Sukta 71
Sukta 9.71
Traditionally attributed in Book 9 to Soma-Pavamāna seers; specific r̥ṣi for 9.71 varies by Anukramaṇī tradition (often listed under Pavitra/Āṅgirasa lineages).
Likely Jagatī (common in Soma Pavamāna hymns), pending pada-count verification for this specific mantra.
ఈ సోమ-పవమాన సూక్తం, సోముడు పిండబడి వడకట్టబడుతూ శుద్ధుడై, జాగ్రత్తగల ప్రకాశమయ శక్తిగా మారి, యజ్ఞక్రియను వికృతీకరణ (ద్రుహ్) మరియు శత్రుత్వ బలాలు (రక్షస్) నుండి కాపాడుతాడని స్తుతిస్తుంది. సోముని శుద్ధీకరణను దక్షిణా (సమ్యక్ అర్పణ/నైపుణ్యం) మరియు బ్రహ్మన్ (మంత్రబలం) తో అనుసంధానించి, స్పష్టీకృత సోముడు తనను తాను తేజస్సుతో ఆవరించుకొని, దైవంగా సిద్ధపరచబడిన రహస్యమైన ‘పాదం’ లేదా కాంతి-స్థానానికి సాగిపోతాడని చిత్రిస్తుంది.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
आ दक्षिणा सृज्यते शुष्म्यासदं वेति द्रुहो रक्षसः पाति जागृविः । हरिरोपशं कृणुते नभस्पय उपस्तिरे चम्वोर्ब्रह्म निर्णिजे ॥
దక్షిణా—సద్బుద్ధి, యజ్ఞదానశక్తి—ప్రవాహంలోకి విడిచిపెట్టబడుతుంది; శుష్మవాన్ (బలవంతుడు) సిద్ధి-ఆసనానికి చేరువవుతాడు. జాగ్రత్తగా మేల్కొని ద్రుహ్, రక్షస్‌ల నుండి కాపాడుతాడు. హరితవర్ణ సోముడు తన దీప్త అలంకారాన్ని సిద్ధం చేసుకుంటాడు; చమూ (పాత్రం) మీద బ్రహ్మాన్ని శుద్ధి-వస్త్రములా ఆవరించి పరచుతాడు.
Mantra 2
प्र कृष्टिहेव शूष एति रोरुवदसुर्यं वर्णं नि रिणीते अस्य तम् । जहाति वव्रिं पितुरेति निष्कृतमुपप्रुतं कृणुते निर्णिजं तना ॥
అతడు ప్రేరక బలంతో ముందుకు సాగుతాడు—ప్రజల కోసం క్షేత్రాన్ని గెలిచేవాడిలా; గర్జనతో తనపై అంటుకున్న ఆసుర వర్ణం—అంధకారం—దాన్ని తొలగించుకుంటాడు. ఆవరించే వవ్రి అనే పొరను విడిచి తండ్రి సిద్ధం చేసిన నివాసానికి చేరుతాడు; తన స్వస్వరూపంతోనే శుద్ధి యొక్క నిర్మల ఆవరణం, పవిత్ర వస్త్రాన్ని తనకోసం నిర్మించుకుంటాడు.
Mantra 3
अद्रिभिः सुतः पवते गभस्त्योर्वृषायते नभसा वेपते मती । स मोदते नसते साधते गिरा नेनिक्ते अप्सु यजते परीमणि ॥
అద్రి (సోమపేషణ శిలలు) చేత పీడింపబడి, అతడు (సోముడు) గభస్తి—పట్టుకునే చేతుల్లో—పవిత్రుడై ప్రవహిస్తాడు; వృషభునివలె బలవంతుడై, నభస్ (ఆకాశీయ విస్తృతి/మహిమ) చేత మతి (చైతన్యం) కంపించి మేల్కొనేలా చేస్తాడు. అతడు ఆనందిస్తాడు; నసత్యులు (అశ్వినులు) సమీపించీ, గిరా (ప్రేరిత వాక్కు) ద్వారా సాధనను సిద్ధం చేస్తాడు; అప్సు (జలాల్లో) కడుగబడీ, పరిమణి—చుట్టుముట్టిన పరిపూర్ణతలో—యజ్ఞరూపంగా ఆరాధనను అర్పిస్తాడు.
