Opening the text

Sukta 9.68
Soma Pavamāna (Soma in the act of self-purification)
Trishtubh (probable for RV 9.68; requires pada-count verification per verse)
Is mantra mein Soma ko pavamana kehte hain. Soma ke madhur drops filter se hoke paani mein bah rahe hain. Wo drops devtaon ki taraf tezi se ja rahe hain. Soma ko bahut door se laya gaya tha. Rishi log Soma ko saaf karke uski chamak badha rahe hain. Ab prarthana hai ki Soma ki safai humein taqat de. Aasman aur dharti ke saath mel milaye. Aur humein veeron jaisi sampatti de.
Mantra 1
प्र देवमच्छा मधुमन्त इन्दवोऽसिष्यदन्त गाव आ न धेनवः । बर्हिषदो वचनावन्त ऊधभिः परिस्रुतमुस्रिया निर्णिजं धिरे ॥
Som ras ki boondein bhagwan ki taraf jaati hain, jaise gaaye ghar wapas aati hain. Yeh boondein meethi hain aur khushbu deti hain. Devta log asan par baithe hain aur apne shabdon se chamak paida karte hain.
Mantra 2
स रोरुवदभि पूर्वा अचिक्रददुपारुहः श्रथयन्त्स्वादते हरिः । तिरः पवित्रं परियन्नुरु ज्रयो नि शर्याणि दधते देव आ वरम् ॥
Som ras awaaz karta hai aur upar jaata hai. Woh purani jagah se nikal kar meetha ban jaata hai. Filter se guzarta hai aur apna raasta banata hai. Phir woh acchi jagah pahunch jaata hai.
Mantra 3
वि यो ममे यम्या संयती मदः साकंवृधा पयसा पिन्वदक्षिता । मही अपारे रजसी विवेविददभिव्रजन्नक्षितं पाज आ ददे ॥
Som ras dono duniya ko failata hai aur napta hai. Uski taqat badhti rehti hai, jaise doodh ubalta hai. Woh aasman aur dharti dono ko dekh leta hai. Phir aage badh kar apni roshni le leta hai jo kabhi khatam nahi hoti.
Mantra 4
स मातरा विचरन्वाजयन्नपः प्र मेधिरः स्वधया पिन्वते पदम् । अंशुर्यवेन पिपिशे यतो नृभिः सं जामिभिर्नसते रक्षते शिरः ॥
Som ras do maaon ke beech chalta hai aur paani ko aage badhata hai. Apne niyam se woh apni jagah bana leta hai. Jaise anna pis-ta hai, waise hi som ras bhi taiyaar hota hai. Phir woh logon ke saath mil kar apna maqsad paa leta hai aur upar ka hissa bacha leta hai.
Mantra 5
सं दक्षेण मनसा जायते कविॠतस्य गर्भो निहितो यमा परः । यूना ह सन्ता प्रथमं वि जज्ञतुर्गुहा हितं जनिम नेममुद्यतम् ॥
Jab koi dimaag aur soch se judta hai, tab rishi paida hota hai. Yeh satya ki garbh mein hota hai, jo dualta se pare hai. Yeh lagta hai chhota hai, par sabse pehle paida hua. Yeh chupa hua janam hai jo gupt jagah se upar uthta hai.
Mantra 6
मन्द्रस्य रूपं विविदुर्मनीषिणः श्येनो यदन्धो अभरत्परावतः । तं मर्जयन्त सुवृधं नदीष्वाँ उशन्तमंशुं परियन्तमृग्मियम् ॥
Sochne wale logon ne uska roop dhund liya. Ek baaz ne dur se soma ko laya tha. Woh use nadiyon mein saaf karte hain. Yeh chamakta hua kirna hai jo gaano ke lay ke saath chalta hai.
Mantra 7
त्वां मृजन्ति दश योषणः सुतं सोम ऋषिभिर्मतिभिर्धीतिभिर्हितम् । अव्यो वारेभिरुत देवहूतिभिर्नृभिर्यतो वाजमा दर्षि सातये ॥
Das kumariyan tumhe saaf karti hain, soma. Rishiyon ne tumhe soch ke saath dharaya hai. Unke sochne ke tareeke se tum yahan aaye ho. Oon ke kapde aur devtaon ke bol se tumhe saaf kiya jaata hai. Log tumse taakat maangte hain aur tum unhe dete ho.
Mantra 8
परिप्रयन्तं वय्यं सुषंसदं सोमं मनीषा अभ्यनूषत स्तुभः । यो धारया मधुमाँ ऊर्मिणा दिव इयर्ति वाचं रयिषाळमर्त्यः ॥
Soma char raha hai, gaano ke lay ke saath. Soch aur gaane uski tarif karte hain. Woh aasman se meetha ras laya hai. Woh amar hai aur logon ko deta hai, isliye sab uske paas aate hain.
Mantra 9
अयं दिव इयर्ति विश्वमा रजः सोमः पुनानः कलशेषु सीदति । अद्भिर्गोभिर्मृज्यते अद्रिभिः सुतः पुनान इन्दुर्वरिवो विदत्प्रियम् ॥
Yeh soma aasman se aata hai aur charo taraf failta hai. Woh khud ko saaf karke bartan mein baithta hai. Paani aur kirnon se use dhoya jaata hai. Patthar se nichoda jaata hai, aur woh saaf hoke jagah dhund leta hai jahan use pyar mile.
Mantra 10
एवा नः सोम परिषिच्यमानो वयो दधच्चित्रतमं पवस्व । अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धत्त रयिमस्मे सुवीरम् ॥
Soma, jab tumhe charo taraf se bahaya jata hai, to saaf-saaf beho. Humein zindagi ki ek khaas chaudai de do. Hum aasman aur dharti ko ek saath pukarte hain. Hey devata, hume dhan aur taakat do.
The main deity is Soma Pavamāna—Soma as it is being purified and made radiant for offering. The last verse also invokes Heaven and Earth (Dyāvā-Pṛthivī) and the gods collectively.
“Pavamāna” refers to Soma in the process of purification—flowing through the strainer and waters so that the juice becomes clear, bright, and fit to be offered to the gods.
The hymn asks Soma to establish vibrant life-power in the worshippers and requests the gods to grant wealth and well-being, especially “suvīra”—prosperity rich in heroic strength and capable offspring/energy.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.