Sarga 91

Verse 1

कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा ।भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येनन्यमन्त्रयत् ॥१॥

కైకేయీపుత్రుడైన భరతుడు అక్కడే రాత్రి నివసించాలని నిర్ణయించుకున్నప్పుడు, ముని తగిన అతిథ్యంతో అతనిని ఆహ్వానించాడు॥

Verse 2

अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् ।पाद्यमर्घ्यं तथाऽतिथ्यं वने यदुपपद्यते ॥२॥

భరతుడు ఆయనతో అన్నాడు—“నిజమే, మీరు ఇదంతా ఇప్పటికే చేశారు; అరణ్యంలో సాధ్యమైనంతగా పాద్యం, అర్ఘ్యం మరియు అతిథి-సత్కారాన్ని మీరు సమర్పించారు।”

Verse 3

अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव ।जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित् ॥३॥

అప్పుడు భరద్వాజ మహర్షి భరతునితో మృదువుగా నవ్వినట్లుగా పలికాడు— ‘నీవు ప్రీతితో నిండినవాడవని నాకు తెలుసు; ఏది ఇచ్చినా దానితోనే నీవు తృప్తి చెందుతావు।’

Verse 4

सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम् ।मम प्रीतिर्यथारूपा तथार्हो मनुजर्षभ ॥४॥

మీ ఈ సమస్త సేనకు భోజన విందు చేయాలని నేను కోరుతున్నాను. ఓ నరశ్రేష్ఠా, నా ఆనందభక్తి ఎంతైతే, అంతగా యథోచితమని భావించి స్వీకరించండి॥

Verse 5

किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः ।कस्मान्नेहोपयातोऽसि सबलः पुरुषर्षभः ॥५॥

నీ సైన్యాన్ని దూరంగా నిలిపి ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? ఓ పురుషోత్తమా, సైన్యంతో కూడి ఇక్కడికి ఎందుకు రాలేదు?

Verse 6

भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् ।ससैन्यो नोपयातोऽस्मि भगवन्भगवद्भयात् ॥६॥

భరతుడు అంజలి గట్టుకొని ఆ తపోధన మహర్షిని ఇలా ప్రత్యువాచెను—“భగవన్, మీ పట్ల భక్తిభయముచేత నేను ససైన్యంగా మీ సమీపానికి రాలేదు।”

Verse 7

राज्ञा च भगवन्नित्यं राजपुत्रेण वा सदा ।यत्नतः परिहर्तव्या विषयेषु तपस्विनः ॥७॥

హే భగవన్! రాజైనా గాని రాజపుత్రుడైనా గాని—తమ తమ ప్రాంతాలలో నివసించే తపస్వులను ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా దూరంగా ఉంచాలి, వారి తపస్సుకు భంగం కలగకుండునట్లు॥

Verse 8

वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणाः ।प्रच्छाद्य भगवन्भूमिं महतीमनुयान्ति माम् ॥८॥

హే భగవన్! శ్రేష్ఠ అశ్వాలు, మనుష్యులు, మదోన్మత్తమైన ఉత్తమ గజరాజులు విస్తారమైన భూమిని కప్పివేస్తూ నన్ను అనుసరిస్తున్నారు।

Verse 9

ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजां स्तथा ।न हिंस्युरिति तेनाऽहमेक एव समागतः ॥९॥

‘వారు ఆశ్రమాల చెట్లు, నీరు, భూమి, కుటీరాలను హింసించకూడదు’ అని భావించి, అందుకే నేను ఒక్కడే ఇక్కడికి వచ్చాను।

Verse 10

आनीयतामितस्सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा ।ततस्तु चक्रे भरतस्सेनायास्समुपागमम् ॥१०॥

పరమర్షి ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు—‘సేనను ఇక్కడికి తీసుకురండి.’ అప్పుడు భరతుడు సేన ఇక్కడికి రావడానికి ఏర్పాటుచేశాడు॥

Verse 11

अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वाऽपः परिमृज्य च ।आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत् ॥११॥

అనంతరం ఆయన అగ్నిశాలలో ప్రవేశించి ఆచమనం చేసి శుద్ధి పొందెను; అతిథి-సత్కార ఏర్పాట్ల నిమిత్తం విశ్వకర్మను ఆహ్వానించెను।

Verse 12

आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च ।आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥१२॥

“నేను విశ్వకర్మను, అలాగే త్వష్టాను కూడా ఆహ్వానిస్తున్నాను. నేను అతిథి-సత్కారం చేయదలచుకున్నాను—దానికి కావలసినది నా కోసం యథావిధిగా సిద్ధమగును గాక.”