Mantra 4
परि द्युक्षं सहसः पर्वतावृधं मध्वः सिञ्चन्ति हर्म्यस्य सक्षणिम् । आ यस्मिन्गावः सुहुताद ऊधनि मूर्धञ्छ्रीणन्त्यग्रियं वरीमभिः ॥
సహస్ (బలం) యొక్క పర్వతబలంతో వృద్ధి చెందిన ద్యుక్ష (దీప్తిమంతుడు) చుట్టూ, వారు మధు (మధుర రసం/ఆనందం) ను అతని హర్మ్య (గృహం) యొక్క సక్షణి (ధారణస్థానం) లో పోస్తారు. అతనిలో, సుహుత (శుభ్ర ఆహుతి) యొక్క ఊధన్ (స్తన/ఉత్సం) నుండి పానంచేసే గావః (గోవులు—కిరణాలు) తమ వరీమభిః (ప్రచుర పరిమాణాలతో) మూధన్ (శిరస్సు) పై అగ్రియ (ముఖ్య) సంపదను మథించి కలుపుతాయి.
Mantra 5
समी रथं न भुरिजोरहेषत दश स्वसारो अदितेरुपस्थ आ । जिगादुप ज्रयति गोरपीच्यं पदं यदस्य मतुथा अजीजनन् ॥
వారు అందరూ కలిసి, భురిజోః (ప్రచుర బలం) గల రథంలా, అతనిని ముందుకు నడిపిస్తారు—అదితి ఒడిలో ఉన్న దశ స్వసారః (పది సోదరీమణులు). అతడు వచ్చి, గోః (కిరణం/గోవు) యొక్క అపీచ్యం (గుప్త) పదం (ఆసనం/స్థానం) వైపు నెట్టుకుంటూ ముందుకు సాగుతాడు; ఎందుకంటే మతుథాః (జ్ఞానవంతులైన శిల్పులు/ఋషులు) అతనికోసం ఆ రహస్య అడుగును జన్మింపజేశారు.
Mantra 6
श्येनो न योनिं सदनं धिया कृतं हिरण्ययमासदं देव एषति । ए रिणन्ति बर्हिषि प्रियं गिराश्वो न देवाँ अप्येति यज्ञियः ॥
శ్యేనుడు (బాజు) తన యోని—తన నివాసస్థానాన్ని—వెదకినట్లే, అతడు ధియా (అంతర్దృష్టి) చేత నిర్మితమైన సదనం (ఆసనం) ను అన్వేషిస్తాడు; స్వర్ణమయ విశ్రాంతి-స్థానాన్ని దేవుడు కోరుతున్నాడు. ప్రియమైన గిరా (స్తుతివాక్యము) తో వారు అతనిని బర్హిష్ (యజ్ఞతృణము) పై ప్రేరేపిస్తారు; యజ్ఞియుడు (యజ్ఞార్హుడు) వేగవంతమైన అశ్వంలా దేవుల వైపు చేరుతాడు.
Mantra 7
परा व्यक्तो अरुषो दिवः कविर्वृषा त्रिपृष्ठो अनविष्ट गा अभि । सहस्रणीतिर्यतिः परायती रेभो न पूर्वीरुषसो वि राजति ॥
దివః యొక్క అరుష (తామ్రవర్ణ) కవి—వృషభుడు, త్రిపృష్ట (మూడు-ఆధార/మూడు-పృష్ఠములు గలవాడు), కిరణాలను అన్వేషిస్తూ—దూరంగా స్పష్టంగా ప్రకాశిస్తాడు. సహస్ర నీతులు (వెయ్యి మార్గదర్శకాలు) తో అతడు ముందుకు సాగుతాడు; రేభుడు (గాయకుడు) వలె, పూర్వపు అనేక ఉషస్సుల (ఉదయాల) మధ్య అతడు వెలుగొందుతాడు.
Mantra 8
त्वेषं रूपं कृणुते वर्णो अस्य स यत्राशयत्समृता सेधति स्रिधः । अप्सा याति स्वधया दैव्यं जनं सं सुष्टुती नसते सं गोअग्रया ॥
అతడు తనకోసం తేజస్సుతో కూడిన, పదునైన రూపాన్ని నిర్మించుకుంటాడు; అతని వర్ణం మరింత ప్రఖరమవుతుంది. అతడు శయించిన చోట, సమృతా (సమ్యక్-సంయోజనం) చేత సంపూర్ణుడై, అక్కడ స్రిధః (సామరస్యభంగకులు/విఘ్నకారులు) ను అడ్డుకుంటాడు. అతడు స్వధయా (తన అంతర్నియమం/స్వశక్తి) తో అప్సు (జలములలో) సాగి దైవ్య జనము (దేవజనము) వద్దకు చేరుతాడు; సు-స్తుతి (ఉత్తమ స్తుతి) తో సమీపిస్తాడు, మరియు గో-అగ్రయా (అగ్ర కిరణాలు/మొదటి రశ్ములు) తో.
