
Sukta 9.68
Soma Pavamāna (Soma in the act of self-purification)
Trishtubh (probable for RV 9.68; requires pada-count verification per verse)
ಈ ಪವಮಾನ ಸೋಮ ಸ್ತೋತ್ರವು ಮಧುರವಾದ ಸೋಮಬಿಂದುಗಳು ದೇವತೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಧಾವಿಸಿ, ಛಾನಿಗಳೂ ಜಲಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಾ ಶುದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. “ಅತಿದೂರದ ಪರ”ದಿಂದ ಸೋಮವನ್ನು ಪಡೆದ ಪೌರಾಣಿಕ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಸೋಮವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಸ್ತುತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸೋಮದ ಶುದ್ಧೀಕರಣವು ಆರಾಧಕರಲ್ಲಿ ಜೀವಶಕ್ತಿ, ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೌಹಾರ್ದ, ಮತ್ತು ವೀರಬಲದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 1
प्र देवमच्छा मधुमन्त इन्दवोऽसिष्यदन्त गाव आ न धेनवः । बर्हिषदो वचनावन्त ऊधभिः परिस्रुतमुस्रिया निर्णिजं धिरे ॥
ದಿವ್ಯ ಸನ್ನಿಧಿಯ ಕಡೆಗೆ ಮಧುಭರಿತ ಸೋಮಬಿಂದುಗಳು ಧಾವಿಸುತ್ತವೆ—ಹಸುಗಳಂತೆ, ಹಾಲುಕೊಡುವ ಧೇನುಗಳು ಮನೆಗೆ ಓಡುವಂತೆ. ಬರ್ಹಿಷದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನರಾದ, ವಾಕ್ಯಸಂಪನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳು, ತಮ್ಮ ಊಧಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಕ ಕಿರಣಗಳ ಹರಿಯುವ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು—ಅದರ ಶುದ್ಧ ಪ್ರಕಾಶದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು—ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ.
Mantra 2
स रोरुवदभि पूर्वा अचिक्रददुपारुहः श्रथयन्त्स्वादते हरिः । तिरः पवित्रं परियन्नुरु ज्रयो नि शर्याणि दधते देव आ वरम् ॥
ಅವನು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾನೆ, ಪುರಾತನ ಆಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂಗುತ್ತಾನೆ; ಮೇಲೇರಿದಂತೆ, ಹರಿತ-ತಾಮ್ರವರ್ಣದವನು ಬಂಧನವನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪವಿತ್ರ (ಶೋಧಕ)ವನ್ನು ದಾಟಿ, ವಿಶಾಲ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾ, ದೇವನು ತನ್ನ ವೇಗದ ಚಲನಗಳನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ, ವರಿತ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ.
Mantra 3
वि यो ममे यम्या संयती मदः साकंवृधा पयसा पिन्वदक्षिता । मही अपारे रजसी विवेविददभिव्रजन्नक्षितं पाज आ ददे ॥
ಯಮ್ಯಾ—ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೋಡಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಅಳೆಯುವವನು—ಅವನ ಮದ (ಆನಂದೋನ್ಮಾದ) ಒಟ್ಟಿಗೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಪೂರ್ಣತೆಯ ಪಯಸ (ಹಾಲು)ದಿಂದ ಉಬ್ಬಿ, ಅಕ್ಷಿತ (ಅಕ್ಷಯ)ನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಪಾರ, ಸೀಮಾರಹಿತವಾದ ಎರಡು ರಜಸ್ (ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು) ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ; ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಅಕ್ಷಿತ ಪಾಜ (ಅಚಲ ತೇಜೋಬಲ)ವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Mantra 4
स मातरा विचरन्वाजयन्नपः प्र मेधिरः स्वधया पिन्वते पदम् । अंशुर्यवेन पिपिशे यतो नृभिः सं जामिभिर्नसते रक्षते शिरः ॥
ಎರಡು ಮಾತೃಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಅಪಃ (ಜಲಗಳನ್ನು) ವೃದ್ಧಿಯ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಆ ಮೇಧಿರ (ಜ್ಞಾನಿ) ಸ್ವಧಾ (ಸ್ವನಿಯಮ/ಸ್ವಭಾವ)ದಿಂದ ಪದ (ಸ್ಥಾನ)ವನ್ನು ತುಂಬಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂಶು (ಕಿರಣ) ಯವ (ಧಾನ್ಯ)ದೊಂದಿಗೆ ಅರೆದು ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ನಂತರ ನರರು (ಮಾನವರು) ಮತ್ತು ಜಾಮಿಭಿಃ (ಸಗಸಮಾನ ಶಕ್ತಿಗಳು) ಜೊತೆಗೆ ಅವನು ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಶಿರಃ (ಶಿಖರ/ಮಸ್ತಕ)—ಚೇತನ್ಯದ ಶಿಖರ—ವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ.
