
Sukta 9.68
Soma Pavamāna (Soma in the act of self-purification)
Trishtubh (probable for RV 9.68; requires pada-count verification per verse)
এই পৱমান সোম সূক্তত মধুৰ সোম-বিন্দুবোৰ দেৱতাসকলৰ ফালে বেগেৰে ধাৱমান হোৱা আৰু ছাঁকনি আৰু জলধাৰাৰ মাজেৰে বৈ গৈ শুদ্ধ হোৱা কথা গোৱা হৈছে। ইয়াত ‘দূৰ পাৰ’ৰ পৰা সোমৰ পৌৰাণিক আহৰণ স্মৰণ কৰা হৈছে আৰু ঋষিসকলৰ ভূমিকা—সোমক পৰিষ্কাৰ কৰি তাক দীপ্তিময়, স্তৱনীয় শক্তি ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা—প্ৰশংসা কৰা হৈছে। সূক্তৰ অন্তত প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে যে সোমৰ এই শুদ্ধিকৰণে উপাসকসকলৰ প্ৰাণশক্তি, দ্যাৱা-পৃথিৱীৰ সৈতে সামঞ্জস্য, আৰু বীৰ্যশক্তিত সমৃদ্ধ ধন-সম্পদ স্থাপন কৰক।
Mantra 1
प्र देवमच्छा मधुमन्त इन्दवोऽसिष्यदन्त गाव आ न धेनवः । बर्हिषदो वचनावन्त ऊधभिः परिस्रुतमुस्रिया निर्णिजं धिरे ॥
দেৱ-সান্নিধ্যলৈ মধুমন্ত ইন্দু-বিন্দুবোৰ আগবাঢ়ে; গাভী যেন, দোহনী গাই যেন ঘৰলৈ ধাৱমান। বৰ্হিষত বসা শক্তিসমূহ—বচন-সমৃদ্ধ—নিজ নিজ উদৰদ্বাৰা উস্ৰিয়া (আলোকদায়িনী ৰশ্মি)ৰ পৰিস্ৰুত ধাৰা স্থাপন কৰে, তাৰ নিৰ্মল উজ্জ্বল বস্ত্ৰ।
Mantra 2
स रोरुवदभि पूर्वा अचिक्रददुपारुहः श्रथयन्त्स्वादते हरिः । तिरः पवित्रं परियन्नुरु ज्रयो नि शर्याणि दधते देव आ वरम् ॥
সি গর্জে, প্ৰাচীন আধাৰসমূহৰ ওপৰে চিঞৰি উঠে; ওপৰলৈ আৰোহণ কৰি হৰি (তাম্ৰবৰ্ণ) শিথিল কৰে আৰু মাধুৰ্য জাগায়। পৱিত্ৰৰ পাৰ হৈ, বিস্তৃত পথত পৰিভ্ৰমণ কৰি, দেৱে নিজৰ তীব্ৰ গতি স্থাপন কৰে আৰু বাছনি কৰা উৎকৃষ্টতালৈ আগবাঢ়ে।
Mantra 3
वि यो ममे यम्या संयती मदः साकंवृधा पयसा पिन्वदक्षिता । मही अपारे रजसी विवेविददभिव्रजन्नक्षितं पाज आ ददे ॥
যি জনে যুগল-যোজিত দুই লোকক বিস্তাৰ কৰি মাপি বণ্টন কৰে, তেওঁৰ মদ (আনন্দ-উন্মাদনা) একেলগে বৃদ্ধি পায়—পূৰ্ণতাৰ দুগ্ধে ফুলে-ফেঁপে উঠে, অক্ষয়। তেওঁ সীমাহীন মহৎ দুই ৰজস (আকাশীয় বিস্তাৰ) আৱিষ্কাৰ কৰে; আগবাঢ়ি গৈ, অক্ষিত তেজৰ পাজ (জ্যোতিৰ বল) নিজৰ কৰি লয়।
Mantra 4
स मातरा विचरन्वाजयन्नपः प्र मेधिरः स्वधया पिन्वते पदम् । अंशुर्यवेन पिपिशे यतो नृभिः सं जामिभिर्नसते रक्षते शिरः ॥
সেই জ্ঞানী জনে দুই মাতৃৰ মাজে বিচৰণ কৰি, আপঃ (জলসমূহ)ক বৃদ্ধি কৰিবলৈ চালিত কৰে; স্বধা (নিজ বিধান)দ্বাৰা পদ (স্থিতিস্থান) পূৰ্ণ কৰে। অংশু (কিৰণ/সোম-ধাৰা) যৱে (যৱ-শস্যে) পেষিত হয়; তাৰপিছত নৰসমূহ আৰু জামিভিঃ (স্বজন-শক্তিসমূহ)ৰ সৈতে লক্ষ্যত উপনীত হৈ, শিৰঃ (শিৰ/শিখৰ—চেতনাৰ শিখৰ) ৰক্ষা কৰে।
Mantra 5
सं दक्षेण मनसा जायते कविॠतस्य गर्भो निहितो यमा परः । यूना ह सन्ता प्रथमं वि जज्ञतुर्गुहा हितं जनिम नेममुद्यतम् ॥
দক্ষ (বিবেচনাশক্তি) আৰু মনসা (মন)দ্বাৰা কবি (দ্ৰষ্টা) জন্মে—ঋত (সত্য-ঋত)ৰ গৰ্ভ, যমা (যুগল)ৰ ওপাৰে পৃথক কৰি নিহিত। তেওঁলোক যুৱাই; তথাপি প্ৰথমে জন্মে: গুহাত নিহিত গোপন জনিম (জন্ম), নিজৰ নিৰ্ধাৰিত নেম (পাল/পৰ্যায়)লৈ উৰ্ধ্বমুখে উঠি যায়।