Mantra 9
उक्षेव यूथा परियन्नरावीदधि त्विषीरधित सूर्यस्य । दिव्यः सुपर्णोऽव चक्षत क्षां सोमः परि क्रतुना पश्यते जाः ॥
గుంపులతో కలిసి సంచరించే ఎద్దులా అతడు గర్జించాడు; తన తేజస్సులను సూర్యునిపై అధిష్ఠించాడు. దివ్యమైన సుపర్ణుడు—శుభపక్షాల శక్తి—క్రింద భూమిని తిలకిస్తాడు; సోముడు తన క్రతు (సచేత సంకల్పం)తో చుట్టూ జన్మాలనూ సమస్త జీవులనూ పరిశీలిస్తాడు.
Inside Sukta 71
How it unfolds
- Where it opens
Dakṣiṇā is set in motion and Soma arrives powerfully at the ritual seat, wakeful and guarding against distortion and darkness.
- Development
Soma’s purification is depicted as adornment and cosmic covering; his flow is coordinated by divine agencies (often imaged as ‘sisters’) that urge him like a strong chariot toward a hidden station.
- Climax
Soma reaches the secret step/seat of light prepared by the wise, and his splendour is set upon/with the Sun—purification becomes cosmic illumination.
- Where it settles
As a divine, fair-winged power he looks down upon earth; Soma, with deliberate will (kratu), surveys beings and births, sealing the rite with ordered, luminous awareness.
The deity: Soma Pavamāna
- Cosmic functionMediator of vitality and illumination: Soma quickens the gods, strengthens the rite, drives away hostile powers, and connects terrestrial pressing to solar radiance and cosmic order.
- Inner significanceThe clarified mind-force: purification of impulses into discernment (dakṣiṇā), speech into effective mantra (brahman), and desire into luminous, life-supporting energy.
The seer
- Soma-Pavamāna seer(s) (Anukramaṇī varies; often placed in Pavitra/Āṅgirasa streams)Pavitra / Āṅgirasa-associated (varies by Anukramaṇī tradition) · Book 9’s specialized vision of Soma as a self-purifying, mantra-animated deity whose flow through the filter becomes a model of inner clarification and ritual efficacy.
Famous verses
आ दक्षिणा सृज्यते शुष्म्यासदं वेति द्रुहो रक्षसः पाति जागृविः । हरिरोपशं कृणुते नभस्पय उपस्तिरे चम्वोर्ब्रह्म निर्णिजे ॥समी रथं न भुरिजोरहेषत दश स्वसारो अदितेरुपस्थ आ । जिगादुप ज्रयति गोरपीच्यं पदं यदस्य मतुथा अजीजनन् ॥उक्षेव यूथा परियन्नरावीदधि त्विषीरधित सूर्यस्य । दिव्यः सुपर्णोऽव चक्षत क्षां सोमः परि क्रतुना पश्यते जाः ॥Attributes of the deity
- Self-purifying (pavamāna) flow
- Vigilant protector against druḥ and rakṣas
- Luminous/tawny radiance (hari)
- Mantra-bearing power (brahman)
- Linked to Aditi’s ordering vastness and to solar splendour
- Seeker of a hidden/secret station (pada) of light
Also by this seer
- Numerous Soma-Pavamāna hymns across Mandala 9 attributed to Pavamāna-focused seers in different Anukramaṇī lists
- Development of Soma imagery around pavitra (filter), camū (cups), and brahman (mantric force) as operative ritual power
The rite, step by step
- Press Soma (abhiṣava) and mix/prepare the juice according to the rite
- Filter through the pavitra (wool/strainer), chanting to invoke self-purification and vigilance
- Fill and consecrate the two cups (camū), establishing brahman as the purifying ‘robe’
- Offer Soma to the deities with dakṣiṇā (right offering/skill) and protective intention
- Conclude with affirmations of Soma’s radiance and his surveying, ordering intelligence (kratu)
Offerings
- Filtered Soma juice
- Oblations accompanying Soma (as prescribed in Soma rites)
- Dakṣiṇā (priestly gift/ritual fee, also invoked as sacred efficacy)
Frequently Asked Questions
It praises Soma while he is being purified through the filter, describing him as a bright, powerful force that protects the ritual and turns the offering into divine strength and clarity.
Dakṣiṇā represents the right, effective act of offering (and the sacred fee that completes the rite), while Brahman is the mantra-power. The hymn says Soma’s purification works through both: correct action and potent speech.
In ritual terms it is Soma’s destined station reached through proper pressing and filtering. In inner terms it suggests a secret level of clarity or light that becomes accessible when the mind and speech are purified.
Ask anything about Sukta 71 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