Verse 13

आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा ।आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥१३॥

“శక్రముఖులైన దేవులతో కూడిన మూడు లోకపాలులను నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను. నేను అతిథి-సత్కారం చేయదలచుకున్నాను—దానికి తగిన ఏర్పాట్లు నా కోసం కలుగుగాక.”

Verse 14

प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च ।पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः ॥१४॥

“తూర్పు దిశగా ప్రవహించే నదులును, పడమర దిశగా ప్రవహించే నదులును—భూమిలోనైనా ఆకాశంలోనైనా—ఈ రోజు అన్ని దిశల నుండీ ఇక్కడికి రాగాక.”

Verse 15

अन्या स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्यास्सुविष्ठिताम् ।अपरा श्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम् ॥१५॥

“కొన్ని ప్రవాహాలు మైరేయ మదిరతో ప్రవహించుగాక; మరికొన్ని సుసిద్ధమైన సురాతో; ఇంకొన్ని చెరకు రసమువలె మధురమైన శీతల జలంతో ప్రవహించుగాక.”

Verse 16

आह्वये देवगन्धर्वान्विश्वावसुहहाहुहून् ।तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्वीश्चापि सर्वशः ॥१६॥

నేను దేవగంధర్వులైన విశ్వావసు, హహా, హుహూ లను ఆహ్వానిస్తున్నాను; అలాగే అన్ని దిక్కుల నుండీ అప్సరసలను, దివ్య దేవతలను, గంధర్వీలను కూడా సమాహ్వానిస్తున్నాను।

Verse 17

घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलंबुसाम् ।नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम् ॥१७॥

నేను ఘృతాచీ, విశ్వాచీ, మిశ్రకేశీ, అలంబుసా; అలాగే నాగదంతా, హేమా, పర్వతనివాసినీ హిమా—వీరందరినీ ఆహ్వానిస్తున్నాను।

Verse 18

शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषितः ।सर्वास्तुम्बुरुणा सार्धमाह्वये सपरिच्छदाः ॥१८॥

శక్రుడు (ఇంద్రుడు) సేవలో ఉండే దివ్య స్త్రీలను, అలాగే బ్రహ్మదేవుని ఉపాసనలో ఉండే స్త్రీలను—వారందరినీ నేను తుంబురుతో కలిసి, సంపూర్ణ సంగీత-పరిచ్ఛదాలతో సమాహ్వానిస్తున్నాను।

Verse 19

वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्रवत् ।दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च ॥१९॥

కురుదేశంలో కుబేరుని దివ్య వనం—అక్కడ ఆకులే వస్త్రాలుగా, ఆభరణాలుగా ఉంటాయి; అక్కడ దివ్య స్త్రీలు నిత్యం ‘ఫల’ములవలె లభ్యమై ఉంటారు—ఆ వనం ఇక్కడికి రానివ్వండి।

Verse 20

इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् ।भक्ष्यंभोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु ॥२०॥

ఇక్కడ నాకు భగవాన్ సోముడు ఉత్తమమైన అన్నాన్ని ప్రసాదించుగాక—భక్ష్యము, భోజ్యము, చోష్యము, లేహ్యము అని నానావిధములుగా బహుగా।

Verse 21

विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च ।सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च ॥२१॥

మరియు నానావర్ణముల పుష్పమాలలు, వృక్షముల నుండి తాజాగా జారినవీ; సురాది పానీయములు మరియు నానావిధ మాంసములూ కలుగుగాక।

Verse 22

एवं समाधिना युक्तस्तेजसाऽप्रतिमेन च ।शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः ॥२२॥

ఇలా సమాధియుక్తుడై, అపరిమిత తేజస్సుతోను తపోబలంతోను సమన్వితుడైన ముని పలికెను—ఆ వాక్కు శిక్షావిధానానుసార స్వరాలతో యుక్తమైయుండెను।

Verse 23

मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः ।आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् ॥२३॥

తూర్పుముఖుడై అంజలి బద్ధుడై మనసా ధ్యానించుచున్న అతని వద్దకు ఆ దేవతలన్నీ ఒక్కొక్కటిగా వచ్చెను।

Verse 24

मलयं दर्दुरं चैव ततस्स्वेदनुदोऽनिलः ।उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखश्शिवः ॥२४॥

