Character · Ramcharitmanas
ท้าวทศรถ in the Ramcharitmanas
दशरथNamed in 114 verses
Speaks in 44 verses
In this book
Key chapters
The chapters where ท้าวทศรถ matters most.
त्याग-दीक्षा का सोपान: जहाँ ‘राज्य’ (भोग-धर्म) का मोह टूटकर ‘वन’ (वैराग्य-धर्म) का द्वार खुलता है। अयोध्या काण्ड साधक को यह सिखाता है कि धर्म केवल शुभ-घटना नहीं, बल्कि पीड़ा में सत्य-पालन, वचन-रक्षा,
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, गृहधर्म और व्यक्तिगत आसक्ति का परित्याग करके ‘वन-मार्ग’ को ‘अंतर-मार्ग’ बनाना। इस काण्ड में राम का निष्कासन केवल कथा-घटना नहीं, साधक-चित्त का संस्कार है, जहाँ विरह, करुण
यह सोपान ‘विरह-योग’ का द्वार है: गृह-धर्म (राजधर्म/कुलधर्म) और वन-धर्म (त्याग/वैराग्य) के संधि-क्षण पर साधक का चित्त ‘आसक्ति’ से ‘समर्पण’ की सीढ़ी चढ़ता है। अयोध्या काण्ड में राम का वनगमन केवल ऐतिहासि
यह सोपान ‘धर्म-राज्य’ के द्वार पर ‘मोह-राज्य’ की परीक्षा है: जहाँ रामराज्य का उत्सव (सगुण-लीला) भीतर ही भीतर काम-क्रोध-कपट की आँधी से टकराता है। साधक के लिए यह चरण बताता है कि मुक्ति का मार्ग केवल बाह
यह सोपान ‘राजधर्म बनाम प्रेमधर्म’ के द्वंद्व को साधना-पथ में रूपान्तरित करता है: बाह्य अभिषेक (सामाजिक-राजकीय प्रतिष्ठा) से भीतर के अभिषेक (त्याग, समत्व, आज्ञापालन) की ओर चढ़ाई। अयोध्या, ‘अयोध्या’ (अ-य
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ से ‘भक्ति का समाज’ तक। बालकाण्ड में राम-नाम और राम-रूप का प्रथम स्थापन होता है; यहाँ विवाह-लीला ‘सगुण’ की साकार मधुरता के द्वारा जीव को ‘निरगुण’ सत्य की ओर उन्मुख करती है
यह सोपान ‘धर्म-संकट में भक्ति की परख’ है: राज-वैभव का द्वार खुलते ही त्याग का द्वार भी खुलता है। अयोध्या काण्ड में राम का ‘मर्यादा-पुरुषोत्तम’ रूप करुणा, धीरज, और पितृ-आज्ञा-पालन के द्वारा साधक को सिख
सोपान-प्रवेश: ‘मंगल-आरम्भ’ से ‘भक्ति-बीज’ तक। बालकाण्ड में राम-लीला का प्रथम दर्शन जीव के भीतर श्रद्धा (श्रवण-रुचि) जगाता है। यहाँ विवाह-उत्सव, अतिथि-सत्कार, गुरु-कृपा, दान और कुल-रीति, ये सब ‘धर्म-आचर
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘सगुण-साकार के सौंदर्य में चित्त-स्थापन’। बालकाण्ड मन को कथा-श्रवण योग्य बनाता है, नाम, रूप, गुण, लीला के माध्यम से चित्त की मलिनता घटाकर उसे मंगल-लग्न (अनुकूल काल) की
सोपान-प्रथम: ‘श्रद्धा का जन्म’ और ‘सम्बन्ध-स्थापन’ का द्वार। बालकाण्ड में भक्ति का अंकुर ‘सगुण-लीला’ के माध्यम से हृदय में उतरता है, गुरु, कुल, समाज, और विवाह-समारोह जैसे लोक-आधारों को ‘ईश्वर-सान्निध्य
