
Sukta 2.10
Gṛtsamada (Bhārgava)
Triṣṭubh
ಅಗ್ನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಈ ಚಿಕ್ಕ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಸ್ತೋತ್ರವು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವನಾಗಿಯೂ ತಂದೆಯಂತಿರುವ ಸನ್ನಿಧಿಯಾಗಿಯೂ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ; ಇಳಾ ದೇವಿಯ ಪವಿತ್ರ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರಜ್ವಲಿತನಾಗಿ, ಸಮೃದ್ಧಿಯೂ ವಿವೇಕವೂ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅಗ್ನಿಯ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು—ಲೋಕಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆಯುವವನೆಂದು—ಇದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಗೆ ಅವನನ್ನು ‘ಉಜ್ವಲವಾಗಿ ಘರ್ಷಿಸಿ’ ಪ್ರಕಾಶಮಾನಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುವ, ತುಪ್ಪದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲ್ಪಡುವ ಶುದ್ಧಿಕರ್ತನಾಗಿಯೂ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟ ಹವಿರ್ಭಾಗವನ್ನು ಬೇಡಿ, ಮಾತಿನ ಸ್ರುವದಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಮಾಣುವಿನ ಪರಂಪರೆಯ ದೂತನಾದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಿಹಿತನ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ.
Mantra 1
जोहूत्रो अग्निः प्रथमः पितेवेळस्पदे मनुषा यत्समिद्धः । श्रियं वसानो अमृतो विचेता मर्मृजेन्यः श्रवस्यः स वाजी ॥
ಬಹು-ಹೋತ್ರ (ಪುನಃಪುನಃ ಆಹ್ವಾನಿತ) ಅಗ್ನಿ ಮೊದಲನೆಯವನು—ತಂದೆಯಂತೆ—ಮಾನವರು ಇಳಾಸ್ಪದೇ (ಇಳೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ) ಅವನನ್ನು ಸಮಿದ್ಧ ಮಾಡಿದಾಗ. ಶ್ರಿಯಂ ವಸಾನಃ—ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ—ಅಮೃತನಾಗಿ, ವಿಚೇತಾಃ (ವಿವೇಕಿ) ಆಗಿ, ಮರ್ಮೃಜೇನ್ಯಃ (ಒರೆಸಿ ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ) ಶುದ್ಧಿಕರ್ತನು; ಸ ವಾಜೀ—ವಿಜಯಬಲವನ್ನೂ ಶ್ರವಸ್ಯಃ (ಕೀರ್ತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನೂ) ತರುವವನು.
Mantra 2
श्रूया अग्निश्चित्रभानुर्हवं मे विश्वाभिर्गीर्भिरमृतो विचेताः । श्यावा रथं वहतो रोहिता वोतारुषाह चक्रे विभृत्रः ॥
ಚಿತ್ರಭಾನು (ವಿವಿಧ ಕಿರಣಗಳ) ಅಗ್ನಿ ನನ್ನ ಹವವನ್ನು ಕೇಳಲಿ—ಅಮೃತ ವಿಚೇತಾಃ—ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಗೀರ್ಭಿಃ (ಪ್ರೇರಿತ ಸ್ತುತಿಗಳ) ಮೂಲಕ. ಎರಡು ಶ್ಯಾವಾ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೋಹಿತಾ ಅವನ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ—ಅವನ ಯುಕ್ತ ಶಕ್ತಿಗಳು—ತಾರುಷಾಹ (ದೃಢವಾಗಿ ಹೊರುವ) ಆಗಿ, ವಿಭೃತ್ರಃ (ಸ್ಥಿರ ಆಧಾರ ನೀಡುವ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತವೆ.
Mantra 3
उत्तानायामजनयन्त्सुषूतं भुवदग्निः पुरुपेशासु गर्भः । शिरिणायां चिदक्तुना महोभिरपरीवृतो वसति प्रचेताः ॥
ಉತ್ತಾನಾಯಾಂ (ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ) ಅವರು ಸುಜಾತನಾದ—ಸುಷೂತ—ನನ್ನು ಜನಿಸಿದರು; ಅಗ್ನಿ ಅನೇಕರೂಪದ ಪೇಶೆಗಳಲ್ಲೇ ಗರ್ಭನಾಗಿ ಆಯಿತು. ಕಠಿಣ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ರಾತ್ರಿಯ ಮೂಲಕವೂ ಮಹಾಶಕ್ತಿಗಳಿಂದಲೂ, ಪ್ರಚೇತಾಃ (ಸಚೇತನ) ಅವನು ಅಪರಿವೃತ—ಅನಾವೃತ—ನಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಜಾಗೃತನಾಗಿ.
Mantra 4
जिघर्म्यग्निं हविषा घृतेन प्रतिक्षियन्तं भुवनानि विश्वा । पृथुं तिरश्चा वयसा बृहन्तं व्यचिष्ठमन्नै रभसं दृशानम् ॥
ಹವಿಷ್ ಮತ್ತು ಘೃತದಿಂದ ನಾನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅವನು, ಎಲ್ಲ ಭುವನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಕ್ಷಿಯಂತ (ಅಧಿಕಾರ/ನಿವಾಸ) ಮಾಡುವವನು. ಪೃಥು—ವಿಶಾಲ—ಮತ್ತು ತಿರಶ್ಚಾ—ಅಡ್ಡವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸುವ—ವಯಸದಿಂದ ಬೃಹಂತ, ವ್ಯಚಿಷ್ಠ—ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ—ಅನ್ನಗಳಿಂದ ರಭಸ—ತೀವ್ರ—ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯನಾಗಿರುವನು.
Mantra 5
आ विश्वतः प्रत्यञ्चं जिघर्म्यरक्षसा मनसा तज्जुषेत । मर्यश्रीः स्पृहयद्वर्णो अग्निर्नाभिमृशे तन्वा जर्भुराणः ॥
ವಿಶ್ವತಃ ನಾನು ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚ—ಅಂತರಮುಖ—ಅದನ್ನು ನನ್ನತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ, ರಕ್ಷಸ-ಬಲದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ; ತತ್ (ಅದು) ಭೋಗ್ಯವಾಗಲು ಅನುಮೋದಿಸಲಿ. ಮರ್ಯಶ್ರೀ—ಯೌವನದ ತೇಜಸ್ಸಿನ—ಅಗ್ನಿ, ಪ್ರಕಾಶದ ವರ್ಣವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತ, ತನ್ನ ತನುವಿನಿಂದ ನಾಭಿ-ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಜರ್ಭುರಾಣ—ಅವಿರತ ಕಾರ್ಯನಿರತ—ನಾಗಿ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
Mantra 6
ज्ञेया भागं सहसानो वरेण त्वादूतासो मनुवद्वदेम । अनूनमग्निं जुह्वा वचस्या मधुपृचं धनसा जोहवीमि ॥
ಆಯ್ದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಸಹಸಬಲದಿಂದ ಆ ಭಾಗವು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ವಿವೇಚಿತವಾಗಲಿ. ನಿನ್ನನ್ನು ದೂತನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಾವು ಮನುನಂತೆ ವಾಣಿ ನುಡಿಯೋಣ. ವಾಣಿರೂಪ ಜುಹುವಿನಿಂದ ನಾನು ಅಚ್ಯುತ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತೇನೆ—ಮಧುಮಿಶ್ರಿತನಾದ, ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವದ ಧನದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ದಾನಿಸುವವನು.
Agni is hailed as the first, much-invoking, father-like fire kindled by humans at Iḷā’s place, radiant with śrī and discerning immortality.
The hymn expands Agni’s stature from ritual hearth to cosmic pervasion: he is purified and brightened, then described as occupying all worlds and growing vast and pervasive through nourishment.
The anointing with havis and ghee presents Agni as the swift, all-reaching power—visible as force—who truly ‘takes possession’ of the worlds.
The poet seeks the rightly known share and speaks ‘in the manner of Manu,’ invoking Agni as messenger, unfailing and honey-mingled, to grant plenitude and right order in the offering.
joḥūtro agniḥ prathamaḥ piteva
pratikṣiyantam bhuvanāni viśvā
juhvā vacasyā
It presents Agni as the first power of the sacrifice—father-like, purifying, and discerning—who also pervades the cosmos and carries offerings as the divine messenger.
Ghee (ghṛta) is a primary Vedic oblation that strengthens and brightens the fire; symbolically it ‘feeds’ Agni so he can convey the offering and illuminate the rite.
Manu represents the archetypal human sacrificer and lawgiver of right ritual; invoking Agni ‘manuvat’ means following the ancient, proper tradition of speech and offering.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.