అప్పుడు మలయము, దర్దురము అనే పర్వతములను స్పర్శించి చెమటను తొలగించు అనిలము యథోచితంగా వీచెను—అత్యంత ప్రియమైనది, సుఖదమైనది, శివమంగళకరమైనది।

Verse 25

ततोऽभ्यवर्षन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः ।दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ॥२५॥

అప్పుడు ఘనమైన దివ్య మేఘాలు పుష్పవృష్టిని కురిపించాయి; అన్ని దిక్కులలోనూ దివ్య దుందుభుల ఘోష వినిపించింది।

Verse 26

प्रववुश्चोत्तमा वाता ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।जगुश्च देवगन्धर्वा वीणाः प्रमुमुचुस्स्वरान् ॥२६॥

ఉత్తమమైన గాలులు వీచాయి; అప్సరాగణాలు నర్తించాయి; దేవగంధర్వులు గానం చేశారు; వీణలు మధుర స్వరాలను విరజిమ్మాయి।

Verse 27

स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च ।विवेशोच्चरितश्श्लक्ष्णस्समो लयसमन्वितः ॥२७॥

ఆ శబ్దం—ఉచ్చారణలో మృదువుగా, స్వరములో సమంగా, లయతో సమన్వితంగా—ఆకాశమును భూమిని వ్యాపించి, ప్రాణుల చెవుల్లో ప్రవేశించింది।

Verse 28

तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोत्र सुखे नृणाम् ।ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः ॥२८॥

ఆ దివ్యమైన, శ్రోత్రసుఖకరమైన శబ్దం శాంతించిన తరువాత, భరతుని సైన్యం విశ్వకర్ముని అద్భుత నిర్మాణంలాంటి ఏర్పాటును దర్శించింది।

Verse 29

बभूव हि समा भूमिस्समन्तात्पञ्चयोजना ।शाद्वलैर्भहुभिश्चन्ना नीलवैढूर्यसन्निभैः ॥२९॥

నిజముగా చుట్టూరా ఐదు యోజనాల వరకు భూమి సమతలమైంది; నీల వైడూర్యమణి వలె మెరుస్తూ అనేక హరిత శాద్వలాలతో అది పూర్తిగా కప్పబడింది।

Verse 30

तस्मिन्बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः ।आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः ॥३०॥

అక్కడ బిల్వ, కపిత్థ, పనస, బీజపూరక, ఆమలకీ, చూత (మామిడి) వంటి వృక్షాలు ఫలభారంతో ఉద్భవించాయి—ఫలాలే ఆభరణాలైనట్లు శోభించాయి।

Verse 31

उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् ।आजगाम नदी दिव्या तीरजैर्भहुभिर्वृता ॥३१॥

ఉత్తర కురువుల దివ్యోపభోగసంపన్నమైన వనమునుండి ఒక దివ్య నది ఉద్భవించింది; తీరప్రాంతమందు పెరిగిన అనేక వృక్షాలతో అది చుట్టుముట్టబడి ఉంది।

Verse 32

चतुश्शालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् ।हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च ॥३२॥

ప్రకాశవంతమైన చతుశ్శాలలు, అలాగే గజవాజుల శాలలు (అస్తబళాలు) ప్రकटమయ్యాయి; హర్మ్యప్రాసాదాల మధ్య సన్నిహితంగా నిలిచిన శుభ తೋರణద్వారములూ ఏర్పడ్డాయి।

Verses 33-35

सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम् ।दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् ॥३३॥चतुरश्रमसंबाधं शयनासनयानवत् ।दिव्यैस्सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् ॥३४॥उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम् ।क्लुप्तसर्वासनं श्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् ॥३५॥

తెల్ల మేఘములవలె ప్రకాశించే, సుందర తోరణములతో కూడిన రాజనివాసమూ ప్రकटమైంది। అది దివ్య మాలలతో అలంకృతమై, స్వర్గీయ సుగంధంతో సింకితమై ఉంది। విశాలమైన చతురస్రాకార ఆ భవనంలో శయనాలు, ఆసనాలు, యానములు సమృద్ధిగా సిద్ధమై ఉన్నాయి; అన్ని విధాల దివ్య రసములు, దివ్య భోజనములు, దివ్య వస్త్రములు సముపార్జితమై ఉన్నాయి। సమస్తాన్నములు సిద్ధంగా, ధౌతమైన నిర్మల పాత్రలలో; అందరికీ ఆసనవ్యవస్థ కుదిరి, శ్రీమంతమైన ఉత్తమ శయనములు సుందరంగా పరచబడి ఉన్నాయి।

Verse 36

प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा ।वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरतः कैकयीसुतः ॥३६॥

మహర్షి అనుమతి పొందిన మహాబాహువు, కైకేయీసుతుడు భరతుడు, రత్నసంపూర్ణమైన ఆ భవనములో ప్రవేశించెను.