Every verse that names ท้าวทศรถ
114 verses
- 1.2.33
ข้าพเจ้ากราบไหว้นครอโยธยาอันศักดิ์สิทธิ์ยิ่ง และแม่น้ำสรยู ผู้ทำลายมลทินแห่งกลียุค แล้วข้าพเจ้านมัสการบุรุษและสตรีในนคร ซึ่งองค์ภควันทรงมีความเมตตาต่อพวกเขาไม่น้อย ผู้กล่าวร้ายนางสีดา พระองค์ทรงปลดปล่อยให้พ้นจากกองบาป…
- 1.12.239
หากไม่รู้จักพระองค์ สิ่งเท็จก็ถูกเข้าใจว่าเป็นจริง เช่นเดียวกับการไม่รู้จักเชือก จึงเข้าใจว่าเป็นงู เมื่อรู้จักพระองค์แล้ว การแสดงของโลกก็ถูกมองผ่าน เหมือนเมื่อตื่นขึ้น ความหลงของความฝันก็จางหาย ข้านมัสการพระรามในรูปเด็กนั้น…
- 1.12.252
ผู้ซึ่งเวทและผู้รู้สรรเสริญในหลายประการ และผู้ซึ่งฤาษีทรงจดจ่อภาวนาเสมอ พระองค์นั้น ทรงปรากฏเป็นโอรสแห่งทศรถ กษัตริย์แห่งโกศล เพื่อประโยชน์แก่ภักต์ทั้งหลาย
- 1.13.261
แม้พระผู้เป็นเจ้าจะทรงประหารแล้ว ก็มิได้ทรงปลดปล่อย เพราะคำของพราหมณ์นั้นเป็นสัจจะสำหรับสามชาติ ครั้งหนึ่ง เพื่อความเป็นสุขของเขาทั้งสอง พระผู้ทรงรักภักตาได้ทรงรับกาย ณ ที่นั้น พระกัศยปะและพระนางอทิติเป็นบิดามารดา…
- 1.19.391
ท่านพระฤาษี สิทธะ และเทพาธิบดีทั้งหลาย อย่าได้หวาดกลัวเลย เพื่อท่านทั้งหลาย ข้าพเจ้าจะรับอวตารเป็นมนุษย์ ด้วยองค์ส่วนของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะอวตารเป็นมนุษย์ในวงศ์อันสูงส่งแห่งพระสุริยะ กัสยปะและอทิติได้บำเพ็ญตบะอย่างยิ่งใหญ่…
- 1.19.393
พระเทวดาทั้งหมดเสด็จกลับสู่วิมานของตน และแผ่นดินก็พักใจได้สงบ บัญญัติใดที่พระพรหมทรงประทาน พระเทวดาทั้งหมดยินดีปฏิบัติมิได้ผัดผ่อน ทรงรับกายเป็นสัตว์ป่าบนแผ่นดิน และมีกำลังและพระเดชมิอาจเปรียบประมาณ ภูเขา ต้นไม้…
- 1.20.403
เมื่อทรงสดับเสียงร้องไห้ของพระกุมาร อันเป็นที่โปรดปรานยิ่งกว่าบทเพลงใดๆ พระมเหสีทั้งปวงก็เสด็จมาด้วยความเร่งรีบอย่างเคารพ นางกำนัลทั้งหลายวิ่งไปมาด้วยความยินดี ชาวเมืองทั้งสิ้นจมด่ำในความปีติ เมื่อพระทศรถทรงสดับการประสูติของพระโอรส…
- 1.21.423
พระหริทรงแสดงพระกรีฑาในวัยเยาว์ในหลายรูปแบบ และประทานความปีติยินดีอย่างยิ่งแก่ผู้รับใช้ทั้งหลาย เมื่อเวลาผ่านไปบ้าง พระอนุชาทั้งสี่เจริญวัยขึ้น เป็นความปีติและความสุขแก่ครอบครัว พระอาจารย์เสด็จมาและประกอบพิธีโกนจุกครั้งแรก…
- 1.21.438
ทรงสดับพระดังที่ไม่น่าพอพระทัยเป็นอย่างยิ่ง พระหฤทัยสั่นเทา พระพักตร์ที่เคยรุ่งโรจน์ก็มืดมน ในยามชราข้าพเจ้าได้บุตรสี่องค์ โอ พราหมณ์ ท่านกล่าวโดยมิได้ตรึกตรอง จงทรงขอที่ดิน โค ทรัพย์สมบัติ และขุมทรัพย์ ข้าพเจ้าจะยินดีมอบทั้งหมดในวันนี้…
- 1.22.452
