Rig Veda 9.71.3 — Mandala 9, Sukta 71, Mantra 3

Sukta 9.71

Rishi: Soma-Pavamāna tradition (Book 9).

Devata: Soma Pavamāna.

Chandas: Likely Jagatī (to be metrically confirmed).

Samhita Patha (Devanagari)

अद्रिभिः सुतः पवते गभस्त्योर्वृषायते नभसा वेपते मती । स मोदते नसते साधते गिरा नेनिक्ते अप्सु यजते परीमणि ॥

Transliteration

ádribhiḥ sutáḥ pavate gábhastyor vṛṣā́yate nábhasā vépate matī́ | sá modate násate sā́dhate girā́ nénikte apsú yájate parī́maṇi ||

Translation

అద్రి (సోమపేషణ శిలలు) చేత పీడింపబడి, అతడు (సోముడు) గభస్తి—పట్టుకునే చేతుల్లో—పవిత్రుడై ప్రవహిస్తాడు; వృషభునివలె బలవంతుడై, నభస్ (ఆకాశీయ విస్తృతి/మహిమ) చేత మతి (చైతన్యం) కంపించి మేల్కొనేలా చేస్తాడు. అతడు ఆనందిస్తాడు; నసత్యులు (అశ్వినులు) సమీపించీ, గిరా (ప్రేరిత వాక్కు) ద్వారా సాధనను సిద్ధం చేస్తాడు; అప్సు (జలాల్లో) కడుగబడీ, పరిమణి—చుట్టుముట్టిన పరిపూర్ణతలో—యజ్ఞరూపంగా ఆరాధనను అర్పిస్తాడు.

Word by Word

• अद्रिभिः: with the pressing-stones
• अद्रिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अद्रि- (प्रातिपदिक) < √अद्/अर्द् (कठोर/शिला-भाव) (निरुक्तपरम्परा)

• सुतः: pressed (Soma)
• सुतः: कर्तृ
• Type: Participle (Adjective/Noun)
• Root: √सु (सुनोति ‘to press, extract’) → सुत- (कृदन्त, क्त)

• पवते: flows/purifies itself
• पवते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पू (पवते ‘to purify, flow’)

• गभस्त्योः: in/at the two hands (rays)
• गभस्त्योः: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: गभस्ति- (प्रातिपदिक)

• वृषायते: acts vigorously/like a bull
• वृषायते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृष्/वृषा-य (वृषायते ‘to act as a bull, be vigorous’)

• नभसा: with mist/cloud (vapour)
• नभसा: करण
• Type: Noun
• Root: नभस्- (प्रातिपदिक)

• वेपते: quivers
• वेपते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √विप्/वेप् (वेपते ‘to tremble, quiver’)

• मती: with thought/intent
• मती: करण
• Type: Noun
• Root: मति- (प्रातिपदिक)

• सः: he/that (Soma)
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मोदते: rejoices
• मोदते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मुद् (मोदते ‘to rejoice, be glad’)

• नसते: draws near/attains
• नसते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √नस् (नसते ‘to approach/attain; be near’) (वेदिक)

• साधते: accomplishes
• साधते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √साध् (साधते ‘to accomplish, make successful’)

• गिरा: with song/utterance
• गिरा: करण
• Type: Noun
• Root: गिर्- (प्रातिपदिक)

• नेनिक्ते: has cleansed/brightened itself
• नेनिक्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √निज्/निञ्ज् (नेनिक्ते ‘to wash, cleanse, make bright’) (वेदिक परस्मै/आत्मनेपद-प्रयोगः)

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: अप्- (प्रातिपदिक)

• यजते: worships/sacrifices
• यजते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यज् (यजते ‘to worship, sacrifice’)

• परीमणि: all around, around the edge
• परीमणि: अधिकारण
• Type: Indeclinable (adverbial compound)
• Root: परि + मणि- (प्रातिपदिक) (वेदे ‘परिमणि’ = ‘around/at the rim, all around’)