Sukta 72
Sukta 9.72
Soma-Pavamāna tradition (Book 9).
Soma Pavamāna.
Likely Jagatī (to be metrically confirmed).
ఈ సోమ పావమాన సూక్తం శుద్ధి చేయబడుతూ, పీడించబడుతూ, పాలతో కలిసి పాత్రలోకి పోయబడే శుద్ధ సోముని స్తుతిస్తుంది; అక్కడ అతడు ప్రకాశవంతమైన, ప్రేరణనిచ్చే శక్తిగా వికసిస్తాడు. సోముడు వాక్కు మరియు చింతనను మేల్కొలిపేవాడిగా, ఋతం (కోస్మిక క్రమం) యొక్క ఆసనంలో జీవనాన్ని పునరుద్ధరించేవాడిగా, అలాగే యజమానునికి అపార ధనం మరియు క్షేమసౌఖ్యాలను ప్రసాదించేవాడిగా కీర్తించబడుతున్నాడు.
Mantras
Mantra 1
हरिं मृजन्त्यरुषो न युज्यते सं धेनुभिः कलशे सोमो अज्यते । उद्वाचमीरयति हिन्वते मती पुरुष्टुतस्य कति चित्परिप्रियः ॥
వారు హరిని (తామ్రవర్ణ సోమాన్ని) శుద్ధి చేస్తారు; అరుణ-సువర్ణ అశ్వంలా అతడు కార్యానికి యుక్తమవుతాడు. ధేనుధారలతో కలశంలో పోయబడతాడు; సోముడు తన పాత్రలో అభిషిక్తుడవుతాడు. అతడు వాక్కును పైకి లేపి, మతిని ప్రేరేపిస్తాడు; బహు-స్తుతుడైనవానికి అతడు అనేక విధాలుగా అంతరంగ ప్రియుడవుతాడు.
Mantra 2
साकं वदन्ति बहवो मनीषिण इन्द्रस्य सोमं जठरे यदादुहुः । यदी मृजन्ति सुगभस्तयो नरः सनीळाभिर्दशभिः काम्यं मधु ॥
అనేక మనీషులు కలిసి పలుకుతారు—ఇంద్రుని సోమం—అది జఠరంలో (అంతఃపాత్రంలో) దోహించబడినప్పుడు. సుగభస్తులు—దృఢహస్తులైన నరులు—ఒకే నివాసంలో కదిలే పది సోదరీమణులతో కలిసి దానిని శుద్ధి చేసినప్పుడు, కావ్యమైన మధువు సిద్ధమై, ఆత్మాస్వాదానికి సిద్ధపడుతుంది.
Mantra 3
अरममाणो अत्येति गा अभि सूर्यस्य प्रियं दुहितुस्तिरो रवम् । अन्वस्मै जोषमभरद्विनंगृसः सं द्वयीभिः स्वसृभिः क्षेति जामिभिः ॥
అలసటలేక అతడు గావులను (కిరణాలను) అతిక్రమించి, సూర్యుని ప్రియమైన ధామం వైపు, పాలు దోయు కుమార్తె యొక్క రవాన్ని దాటి వెళ్తాడు. అతనిని అనుసరించి వంగి పట్టుకునేవాడు (గృహ్స) అతనికి ప్రీతి/ఆనందాన్ని తెస్తాడు; మరియు అతడు రెండు సోదరి-శక్తులతో—స్వసృ-రూపమైన జామి (సగోత్ర) శక్తులతో—ఏకమై నివసిస్తాడు.
Mantra 4
नृधूतो अद्रिषुतो बर्हिषि प्रियः पतिर्गवां प्रदिव इन्दुॠत्वियः । पुरंधिवान्मनुषो यज्ञसाधनः शुचिर्धिया पवते सोम इन्द्र ते ॥
నరులచే శుద్ధింపబడి, అద్రి (శిల) చేత పీడింపబడి, ప్రియమైన ఇందు పవిత్ర బర్హిషిపై ప్రవహిస్తుంది—గవాం (కిరణాలు/గో) యొక్క పతి, విశాల దివిలో సంచరించువాడు, ఋత్వియ (ఋతు-యజ్ఞానికి యోగ్యుడు). పురంధివాన్—సమృద్ధితో నిండినవాడు—మనుష్యునికి యజ్ఞసాధనకర్త; శుచి ధియా (పవిత్ర ప్రజ్ఞ)తో సోముడు, హే ఇంద్రా, నీకోసం పవమానుడై ప్రవహిస్తున్నాడు.