Mantra 5
सं दक्षेण मनसा जायते कविॠतस्य गर्भो निहितो यमा परः । यूना ह सन्ता प्रथमं वि जज्ञतुर्गुहा हितं जनिम नेममुद्यतम् ॥
ದಕ್ಷ (ವಿವೇಕಶಕ್ತಿ) ಮತ್ತು ಮನಸ್ (ಮನಸ್ಸು)ಗಳಿಂದ ಕವಿ (ದೃಷ್ಟಾ) ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ—ಋತ (ಸತ್ಯ-ವ್ಯವಸ್ಥೆ)ದ ಗರ್ಭ, ಯಮ್ಯಾ (ಯುಗ್ಮ)ಕ್ಕಿಂತ ಪಾರವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಹಿತ. ಯೌವನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವರು ಮೊದಲಾಗಿ ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಗುಹಾ (ಗುಪ್ತಸ್ಥಳ)ದಲ್ಲಿ ಹಿತವಾದ ಆ ಗುಪ್ತ ಜನನ, ತನ್ನ ನಿಯತ ನೇಮ (ಕ್ರಮ/ಪಾಲು)ದ ಕಡೆಗೆ ಊರ್ಧ್ವವಾಗಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 6
मन्द्रस्य रूपं विविदुर्मनीषिणः श्येनो यदन्धो अभरत्परावतः । तं मर्जयन्त सुवृधं नदीष्वाँ उशन्तमंशुं परियन्तमृग्मियम् ॥
ಮನೀಷಿಗಳು ಆನಂದಮಯ (ಮಂದ್ರ) ಸೋಮದ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡರು—ಶ್ಯೇನ (ಗರುಡ/ಗಿಡುಗ) ಪರಾವತದಿಂದ ಸೋಮರಸ (ಅಂಧಃ) ಅನ್ನು ತಂದಾಗ. ಅವನನ್ನು ಅವರು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರ್ಜನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ—ಸುವೃದ್ಧ, ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟವಾದ ಅಂಶು, ಸುತ್ತಲೂ ಸಂಚರಿಸುವ, ಋಕ್ಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾದವನು.
Mantra 7
त्वां मृजन्ति दश योषणः सुतं सोम ऋषिभिर्मतिभिर्धीतिभिर्हितम् । अव्यो वारेभिरुत देवहूतिभिर्नृभिर्यतो वाजमा दर्षि सातये ॥
ಹೇ ಸೋಮ, ಹತ್ತು ಯೋಷಣೆಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಮರ್ಜನ ಮಾಡುತ್ತವೆ—ಸುತ (ಪೀಡಿತ/ನಿಚೋಡಿತ) ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಮತಿ ಹಾಗೂ ಧೀತಿ ಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವನು. ಅವ್ಯನ ವಾರಗಳು (ಉಣ್ಣೆಯ ಚಲನಿಗಳು) ಮತ್ತು ದೇವಹೂತಿಗಳಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ನರಬಲದಿಂದ—ಅಲ್ಲಿಂದ ನೀನು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ವಾಜ (ಬಲ/ಸಮೃದ್ಧಿ) ಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತೀಯ.
