Sukta 71

Mantra 1

आ दक्षिणा सृज्यते शुष्म्यासदं वेति द्रुहो रक्षसः पाति जागृविः । हरिरोपशं कृणुते नभस्पय उपस्तिरे चम्वोर्ब्रह्म निर्णिजे ॥

દક્ષિણા—સુવિચાર અને યજ્ઞદક્ષ અર્પણશક્તિ—પ્રવાહમાં મુક્ત થાય છે; શૂષ્મવાન તે સિદ્ધિસ્થાન તરફ આવે છે. જાગૃત અને સાવધાન રહી, દ્રુહ અને રક્ષસના અંધકારથી રક્ષા કરે છે. હરિતવર્ણ સોમ પોતાનું તેજસ્વી અલંકાર રચે છે; આવરણ સમે ચમૂઓ પર બ્રહ્મને નિર્મળતા માટે પાથરે છે.

Mantra 2

प्र कृष्टिहेव शूष एति रोरुवदसुर्यं वर्णं नि रिणीते अस्य तम् । जहाति वव्रिं पितुरेति निष्कृतमुपप्रुतं कृणुते निर्णिजं तना ॥

પ્રેરક બળ સાથે તે આગળ વધે છે—જેમ પ્રજાઓ માટે ક્ષેત્ર જીતનાર; ગર્જના સાથે તે અસુર્ય વર્ણ, ચોંટેલી અંધકારછાયા, ઉતારી નાખે છે. આવરણરૂપ વવ્રિ ત્યજી, પિતાના તૈયાર કરેલા ધામ તરફ જાય છે; પોતાના તનાથી તે નિર્મળ કરનાર નિર્ણિજને પોતાના માટે રચે છે.

Mantra 3

अद्रिभिः सुतः पवते गभस्त्योर्वृषायते नभसा वेपते मती । स मोदते नसते साधते गिरा नेनिक्ते अप्सु यजते परीमणि ॥

અદ્રિ (પથ્થર) વડે પિષાયેલો સોમ ગભસ્તિ—પકડતા હાથોમાં વહે છે; તે વૃષા સમ બળવાન બને છે, અને નભસ—વિસ્તારથી મતિને કંપાવી જાગૃતિમાં લાવે છે. તે આનંદિત થાય છે, નસત્ય સમીપ આવે છે અને ગિરા—પ્રેરિત વાણીથી સિદ્ધિ સાધે છે; અપ્સુ—જળોમાં ધોયાયેલો, પરિમણિ—પરિઘવાળી પૂર્ણતામાં યજ્ઞરૂપ ઉપાસના અર્પે છે.

Mantra 4

परि द्युक्षं सहसः पर्वतावृधं मध्वः सिञ्चन्ति हर्म्यस्य सक्षणिम् । आ यस्मिन्गावः सुहुताद ऊधनि मूर्धञ्छ्रीणन्त्यग्रियं वरीमभिः ॥

દ્યુક્ષ—પ્રકાશમાનને ચારે તરફ, સહસ—શક્તિના પર્વત-બળથી વૃદ્ધ થયેલાને, મધુ—મધુર રસ તેઓ હર્મ્ય—ગૃહના આધારસ્થાનમાં સિંચે છે. જેમાં ગાવઃ—કિરણ-ગાયો, સુહુત—સુઅર્પિત પાન કરનારી, ઊધનિ—સ્તનમાં; મૂર્ધન પર અગ્રિય—અગ્રતમ ઐશ્વર્યને વરીમભિઃ—પ્રચુર માપોથી મિશ્રિત કરે છે.

Mantra 5

समी रथं न भुरिजोरहेषत दश स्वसारो अदितेरुपस्थ आ । जिगादुप ज्रयति गोरपीच्यं पदं यदस्य मतुथा अजीजनन् ॥

સમી—એકસાથે તેઓ તેને રથ સમ, ભુરિજ—પ્રચુર બળવાળા, આગળ ધપાવે છે—અદિતિના ઉપસ્થમાં દશ સ્વસારો—દસ બહેનો. તે આવીને ગોરપીચ્ય—કિરણના ગુપ્ત સ્થાન તરફ ધસી જાય છે; કારણ કે મતુથા—વિદ્વાન ઘડનારોએ તેના માટે તે ગુપ્ત પદ—પગલું જન્માવ્યું છે.