Mantra 5
नृबाहुभ्यां चोदितो धारया सुतोऽनुष्वधं पवते सोम इन्द्र ते । आप्राः क्रतून्त्समजैरध्वरे मतीर्वेर्न द्रुषच्चम्वोरासदद्धरिः ॥
నరుల భుజబలంతో ప్రేరితుడై, ధారలో పిండబడిన సోముడు, హే ఇంద్రా, నీకోసం తన స్వధర్మం—స్వానంద నియమం—అనుసరించి పవిత్రమై ప్రవహిస్తాడు. యజ్ఞంలో నీవు క్రతువులను (సంకల్ప-శక్తులను) పరిపూర్ణం చేసి యోక్తం చేసావు; పక్షి తన విశ్రాంతి స్థలానికి చేరినట్లు, హరి (తామ్రవర్ణుడు) పాత్రాలపై వచ్చి ఆసీనుడయ్యాడు.
Mantra 6
अंशुं दुहन्ति स्तनयन्तमक्षितं कविं कवयोऽपसो मनीषिणः । समी गावो मतयो यन्ति संयत ऋतस्य योना सदने पुनर्भुवः ॥
కార్యనిపుణులు, మనీషులు అయిన కవి-ఋషులు ఆ ప్రకాశమయ అంశువును దోహుతారు—గర్జించినా అది అక్షయమైనది. కిరణాలు మరియు మనోచలనాలు సమంగా, నియమంలో బద్ధమై, ఋతస్య యోని—సత్య గర్భం—వైపు, పునర్భవ (మళ్లీ-అవడం) నిత్యం పునరుద్ధరించబడే ఆ సదనానికి చేరుతాయి.
Mantra 7
नाभा पृथिव्या धरुणो महो दिवोऽपामूर्मौ सिन्धुष्वन्तरुक्षितः । इन्द्रस्य वज्रो वृषभो विभूवसुः सोमो हृदे पवते चारु मत्सरः ॥
పృథివి నాభివలె, మహా దివ్యలోకానికి ధృఢ ఆధారంలె, జలాల ఊర్మిలో—నదుల అంతరంలో—స్థితమై సోమం పోయబడుతుంది. ఇంద్రుని వజ్రం, బలానికి వృషభం, విభూవసు—విస్తార ధనసంపన్నుడు—ఈ మనోహర మత్సర (ఆనందోన్మాదం) హృదయంలో పవిత్రమై ప్రవహిస్తుంది.
Mantra 8
स तू पवस्व परि पार्थिवं रजः स्तोत्रे शिक्षन्नाधून्वते च सुक्रतो । मा नो निर्भाग्वसुनः सादनस्पृशो रयिं पिशङ्गं बहुलं वसीमहि ॥
హే సుక్రతూ! నీవు అప్పుడు పవిత్రుడై ప్రవహించి, పార్థివ రజస్సును పరిభ్రమిస్తూ; మా స్తోత్రాన్నీ, శ్రమించువాన్నీ శిక్షించు. సమృద్ధి-ఆసనాలను స్పృశించువాడా! మమ్మల్ని వసు-ధనమునుండి వేరుచేయకు; పిశంగ (తామ్రవర్ణ)మైన, బహుళమైన, బహువిధ రయి-సంపదను మేము అధికరించుదుముగాక.
