Sukta 68
Sukta 9.68
Trishtubh (probable for RV 9.68; requires pada-count verification per verse)
ఈ పవమాన సోమ స్తోత్రం దేవతలవైపు వేగంగా దూసుకెళ్లే మధురమైన సోమబిందువులను స్తుతిస్తుంది; అవి వడపోతలూ జలాల మధ్యగా ప్రవహిస్తూ శుద్ధి పొందుతాయి. “దూరాతిదూరం” నుండి సోమం పొందబడిన పురాణకథను ఇది స్మరిస్తూ, సోమాన్ని ప్రకాశమయమైన—స్తుతించదగిన—శక్తిగా శుద్ధి చేసి స్థాపించడంలో ఋషుల పాత్రను ప్రశంసిస్తుంది. చివరికి, సోమశుద్ధి భక్తులలో జీవశక్తి, ద్యావాపృథివులతో సమరస్యం, మరియు వీరబలంతో సమృద్ధమైన ధనాన్ని స్థాపించుగాక అని ప్రార్థిస్తుంది.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
प्र देवमच्छा मधुमन्त इन्दवोऽसिष्यदन्त गाव आ न धेनवः । बर्हिषदो वचनावन्त ऊधभिः परिस्रुतमुस्रिया निर्णिजं धिरे ॥
దైవసన్నిధి వైపు మధుమయ సోమబిందువులు వేగంగా ప్రవహిస్తాయి—గోవులవలె, పాలు ఇచ్చే ధేనువులవలె తమ ధామానికి. బర్హిషద్—యజ్ఞాసనంపై ఆసీనులై, వాక్సంపన్నమైన శక్తులు—తమ ఊధములతో ఆ పరిస్రుత ఉస్రియా-దీప్తిని, దాని నిర్మల ప్రకాశ వస్త్రమైన నిర్ణిజాన్ని స్థాపిస్తారు.
Mantra 2
स रोरुवदभि पूर्वा अचिक्रददुपारुहः श्रथयन्त्स्वादते हरिः । तिरः पवित्रं परियन्नुरु ज्रयो नि शर्याणि दधते देव आ वरम् ॥
అతడు గర్జించి, ప్రాచీన ఆధారాలపై కేక వేస్తాడు; పైకి ఆరోహిస్తూ హరి (తామ్రవర్ణుడు) బంధాలను సడలించి మాధుర్యాన్ని కలిగిస్తాడు. పవిత్రాన్ని దాటి, విశాల మార్గాలలో పరిభ్రమిస్తూ, దేవుడు తన శీఘ్ర గమనాలను స్థాపించి, వరణీయ శ్రేష్ఠత వైపు వస్తాడు.
Mantra 3
वि यो ममे यम्या संयती मदः साकंवृधा पयसा पिन्वदक्षिता । मही अपारे रजसी विवेविददभिव्रजन्नक्षितं पाज आ ददे ॥
యుగ్మంగా యోకమైన రెండు లోకాలను విస్తరింపజేసి కొలిచి విభజించువాడు—అతని మదః (ఆనందోన్మాదం) కలిసి పెరుగుతుంది; పరిపూర్ణత యొక్క పయసా (పాలు)తో అతడు ఉబ్బిపొంగుతాడు, అక్షితః (అక్షయుడు). అపారమైన, సరిహద్దులేని రెండు రజసులను (విస్తృత అంతరిక్షాలను) అతడు కనుగొంటాడు; ముందుకు సాగుతూ, అక్షిత పాజః—అచ్యుతమైన తేజోబలాన్ని—తనకు స్వీకరిస్తాడు.
Mantra 4
स मातरा विचरन्वाजयन्नपः प्र मेधिरः स्वधया पिन्वते पदम् । अंशुर्यवेन पिपिशे यतो नृभिः सं जामिभिर्नसते रक्षते शिरः ॥
అతడు రెండు మాతల మధ్య సంచరిస్తూ, అపః (జల-శక్తులను) వృద్ధికి నడిపిస్తూ, మేధావి తన స్వధయా (స్వనియమ/స్వశక్తి)తో పదం (ఆధారస్థానం)ను నింపుతాడు. అంశుః (కిరణం/సోమధార) యవేన (ధాన్యంతో) పిసికబడుతుంది; ఆపై నృభిః (మనుష్యులతో) మరియు జామిభిః (స్వజన-శక్తులతో) కలిసి అతడు లక్ష్యాన్ని చేరి, శిరః—చైతన్య శిఖరాన్ని—రక్షిస్తాడు.
