
Sukta 9.68
Soma Pavamāna (Soma in the act of self-purification)
Trishtubh (probable for RV 9.68; requires pada-count verification per verse)
ഈ പവമാന സോമ സ്തോത്രം മധുരമധുരമായ സോമബിന്ദുക്കൾ ദേവന്മാരിലേക്കു വേഗത്തിൽ ഒഴുകി, ചാലകങ്ങളിലൂടെയും ജലങ്ങളിലൂടെയും സ്രവിക്കുമ്പോൾ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നതിനെ പുകഴ്ത്തുന്നു. “അത്യന്തം അപ്പുറം” നിന്നുള്ള സോമത്തിന്റെ പൗരാണിക സമ്പാദ്യം ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയും, സോമത്തെ ദീപ്തവും സ്തുത്യർഹവുമായ ശക്തിയായി ശുദ്ധീകരിച്ച് സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ ദർശികളുടെ പങ്കിനെ പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം, സോമശുദ്ധീകരണം ആരാധകരിൽ ജീവശക്തിയും ദ്യാവാപൃഥിവിയോടുള്ള ഐക്യവും, വീരബലത്തിൽ സമൃദ്ധമായ ധനസമ്പത്തും സ്ഥാപിക്കട്ടെ എന്ന പ്രാർത്ഥനയോടെ സ്തോത്രം സമാപിക്കുന്നു.
Mantra 1
प्र देवमच्छा मधुमन्त इन्दवोऽसिष्यदन्त गाव आ न धेनवः । बर्हिषदो वचनावन्त ऊधभिः परिस्रुतमुस्रिया निर्णिजं धिरे ॥
ദിവ്യ സന്നിധിയിലേക്കു മധുഭരിതമായ സോമബിന്ദുക്കൾ പാഞ്ഞുചെല്ലുന്നു—പശുക്കളെപ്പോലെ, പാലുതരുന്ന ധേനുക്കൾ വീട്ടിലേക്കു തിരക്കുന്നതുപോലെ. ബർഹിഷിൽ ഇരിക്കുന്ന, വാക്കിൽ സമൃദ്ധമായ ശക്തികൾ, തങ്ങളുടെ ഉദരങ്ങളാൽ പ്രകാശകിരണങ്ങളുടെ ഒഴുകുന്ന തേജസ്സിനെ—അതിന്റെ ശുദ്ധപ്രകാശവസ്ത്രത്തെ—സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Mantra 2
स रोरुवदभि पूर्वा अचिक्रददुपारुहः श्रथयन्त्स्वादते हरिः । तिरः पवित्रं परियन्नुरु ज्रयो नि शर्याणि दधते देव आ वरम् ॥
അവൻ ഗർജ്ജിക്കുന്നു; പുരാതന അടിത്തറകളിന്മേൽ വിളിച്ചുചൊല്ലുന്നു; മേലോട്ടുയരുന്ന തവിട്ടു-ഹരിതവർണ്ണൻ ബന്ധനം അഴിച്ചു മാധുര്യം ഉണർത്തുന്നു. പവിത്രം (ശോധകം) കടന്ന്, വിശാല പാതകളിൽ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച്, ദേവൻ തന്റെ വേഗചലനങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ച്, വരിതമായ ശ്രേഷ്ഠതയിലേക്കു വരുന്നു.
Mantra 3
वि यो ममे यम्या संयती मदः साकंवृधा पयसा पिन्वदक्षिता । मही अपारे रजसी विवेविददभिव्रजन्नक्षितं पाज आ ददे ॥
യമ്യാ—യോജിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഇരട്ട ലോകങ്ങളെ വിശാലമാക്കി അളക്കുന്നവൻ—അവന്റെ മദ (ആനന്ദോന്മാദം) കൂടെയായി വർധിക്കുന്നു; പൂർണ്ണതയുടെ പയസ് (പാൽ) കൊണ്ട് വീർപ്പോടെ, അക്ഷിത (അക്ഷയ)നായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതിരില്ലാത്ത മഹത്തായ രണ്ടു രജസ് (വ്യാപ്തികൾ) അവൻ കണ്ടെത്തുന്നു; മുന്നോട്ട് പ്രയാണം ചെയ്ത്, അക്ഷിത പാജ (അച്യുതമായ തേജോബലം) അവൻ സ്വന്തമാക്കുന്നു.