Mantra 8
परिप्रयन्तं वय्यं सुषंसदं सोमं मनीषा अभ्यनूषत स्तुभः । यो धारया मधुमाँ ऊर्मिणा दिव इयर्ति वाचं रयिषाळमर्त्यः ॥
ಸರ್ವತ್ರ ಪರಿಪ್ರಯಂತನಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ, ವಯ್ಯ (ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ), ಸುಸಂಸದ (ಸುಸ್ಥಿತ) ಸೋಮವನ್ನು ಮನೀಷೆ ಮತ್ತು ಸ್ತುಭಗಳು ಅಭಿಗಾನ ಮಾಡಿದವು. ಅವನು ಮಧುಮಯನಾಗಿ, ದಿವ್ಯದ ಊರ್ಮಿ (ಅಲೆ) ಯಿಂದ ವಾಚವನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ; ಅಮರನಾಗಿ, ರಯಿಷಾಳ (ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುವವನು) ಆಗಿ ಸತ್ತೆಯ ಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ.
Mantra 9
अयं दिव इयर्ति विश्वमा रजः सोमः पुनानः कलशेषु सीदति । अद्भिर्गोभिर्मृज्यते अद्रिभिः सुतः पुनान इन्दुर्वरिवो विदत्प्रियम् ॥
ಈ ಸೋಮನು ದ್ಯೌದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ರಜಸ್ಸು—ಎಲ್ಲಾ ಆಕಾಶಾಂತರಗಳನ್ನು ಚಲನೆಗೆ ತರುತ್ತಾನೆ; ಸ್ವಯಂ ಪವಿತ್ರನಾಗುತ್ತಾ ಕಲಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜಲಗಳೂ ಗೋ-ಕಿರಣಗಳೂ ಅವನನ್ನು ಮರ್ಜಿಸುತ್ತವೆ; ಅದ್ರಿ (ಕಲ್ಲುಗಳು)ಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಪವಿತ್ರ ಇಂದು ವಿಶಾಲ ಅವಕಾಶವನ್ನೂ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನೂ—ಆತ್ಮದ ಸಮ್ಮತಿಯಾದ ಆನಂದವನ್ನೂ—ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Mantra 10
एवा नः सोम परिषिच्यमानो वयो दधच्चित्रतमं पवस्व । अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धत्त रयिमस्मे सुवीरम् ॥
ಹೇ ಸೋಮ, ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪರಿಷೇಚನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ನೀನು ಪವಿತ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಬಾ; ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಚಿತ್ರವಾದ, ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸು. ಅದ್ವೇಷ—ಅಖಂಡ ಸೌಹಾರ್ದದಲ್ಲಿ ನಾವು ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತೇವೆ; ಹೇ ದೇವರೆ, ನಮಗೆ ಸುವೀರ-ಸಮೃದ್ಧ ರಯಿ—ವೀರಬಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸಂಪತ್ತು—ದಯಪಾಲಿಸಿರಿ.
Honeyed Soma-drops surge toward the divine like eager cattle, while word-rich powers on the sacred seat establish the streaming radiance in purity.
The hymn elaborates Soma’s cleansing through waters/filters and his transformation into a bright, hymn-worthy ‘ray’; it also recalls the mythic origin—Soma brought by the eagle from the far beyond.
Recognition of Soma’s true form by the seers and the intense act of cleansing him in the rivers—Soma as purified delight aligned with ṛta and fit for sacred song.
A direct supplication: as Soma is poured all around, may he establish wondrous life-power in us; in undivided harmony Heaven-and-Earth are invoked, and the gods are asked to grant heroic wealth.
प्र देवमच्छा मधुमन्त इन्दवोऽसिष्यदन्त गाव आ न धेनवः । बर्हिषदो वचनावन्त ऊधभिः परिस्रुतमुस्रिया निर्णिजं धिरे ॥मन्द्रस्य रूपं विविदुर्मनीषिणः श्येनो यदन्धो अभरत्परावतः । तं मर्जयन्त सुवृधं नदीष्वाँ उशन्तमंशुं परियन्तमृग्मियम् ॥एवा नः सोम परिषिच्यमानो वयो दधच्चित्रतमं पवस्व । अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धत्त रयिमस्मे सुवीरम् ॥The main deity is Soma Pavamāna—Soma as it is being purified and made radiant for offering. The last verse also invokes Heaven and Earth (Dyāvā-Pṛthivī) and the gods collectively.
“Pavamāna” refers to Soma in the process of purification—flowing through the strainer and waters so that the juice becomes clear, bright, and fit to be offered to the gods.
The hymn asks Soma to establish vibrant life-power in the worshippers and requests the gods to grant wealth and well-being, especially “suvīra”—prosperity rich in heroic strength and capable offspring/energy.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.