Mantra 5
सं दक्षेण मनसा जायते कविॠतस्य गर्भो निहितो यमा परः । यूना ह सन्ता प्रथमं वि जज्ञतुर्गुहा हितं जनिम नेममुद्यतम् ॥
దక్ష (వివేక-శక్తి) మరియు మనస్సుతో కలిసి కవి (దర్శి) జన్మిస్తాడు—ఋతస్య గర్భః, సత్యపు గర్భం; యమ్యా (యుగ్మం)కు అవతల ప్రత్యేకంగా నిహితమైనది. వారు యౌవనులైనా, మొదట జన్మించినవారు వారే; గుహలో హితమైన ఈ గుప్త జననం, తన నియత పరివర్తన దిశగా, పైకి లేచుతుంది.
Mantra 6
मन्द्रस्य रूपं विविदुर्मनीषिणः श्येनो यदन्धो अभरत्परावतः । तं मर्जयन्त सुवृधं नदीष्वाँ उशन्तमंशुं परियन्तमृग्मियम् ॥
మనీషులు ఆ ఆనందమయ (సోమ) స్వరూపాన్ని కనుగొన్నారు—పరావత్, దూరాతిదూరం నుండి శ్యేనుడు (గరుడుడు/గద్ద) అంధస్ (సోమ-సారం) మోసుకొచ్చినప్పుడు. అతనిని వారు నదీధారల్లో పరిమార్జనం చేస్తారు—సు-వృద్ధుడు, అత్యంత వాంఛిత అంʼశు, చుట్టూ సంచరించేవాడు, ఋక్‌కు యోగ్యుడు, ఋత-లయంతో యుక్తుడు.
Mantra 7
त्वां मृजन्ति दश योषणः सुतं सोम ऋषिभिर्मतिभिर्धीतिभिर्हितम् । अव्यो वारेभिरुत देवहूतिभिर्नृभिर्यतो वाजमा दर्षि सातये ॥
ఓ సోమా! నిన్ను—సుత (నిష్పేషిత) స్థితిలో—దశ యోషణలు (పది కన్యలు) పరిమార్జనం చేస్తారు; ఋషులు మతులు, ధీతులు (స్థిరధ్యానాలు) ద్వారా నిన్ను స్థాపించారు. అవి-వార (ఉన్నపు వడపోతలు)తో, దేవహూతి (దేవ-ఆహ్వానాలు)తో, నరుల శక్తులతో—అక్కడి నుంచే నీవు ప్రకాశించి, సాతయే (విజయార్థం) వాజ (బల-సంపద) పరిపూర్ణతను దర్శింపజేస్తావు.
Mantra 8
परिप्रयन्तं वय्यं सुषंसदं सोमं मनीषा अभ्यनूषत स्तुभः । यो धारया मधुमाँ ऊर्मिणा दिव इयर्ति वाचं रयिषाळमर्त्यः ॥
పరిప్రయంతం—చుట్టూ సంచరించే—వయ్య (ఎగరుటకు యోగ్య), సుషంసద (సువాసిత/సుస్థిరాసీన) ఆ సోముని మనీషా మరియు స్తుభ్ (స్తుతులు) అభ్యనూషత—అతనిని ఉద్దేశించి పాడాయి. అతడు ధారయా మధుమాన్—మాధుర్యంతో నిండినవాడు—దివః ఊర్మిణా (దివ్య తరంగంతో) వాచాన్ని పైకి లేపుతాడు; అమర్త్యుడు, రయిషాళ్ (సంపదనిచ్చేవాడు)గా ఉండి సత్త్వ-సమృద్ధిని పెంపొందిస్తాడు.
Mantra 9
अयं दिव इयर्ति विश्वमा रजः सोमः पुनानः कलशेषु सीदति । अद्भिर्गोभिर्मृज्यते अद्रिभिः सुतः पुनान इन्दुर्वरिवो विदत्प्रियम् ॥
ఈ దివ్య సోముడు సమస్త రజః (లోక-ఆకాశం) ను చలింపజేస్తాడు; స్వయంపవమానుడై కలశాలలో ఆసీనుడవుతాడు. జలములతోను గో-కిరణములతోను అతడు మృజ్యతే (శుద్ధి చేయబడతాడు); అద్రి (నలిపే రాళ్లు) చేత సుతుడై, పవమాన ఇందువు ప్రియమును మరియు వరివస్ (విస్తృత అవకాశం/ఆశ్రయం) ను పొందుతాడు.
