্যকৰ্ম-আগ্ৰহ লক্ষ্য কৰি বৰ্ণনা কৰে যে কাহিনী-স্মৰণো বিধিৰ ফলদায়ক। ইয়াত স্মৰণ কৰোৱা হৈছে যে শত্রুঘ্নে আগতে ভয়ংকৰ, অন্নভক্ষী (অন্নম-উগ্ৰ) লৱণাসুৰক দ্বিজানুগ্ৰহ অৰ্থাৎ ব্ৰাহ্মণসকলৰ অনুগ্ৰহৰ বাবে বধ কৰিছিল। মাৰ্গশীৰ্ষ মাসৰ দ্বাদশীত শুচিতাৰে উপবাস কৰি শত্রুঘ্ন-চৰিত্ৰ পাঠ/অনুষ্ঠান কৰিব লাগে; তাৰ আগদিনা একাদশীত উপবাস, স্নান আৰু পৰিয়ালসহ মহোৎসৱ পালন কৰি প্ৰস্তুত আহাৰে ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই তৃপ্ত কৰিব লাগে। ফলত পাপমোচন, পিতৃসকলৰ সৈতে আনন্দ আৰু স্বৰ্গত দীঘলীয়া নিবাস লাভ হয়।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 178
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ शत्रुघ्नेन पुरा घोरो लवणः सूदितो यथा ॥ द्विजानुग्रहकामार्थमन्नमुग्रस्वरूपिणम् ॥
শ্ৰী বৰাহ ক’লে: “পূৰ্বে শত্রুঘ্নে ভয়ংকৰ লৱণক যিদৰে বধ কৰিছিল, আৰু দ্বিজসকলক অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ অন্ন কেনেকৈ উগ্ৰ ৰূপে প্ৰকাশ পাইছিল—সেয়া মই বৰ্ণনা কৰিম।”
Verse 2
द्वादश्यां मार्गशीर्षस्य उपोष्य नियतः शुचिः ॥ यः करोति वरारोहे शत्रुघ्नचरितं यथा ॥
মাৰ্গশীৰ্ষ মাহৰ দ্বাদশীত উপবাস কৰি, নিয়মিত আৰু শুচি হৈ—হে সুন্দৰ নিতম্বাৱতী, যি কোনো জন বিধি অনুসাৰে শত্রুঘ্ন-চৰিত পাঠ/অনুষ্ঠান কৰে—
Verse 3
द्विजानां प्रीणनं कृत्वा स्वधान्नपटुभोजनैः ॥ लवणस्य वधादेव शत्रुघ्नस्य शरीरिके ॥
নিজৰ উপাৰ্জিত সামগ্ৰীৰে প্ৰস্তুত পুষ্টিকৰ আহাৰ-ভোজনেৰে দ্বিজসকলক সন্তুষ্ট কৰি—ই শত্রুঘ্নৰ দেহধাৰী চৰিতত লৱণ বধৰ সৈতে সঠিকভাৱে সম্পৰ্কিত।
Verse 4
हर्षस्तु सुमहान्जातो रामस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ अयोध्यायाः समायातो रामः सबलवाहनः ॥
অক্লিষ্ট কৰ্মৰ ৰামৰ অন্তৰত অতি মহান হৰ্ষ উদ্ভৱ হ’ল। অযোধ্যাৰ পৰা ৰাম সৈন্য আৰু বাহনসহ উপস্থিত হ’ল।
Verse 5
महोत्सवं च कर्तुं स शत्रुघ्नस्य महात्मनः ॥ सीतामाग्रहणीं प्राप्य मथुरां लवणान्तकः ॥
আৰু তেওঁ মহাত্মা শত্রুঘ্নৰ বাবে মহোৎসৱ কৰিবলৈ আগবঢ়িল। সীতামাগ্ৰহণীলৈ উপস্থিত হৈ, লৱণান্তক (লৱণ-বধকাৰী) মথুৰালৈ অগ্ৰসর হ’ল।
Verse 6
एकादश्यां सोपवासः स्नात्वा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ कृत्वा महोत्सवं तत्र कुटुम्बसहितः पुरा ॥
একাদশীত উপবাসসহ, বিশ্ৰান্তি নামৰ তীৰ্থত স্নান কৰি, তেওঁ পূৰ্বে তাত পৰিয়ালসহ মহোৎসৱ সম্পন্ন কৰিছিল।
Verse 7
तस्मिन्मुक्त्वा यथाकामं ब्राह्मणान्वै प्रतर्प्य च ॥ तस्मिन्नहनि तत्रैव यः कुर्यात्स महोत्सवम् ॥
সেই স্থানত ইচ্ছামতে দান কৰি আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিধিমতে তৃপ্ত কৰি, যি সেই দিনাই তাতেই মহোৎসৱ পালন কৰে—সেয়াই বিধান।
Verse 8
सर्वपापविनिर्मुक्तः पितृभिः सह मोदते ॥ स्वर्गलोके चिरं कालं यावत्स्थित्यन्तजन्मनः ॥
সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ তেওঁ পিতৃসকলৰ সৈতে আনন্দ কৰে আৰু স্বৰ্গলোকত দীঘল সময় থাকে—যেতিয়ালৈকে সেই জন্মৰ নিৰ্ধাৰিত কাল সম্পূৰ্ণ নহয়।
Frequently Asked Questions
The text frames ethical order through dvijānugraha: merit is generated by disciplined fasting, narrative remembrance, and materially sustaining learned communities via brāhmaṇa-feeding. Social reciprocity (supporting custodians of learning), ancestral continuity (pitṛ association), and self-regulation (niyama, śauca) are presented as the core moral-ritual logic.
The observance is anchored in Mārgaśīrṣa: fasting/recitation is prescribed on dvādaśī, with a preparatory ekādaśī upavāsa, bathing (snāna), and a mahotsava conducted in that temporal window.
While not explicitly ecological, the chapter implicitly ties terrestrial well-being to regulated consumption and redistribution of food (anna): the narrative contrasts a destructive, food-devouring force with a social practice of feeding and ritual restraint. Read through Pṛthivī-centered ethics, it models governance of appetite and communal provisioning as stabilizing forces for life on Earth.
Śatrughna is central, with Rāma referenced as returning to Ayodhyā and participating in celebratory framing. Lavaṇa appears as the antagonist whose death is commemorated. Mathurā and the epithet Lavaṇāntaka locate Śatrughna within a recognizable North Indian epic-cultural geography.