Mantra 9
आ तू न इन्दो शतदात्वश्व्यं सहस्रदातु पशुमद्धिरण्यवत् । उप मास्व बृहती रेवतीरिषोऽधि स्तोत्रस्य पवमान नो गहि ॥
హే ఇందూ! మా వద్దకు రా—శతశత దానములు తెచ్చువాడవు, అశ్వశక్తితో యుక్తుడవు; సహస్ర దానములు తెచ్చువాడవు, పశుసంపదతోను హిరణ్యప్రభతోను సమృద్ధుడవు. విస్తారమైన, రేవతీ అయిన ఇషలను మా సమీపానికి చేర్చు; హే పవమానా! మా స్తోత్రానికి వచ్చి దానిపై అధిష్ఠించు.
Inside Sukta 72
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens with the vivid ritual image of Soma being cleansed and poured with milk into the jar, likened to a tawny steed yoked to its work.
- Development
It expands Soma’s identity from ritual liquid to inspired power: he raises speech, impels thought, and is ‘milked’ by seers as an inexhaustible, thunderous beam; all movements converge toward the womb of Ṛta.
- Climax
Soma’s flow is invoked to circle and pervade the earthly realm while educating the hymn and empowering the worker—granting access to the ‘seats of abundance’ without deprivation.
- Where it settles
The hymn settles into a protective petition: do not cut us off from treasure; may we possess tawny, manifold plenitude—wealth, fullness, and renewed becoming.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaSoma is the ‘tawny’ (hari/piśaṅga) draught cleansed through the filter, mingled with milk, and poured into the kalaśa; he is a kavi (seer-poet) whose flowing inspires vāc (speech) and matī (thought). He is linked with thunder-like power, inexhaustibility, and the ‘womb of Ṛta’ where renewal occurs.
- Cosmic functionHe mediates between earthly offering and divine plenitude—purifying, energizing, and sustaining the gods and the cosmic order while bestowing rayi (wealth/abundance) and vitality on the sacrificer.
- Inner significanceAs purified consciousness, Soma symbolizes the clarified mind-force that awakens inspired speech, concentrates thought, and renews the seeker by aligning inner life with Ṛta (truth/order).
The seer
- Soma-Pavamāna tradition (Pavamāna-ṛṣis of Mandala 9)Mandala 9 is a specialized collection devoted to Soma’s purification (pavamāna), composed by multiple seer-families; the ‘rishi’ is often transmitted as a liturgical tradition rather than a single named author.
Famous verses
ud vācam īrayati (he lifts up the word)
ṛtasya yonā (womb of Ṛta)
स तू पवस्व परि पार्थिवं रजः स्तोत्रे शिक्षन्नाधून्वते च सुक्रतो । मा नो निर्भाग्वसुनः सादनस्पृशो रयिं पिशङ्गं बहुलं वसीमहि ॥Attributes of the deity
- Purifying flow (pavamāna)
- Tawny/golden radiance
- Inspiration of speech and thought
- Kavi (seer-like intelligence)
- Milk-mingled sweetness
- Bestower of wealth and fullness (rayi, vasu)
- Linked to Ṛta and renewal (punar-bhuvaḥ)
Also by this seer
- Numerous Soma Pavamāna hymns across Rig Veda Mandala 9 (Soma Pavitra cycle)
- Liturgical shaping of Soma-pressing praise used in Soma-yajña contexts
The rite, step by step
- Press Soma (or prepare Soma substitute in later practice) and express the juice
- Filter/cleanse through the pavitra (wool/strainer), ‘cleansing the tawny one’
- Mix with milk streams (dhenubhiḥ) and pour into the kalaśa (collecting vessel)
- Chant stotras/śastras while Soma ‘flows around the earthly realm’ and is offered
- Make libations to the deities; conclude with prayers for wealth, protection, and continuity of Ṛta-aligned life
Offerings
- Purified Soma juice (pavamāna)
- Milk/curds mixed with Soma
- Ghee and accompanying oblations as part of the Soma rite
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified through the filter and poured into the vessel with milk, and it asks him to inspire the worshipper and grant abundance.
In Vedic symbolism, purified Soma is not only a ritual drink; he is also the power that awakens inspired speech (vāc) and sets the mind’s insight (matī) in motion.
It refers to the source or seat of cosmic truth and order (Ṛta), where life and right becoming are renewed; the hymn says Soma leads energies and thoughts toward that renewing center.
Ask anything about Sukta 72 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