Mantra 6

श्येनो न योनिं सदनं धिया कृतं हिरण्ययमासदं देव एषति । ए रिणन्ति बर्हिषि प्रियं गिराश्वो न देवाँ अप्येति यज्ञियः ॥

શ્યેન (બાજ) જેમ પોતાનું યોનિ—નિવાસસ્થાન—શોધે છે, તેમ દેવ (સોમ) ધ્યાથી રચાયેલું સદન, સુવર્ણ આસનવાળું નિવાસ ઇચ્છે છે. પ્રિય ગિરા (સ્તુતિ-વાણી) સાથે તેઓ તેને બર્હિષિ (યજ્ઞઘાસ) પર પ્રવર્તાવે છે; ઝડપી અશ્વ જેમ યજ્ઞિય (યજ્ઞયોગ્ય) તે દેવો તરફ આગળ વધે છે.

Mantra 7

परा व्यक्तो अरुषो दिवः कविर्वृषा त्रिपृष्ठो अनविष्ट गा अभि । सहस्रणीतिर्यतिः परायती रेभो न पूर्वीरुषसो वि राजति ॥

દૂર સુધી તે પ્રગટ થાય છે—દિવ્ય આકાશનો અરુણ (તામ્રવર્ણ) કવિ, બળવાન વૃષભ, ત્રિપૃષ્ઠ (ત્રિ-પીઠવાળો), કિરણોને શોધતો. સહસ્ર નીતિઓ (હજાર માર્ગદર્શનો) સાથે યતિ (યાત્રિક) તે આગળ વધે છે; રેભ (ગાયક) જેમ, પૂર્વે ગયેલી અનેક ઉષાઓમાં તે વિશેષ તેજે ઝળહળે છે.

Mantra 8

त्वेषं रूपं कृणुते वर्णो अस्य स यत्राशयत्समृता सेधति स्रिधः । अप्सा याति स्वधया दैव्यं जनं सं सुष्टुती नसते सं गोअग्रया ॥

તે પોતે માટે તીવ્ર, જ્વલંત રૂપ ઘડે છે; તેનું વર્ણ પ્રખર બને છે. જ્યાં તે શયન કર્યો હતો, સમ્યક સંયોગથી સમૃદ્ધ (સમૃતા) બની, ત્યાં તે સ્રિધઃ—સંવાદ-ભંગ કરનારાઓ—ને દૂર હાંકે છે. સ્વધા (અંતર્નિયમ) વડે તે અપ્સુ (જળોમાં) જઈ દૈવ્ય જન (દિવ્ય જનસમુદાય) સુધી પહોંચે છે; સુષ્ટુતિ (સુપરિપૂર્ણ સ્તુતિ) સાથે નજીક આવે છે, અને ગોઅગ્રયા—અગ્ર કિરણો/પ્રથમ પ્રકાશ—સાથે સંયુક્ત થાય છે.

Mantra 9

उक्षेव यूथा परियन्नरावीदधि त्विषीरधित सूर्यस्य । दिव्यः सुपर्णोऽव चक्षत क्षां सोमः परि क्रतुना पश्यते जाः ॥

વૃષભ જેમ યુથો સાથે ફરતો તે ગર્જના કરે છે; તેણે પોતાની તેજસ્વિતાઓ સૂર્ય પર અધિષ્ઠિત કરી છે. દિવ્ય સુપર્ણ (સુંદર પાંખોવાળો) શક્તિ પૃથ્વી પર નીચે નજર કરે છે; સોમ પોતાના ક્રતુ (ચેતન સંકલ્પ) વડે સર્વ જન્મો અને જીવોને ચોતરફથી નિહાળે છે.