Mantra 4
स मातरा विचरन्वाजयन्नपः प्र मेधिरः स्वधया पिन्वते पदम् । अंशुर्यवेन पिपिशे यतो नृभिः सं जामिभिर्नसते रक्षते शिरः ॥
രണ്ടു മാതാക്കളിനിടയിൽ സഞ്ചരിച്ച്, അപഃ (ജലങ്ങളെ) വർധനയിലേക്കു പ്രേരിപ്പിച്ച്, ആ മേധിരൻ (ജ്ഞാനി) സ്വധാ (സ്വനിയമം/സ്വഭാവം) കൊണ്ടു പദം (സ്ഥാനത്തെ) പൂരിപ്പിക്കുന്നു. അംശു (കിരണം) യവ (ധാന്യം) ചേർത്ത് അരയ്ക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നെ നരന്മാരോടും ജാമിഭിഃ (സഗസമാന ശക്തികളോടും) കൂടി അവൻ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തി ശിരഃ (ശിഖരം/മസ്തകം)—ചൈതന്യത്തിന്റെ ശിഖരം—കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 5
सं दक्षेण मनसा जायते कविॠतस्य गर्भो निहितो यमा परः । यूना ह सन्ता प्रथमं वि जज्ञतुर्गुहा हितं जनिम नेममुद्यतम् ॥
ദക്ഷ (വിവേചനശക്തി)യും മനസ് (മനസ്സും) കൊണ്ടു കവി (ദ്രഷ്ടാവ്) ജനിക്കുന്നു—ഋത (സത്യ-ക്രമം) എന്നതിന്റെ ഗർഭം, യമ്യാ (യുഗ്മം)ക്കപ്പുറം വേർതിരിച്ച് നിഹിതമായത്. യുവാക്കളായിട്ടും അവർ ആദ്യം ജനിക്കുന്നു; ഗുഹാ (രഹസ്യസ്ഥലം)യിൽ ഹിതമായ ആ ഗൂഢജനനം, തന്റെ നിയത നേമ (ക്രമം/വാരം) ലക്ഷ്യമാക്കി ഊർദ്ധ്വമായി ഉയർന്നു വരുന്നു.
Mantra 6
मन्द्रस्य रूपं विविदुर्मनीषिणः श्येनो यदन्धो अभरत्परावतः । तं मर्जयन्त सुवृधं नदीष्वाँ उशन्तमंशुं परियन्तमृग्मियम् ॥
മനീഷികൾ ആനന്ദമയ (മന്ദ്ര) സോമത്തിന്റെ രൂപം കണ്ടെത്തി—ശ്യേനൻ (ഗരുഡൻ/പരുന്ത്) പരാവതത്തിൽ നിന്ന് സോമസാരം (അന്ധഃ) കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ. അവനെ അവർ നദികളിൽ മർജന ചെയ്യുന്നു—സുവൃദ്ധൻ, അത്യന്തം ആഗ്രഹ്യമായ അംശു, ചുറ്റും സഞ്ചരിക്കുന്ന, ഋക്കുകൾക്ക് യോജ്യൻ.