Mantra 10
एवा नः सोम परिषिच्यमानो वयो दधच्चित्रतमं पवस्व । अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धत्त रयिमस्मे सुवीरम् ॥
ఓ సోమా, ఈ విధంగా చుట్టూరా పరిషిచ్యమాన (అన్ని వైపులా పోయబడుతూ) నీవు పవిత్రుడై ప్రవహించు; మా లో వయః—జీవన-శక్తి—యొక్క అత్యంత చిత్రతమ విస్తారాన్ని స్థాపించు. అద్వేష (అవిభాజ్య సౌహార్దం) లో మేము ద్యావా-పృథివీని హువేమ (ఆహ్వానిస్తాము); ఓ దేవులారా, మాకు సువీర—వీరబలసంపన్న—రయి (సమృద్ధి) ని దత్త (దయచేయండి).
Inside Sukta 68
How it unfolds
- Where it opens
Honeyed Soma-drops surge toward the divine like eager cattle, while word-rich powers on the sacred seat establish the streaming radiance in purity.
- Development
The hymn elaborates Soma’s cleansing through waters/filters and his transformation into a bright, hymn-worthy ‘ray’; it also recalls the mythic origin—Soma brought by the eagle from the far beyond.
- Climax
Recognition of Soma’s true form by the seers and the intense act of cleansing him in the rivers—Soma as purified delight aligned with ṛta and fit for sacred song.
- Where it settles
A direct supplication: as Soma is poured all around, may he establish wondrous life-power in us; in undivided harmony Heaven-and-Earth are invoked, and the gods are asked to grant heroic wealth.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaHe is portrayed as rushing like cows to their home, wearing a bright garment of purity, and remembered as brought by the eagle from the far distance.
- Cosmic functionTo purify and vitalize the worlds: Soma mediates between human offering and divine reception, strengthens gods and men, and renews cosmic order through clarified, luminous flow.
- Inner significanceThe refining of consciousness: emotions and impulses are ‘pressed’ and ‘filtered’ into clarity, sweetness, and inspired speech; Soma becomes the purified delight that supports truth (ṛta), vigor, and harmonious integration.
Famous verses
प्र देवमच्छा मधुमन्त इन्दवोऽसिष्यदन्त गाव आ न धेनवः । बर्हिषदो वचनावन्त ऊधभिः परिस्रुतमुस्रिया निर्णिजं धिरे ॥मन्द्रस्य रूपं विविदुर्मनीषिणः श्येनो यदन्धो अभरत्परावतः । तं मर्जयन्त सुवृधं नदीष्वाँ उशन्तमंशुं परियन्तमृग्मियम् ॥एवा नः सोम परिषिच्यमानो वयो दधच्चित्रतमं पवस्व । अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धत्त रयिमस्मे सुवीरम् ॥Attributes of the deity
- pavamāna (self-purifying/being purified)
- madhu (honeyed sweetness)
- śuci (bright, clean, radiant)
- aṃśu (ray/beam, vital essence)
- swift-flowing, world-strengthening
- hymn-worthy (ṛgmya), aligned with ṛta
Also by this seer
- Associated broadly with the Pavamāna hymns of Mandala 9 used by Soma-officiants (e.g., Udgātṛ/Hotṛ traditions) in the Soma sacrifice
- Contributes to the recurring RV 9 theological-poetic motif: Soma as luminous, honeyed, world-strengthening purifier
The rite, step by step
- Soma is pressed and its juice collected (savana context).
- The juice is mixed/handled and led to the straining fleece/sieve (pavitra).
- Purification: Soma ‘flows’ through the filter and waters, described as radiant streaming.
- Libations are offered to the gods (especially Indra and the deities of the rite), accompanied by recitation/chant of Pavamāna verses.
- Closing prayer for vitality (vayaḥ), harmony with Heaven-and-Earth, and wealth/heroic force (rayi, suvīra).
Offerings
- Purified Soma libation
- Ghee and ancillary oblations (as part of the wider Soma rite)
- Praise-hymns (stotra/śastra) as verbal offering
Frequently Asked Questions
The main deity is Soma Pavamāna—Soma as it is being purified and made radiant for offering. The last verse also invokes Heaven and Earth (Dyāvā-Pṛthivī) and the gods collectively.
“Pavamāna” refers to Soma in the process of purification—flowing through the strainer and waters so that the juice becomes clear, bright, and fit to be offered to the gods.
The hymn asks Soma to establish vibrant life-power in the worshippers and requests the gods to grant wealth and well-being, especially “suvīra”—prosperity rich in heroic strength and capable offspring/energy.
Ask anything about Sukta 68 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