จงบอกข้าพเจ้าเถิด พระผู้เป็นนาย ว่าเด็กชายงดงามทั้งสองนี้คือใคร เป็นเครื่องประดับแห่งตระกูลพระฤาษี หรือเป็นผู้พิทักษ์แห่งตระกูลกษัตริย์ หรือเป็นพระพรหมผู้สูงสุด ซึ่งพระเวทสรรเสริญด้วยถ้อยคำว่า "มิใช่สิ่งนี้ มิใช่สิ่งนี้"…
- 1.23.462
จงบอกฉันสิ สหาย ใครเล่าผู้มีกายสังขาระ จะไม่หลงใหลในความงามเมื่อได้เห็นรูปนี้ หนึ่งในนั้นกล่าวด้วยวาจาอ่อนโยนและเปี่ยมรักว่า จงฟังสิ สหายผู้เฉลียวฉลาด สิ่งที่ฉันได้ยินมา ทั้งสองพระองค์นี้คือโอรสของทศรถ เปรียบดังคู่หงส์อ่อนงดงาม…
- 1.25.512
พระรามจะทรงอภิเษกสมรสกับนางสีดา ทรงขจัดความทระนงของบรรดากษัตริย์เสีย ใครจะทรงชนะในสงครามได้ บรรดาผู้ทรงเชี่ยวชาญในการรบ นักรบของท้าวทศรถ
- 1.27.560
เมื่อเห็นรูปลักษณ์อันน่าเกรงขามของปรศุราม พระราชาทั้งปวงต่างลุกขึ้นด้วยความหวาดกลัวอย่างยิ่ง ต่างกล่าวนามของตนพร้อมด้วยนามบิดา แล้วทั้งหมดก้มกราบไหว้แทบเท้า ผู้ใดที่ท่านจ้องมองตามธรรมชาติโดยถือว่าเป็นมิตร…
- 1.29.596
จงส่งทูตไปยังเมืองอโยธยา ให้ไปเชิญพระเจ้าทศรถและนำเสด็จมา พระราชาทรงปีติยินดีตรัสว่า ดีแล้ว ท่านผู้กรุณา แล้วทรงเรียกทูตให้ออกไปในเวลานั้น แล้วทรงเรียกประชาชนผู้เป็นหัวหน้าทั้งปวงมา ทั้งหลายมาถึงแล้วกราบไหว้ด้วยความเคารพ จงตกแต่งตลาด ถนน…
- 1.30.602
ทูตเดินทางถึงนครศักดิ์สิทธิ์ของพระราม และยินดีเมื่อได้เห็นความงดงามของเมือง ณ ประตูพระราชวัง ทูตได้แจ้งข่าวการมาถึง พระเจ้าทศรถทรงฟังแล้วจึงรับสั่งให้เรียกเข้ามา ทูตทำความเคารพและถวายจดหมาย พระราชาทรงยินดี ทรงลุกขึ้นรับด้วยพระองค์เอง…
- 1.30.603
พี่น้องที่รักของเราสบายดีหรือ พวกเขาอยู่ในแผ่นดินใด จงบอกเรา เมื่อได้ยินถ้อยคำอันเต็มไปด้วยความรักและความถ่อมตน พระราชาทรงอ่านหนังสืออีกครั้ง
- 1.30.604
ได้ยินจดหมายแล้ว สองพี่น้องก็ปลาบปลื้มด้วยความยินดี ความรักอันยิ่งใหญ่ไม่อาจจุบรัดไว้ในร่างกายได้ เห็นความรักอันบริสุทธิ์ของภรตะ ที่ประชุมทั้งหมดยังความปีติยินดีเป็นพิเศษ แล้วกษัตริย์ทรงให้ทูตานุทูตนั่งใกล้และตรัสถ้อยคำอันหวานไพเราะน่าเพลิด…
- 1.30.605
จงฟังพระราชา ในบรรดาอัญมณีบนมงกุฎของพระราชา ไม่มีใครได้รับพรเช่นพระองค์ พระรามและพระลักษมณ์ บุตรของพระองค์ ทรงเป็นเครื่องประดับทั้งสองของโลก
- 1.30.606
บุตรของท่านไม่สมควรถูกถามไต่ถาม เป็นสิงห์ในหมู่มนุษย์ผู้ส่องสว่างโลกทั้งสาม ต่อหน้าคุณุติและพลานุภาพของทั้งสอง พระจันทร์ดูมืดมนและพระอาทิตย์รู้สึกเย็น จะกล่าวได้อย่างไรว่าพวกเขาถูกจดจำได้ ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า…
- 1.30.607
ที่นั่น โอ มหาราช จงฟังเถิด: พระราม อัญมณีแห่งราชวงศ์รคู ทรงหักคันธนูโดยมิต้องอุตสาหะ ดังช้างที่หักก้านบัว