Mantra 7
त्वां मृजन्ति दश योषणः सुतं सोम ऋषिभिर्मतिभिर्धीतिभिर्हितम् । अव्यो वारेभिरुत देवहूतिभिर्नृभिर्यतो वाजमा दर्षि सातये ॥
ഹേ സോമ, പത്ത് യോഷണകൾ നിന്നെ മർജന ചെയ്യുന്നു—സുതൻ (പിഴിഞ്ഞെടുത്തത്) ആയി, ഋഷികൾ മതി-ധീതി (ചിന്തയും ധ്യാനവും) കൊണ്ടു സ്ഥാപിച്ചവൻ. അവ്യയുടെ വാരങ്ങൾ (ഉണ്ണിനിറഞ്ഞ ചാലനികൾ) കൊണ്ടും ദേവഹൂതികൾ കൊണ്ടും, മനുഷ്യബലങ്ങളോടും കൂടി—അവിടെ നിന്ന് നീ പ്രത്യക്ഷമായി ജയത്തിനായി വാജ (ബലം/സമൃദ്ധി) വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
Mantra 8
परिप्रयन्तं वय्यं सुषंसदं सोमं मनीषा अभ्यनूषत स्तुभः । यो धारया मधुमाँ ऊर्मिणा दिव इयर्ति वाचं रयिषाळमर्त्यः ॥
ചുറ്റും പരിപ്രയന്തനായി സഞ്ചരിക്കുന്ന, വയ്യ (പറക്കാൻ യോജ്യൻ), സുസംസദ് (സുസ്ഥിതൻ) ആയ സോമത്തെ മനീഷയും സ്തുഭുകളും അഭിഗാനം ചെയ്തു. അവൻ മധുമയൻ; ദിവ്യമായ ഊർമി (തിര) കൊണ്ടു വാചിനെ ഉയർത്തുന്നു; അമർത്ത്യൻ, റയിഷാള (സമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ) ആയി സത്തയുടെ പൂർണ്ണത വർധിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 9
अयं दिव इयर्ति विश्वमा रजः सोमः पुनानः कलशेषु सीदति । अद्भिर्गोभिर्मृज्यते अद्रिभिः सुतः पुनान इन्दुर्वरिवो विदत्प्रियम् ॥
ദിവ്യത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ സോമൻ സർവ്വ ‘രജഃ’—എല്ലാ അന്തരീക്ഷങ്ങളെയും ചലിപ്പിക്കുന്നു; സ്വയം ശുദ്ധനാകുന്നവൻ കലശങ്ങളിൽ ഇരിപ്പിടം സ്വീകരിക്കുന്നു. ജലങ്ങളാലും ഗോ-കിരണങ്ങളാലും അവൻ മർജിതനാകുന്നു; അദ്രി (കല്ലുകൾ)കൊണ്ട് പിഴിഞ്ഞ്, ശുദ്ധനായ ഇന്ദു വിശാലാവകാശവും പ്രിയമായതും—ആത്മാവിന്റെ സമ്മതഭരിതമായ ആനന്ദവും—കണ്ടെത്തുന്നു.
Mantra 10
एवा नः सोम परिषिच्यमानो वयो दधच्चित्रतमं पवस्व । अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धत्त रयिमस्मे सुवीरम् ॥
ഹേ സോമ, ഇങ്ങനെ എല്ലാടവും പരിഷേചനം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ നീ ശുദ്ധിയിൽ പ്രവഹിക്ക; ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് ജീവിതത്തിന്റെ അത്യന്തം വിചിത്രവും വിശാലവുമായ ശക്തി സ്ഥാപിക്ക. അദ്വേഷ—അഖണ്ഡ സൗഹൃദത്തിൽ ഞങ്ങൾ ദ്യാവാ-പൃഥിവിയെ ആഹ്വാനിക്കുന്നു; ഹേ ദേവന്മാരേ, ഞങ്ങൾക്ക് സുവീര-സമൃദ്ധമായ റയി—വീരബലസമ്പന്നമായ സമ്പത്ത്—നൽകുവിൻ.
The main deity is Soma Pavamāna—Soma as it is being purified and made radiant for offering. The last verse also invokes Heaven and Earth (Dyāvā-Pṛthivī) and the gods collectively.
“Pavamāna” refers to Soma in the process of purification—flowing through the strainer and waters so that the juice becomes clear, bright, and fit to be offered to the gods.
The hymn asks Soma to establish vibrant life-power in the worshippers and requests the gods to grant wealth and well-being, especially “suvīra”—prosperity rich in heroic strength and capable offspring/energy.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.