Mantra 6
मन्द्रस्य रूपं विविदुर्मनीषिणः श्येनो यदन्धो अभरत्परावतः । तं मर्जयन्त सुवृधं नदीष्वाँ उशन्तमंशुं परियन्तमृग्मियम् ॥
মনীষীসকলে আনন্দময় সোমৰ ৰূপ চিনিলে—যেতিয়া শ্যেন (ঈগল) দূৰ পৰাৱত্ৰ পৰা অন্ধঃ, সোম-ৰস, আনি দিলে। নদীসমূহত তেওঁলোকে তাক মাৰ্জনা কৰে—সু-বৃদ্ধ, অতি কাম্য অংসু (কিৰণ), চাৰিওফালে পৰিভ্ৰমণশীল, ঋক্-স্তোত্ৰৰ যোগ্য।
Mantra 7
त्वां मृजन्ति दश योषणः सुतं सोम ऋषिभिर्मतिभिर्धीतिभिर्हितम् । अव्यो वारेभिरुत देवहूतिभिर्नृभिर्यतो वाजमा दर्षि सातये ॥
হে সোম, দহ যোষণা (দশ কন্যা) তোমাক মাৰ্জনা কৰে—সুতো (পেষিত) আৰু ঋষিসকলৰ মতি-ধীতিৰ দ্বাৰা স্থাপিত। উলৰ চালনীসমূহেৰে, আৰু দেৱ-আহ্বানসমূহেৰে, নৰ-শক্তিসমূহেৰে—সেই ঠাইৰ পৰা তুমি প্ৰকাশ পাই আহা, জয়ৰ বাবে বল-সমৃদ্ধি (বাজ) দেখুৱাই।
Mantra 8
परिप्रयन्तं वय्यं सुषंसदं सोमं मनीषा अभ्यनूषत स्तुभः । यो धारया मधुमाँ ऊर्मिणा दिव इयर्ति वाचं रयिषाळमर्त्यः ॥
চাৰিওফালে পৰিপ্ৰয়ন্ত, উৰণৰ যোগ্য, সু-সংসদ (সু-আসনস্থ) সোমক মনীষা আৰু স্তুভ (স্তোত্ৰ)সমূহে অভি-অনূষণ কৰিলে। যি ধাৰাৰে মধুমান, স্বৰ্গৰ উৰ্মি (তৰংগ)সহ, বাচ (বাণী) উত্থাপন কৰে; অমৰ হৈ সি ৰয়িষাল—সমৃদ্ধি আৰু সত্তাৰ পূৰ্ণতা বৃদ্ধি কৰে।
Mantra 9
अयं दिव इयर्ति विश्वमा रजः सोमः पुनानः कलशेषु सीदति । अद्भिर्गोभिर्मृज्यते अद्रिभिः सुतः पुनान इन्दुर्वरिवो विदत्प्रियम् ॥
এই সোম দ্যুলোকৰ পৰা সমগ্ৰ ৰজঃ-অন্তৰীক্ষক গতি দিছে; স্বয়ং-পৱমান হৈ কলশসমূহত আসন লয়। জল আৰু গোৰশ্মি/গোৰসৰ সৈতে তেওঁ মাৰ্জিত হয়; অদ্ৰি-পাথৰে পীড়িত এই পৱমান ইন্দু প্ৰিয় বস্তু আৰু বিস্তৃত আশ্ৰয় (ৱৰিবঃ) লাভ কৰে।
Mantra 10
एवा नः सोम परिषिच्यमानो वयो दधच्चित्रतमं पवस्व । अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धत्त रयिमस्मे सुवीरम् ॥
হে সোম, এইদৰে চাৰিওফালে পৰিষিক্ত হৈ তুমি পৱিত্ৰতাৰে প্ৰবাহিত হওঁক; আমাৰ ভিতৰত জীৱনৰ অতি-চিত্ৰতম বিস্তাৰ স্থাপন কৰা। অবিদ্বেষ-সমন্বয়ত আমি দ্যাৱা-পৃথিৱীক আহ্বান কৰোঁ; হে দেৱসকল, আমাৰ বাবে সু-বীৰ্যসমৃদ্ধ ধন-সম্পদ দান কৰা।
The main deity is Soma Pavamāna—Soma as it is being purified and made radiant for offering. The last verse also invokes Heaven and Earth (Dyāvā-Pṛthivī) and the gods collectively.
“Pavamāna” refers to Soma in the process of purification—flowing through the strainer and waters so that the juice becomes clear, bright, and fit to be offered to the gods.
The hymn asks Soma to establish vibrant life-power in the worshippers and requests the gods to grant wealth and well-being, especially “suvīra”—prosperity rich in heroic strength and capable offspring/energy.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.