Verse 37

अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिणस्सपुरोहिताः ।बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम् ॥३७॥

మంత్రులు పురోహితులతో కూడి అందరూ ఆయనను అనుసరించిరి. ఆ నివాసముని వైభవమైన ఏర్పాటును చూచి వారు ఆనందముతో నిండిరి.

Verse 38

तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च ।भरतो मन्त्रिभिस्सार्धमभ्यवर्तत राजवत् ॥३८॥

అక్కడ దివ్యమైన రాజాసనం, చామరం మరియు ఛత్రం సిద్ధంగా ఉండెను. మంత్రులతో కలిసి భరతుడు రాజోచితంగా తన స్థానమును అధిష్ఠించెను.

Verse 39

आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च ।वालव्यजनमादाय न्यषीदत्सचिवासने ॥३९॥

అతడు శ్రీరామునకు నమస్కరించి, ఆ సింహాసనాన్ని ఆయనదేనని భావించి పూజించాడు. తరువాత చామరాన్ని తీసుకొని మంత్రి ఆసనంలో కూర్చున్నాడు॥

Verse 40

आनुपूर्व्यान्निषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिताः ।ततस्सेनापतिः पश्चात्प्रशास्ताच निषेदतुः ॥४०॥

క్రమంగా సమస్త మంత్రులు, పురోహితులు కూర్చున్నారు. వారి తరువాత సేనాపతి, ఆపై వ్యవస్థాపకుడైన ప్రశాస్తా కూడా కూర్చున్నాడు॥

Verse 41

तत स्तत्र मुहूर्तेन नद्यः पायसकर्दमाः ।उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ॥४१॥

అనంతరం అక్కడే క్షణమాత్రంలో పాయసమయ కర్దమమున్న నదులు ప్రత్యక్షమై భరతుని సేవకు నిలిచాయి—భరద్వాజ ముని ఆజ్ఞచేత॥

Verse 42

तासामुभयतः कूलं पाण्डुमृत्तिकलेपनाः ।रम्याश्चावसधा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजाः ॥४२॥

ఆ నదుల ఇరువైపుల తీరాలపై తెల్లని మట్టితో పూతపూసిన రమ్యమైన దివ్య నివాసాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి—బ్రహ్మదేవుని అనుగ్రహజనితమైనవి॥

Verse 43

तेनैव च मूहूर्तेन दिव्याऽभरणभूषिताः ।आगुर्विंशतिसाहस्राः ब्रह्मणा प्रहिताः स्त्रियः ॥४३॥

అదే క్షణంలో దివ్యాభరణాలతో అలంకరింపబడిన ఇరవై వేల స్త్రీలు బ్రహ్మదేవుని ప్రేరణతో అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 44

सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिताः ।आगुर्विंशतिसाहास्राः कुबेरप्रहिताः स्त्रियः ॥४४॥

సువర్ణం, మణులు, ముత్యాలు, ప్రవాళాలతో ప్రకాశించే ఇరవై వేల స్త్రీలు కుబేరుని ప్రేరణతో అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 45

याभिर्गृहीतः पुरुषस्सोन्माद इव लक्ष्यते ।आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणाः ॥४५॥

నందనవనమునుంచి ఇరవై వేల అప్సరాగణాలు వచ్చాయి—వారి ఆలింగనంలో చిక్కిన పురుషుడు కామోన్మాదుడివలె కనిపిస్తాడు।

Verse 46

नारदस्तुम्भुरुर्गोपः प्रवरास्सूर्यवर्चसः ।एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगुः ॥४६॥

నారదుడు, తుంబురుడు, గోపుడు—సూర్యవర్చస్సుతో ప్రకాశించే శ్రేష్ఠ గంధర్వరాజులు—వీరందరూ భరతుని ముందర గానం చేశారు।

Verse 47

अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाऽथ वामना ।उपानृत्यंस्तु भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ॥४७॥

అప్పుడు భరద్వాజుని ఆజ్ఞ ప్రకారం అలంబుసా, మిశ్రకేశీ, పుండరీకా, వామనా—భరతుని సమీపంలో నర్తించసాగారు।

Verse 48

यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने ।प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य शासनात् ॥४८॥

దేవలోకంలోను చైత్రరథ వనంలోను ఉన్న పుష్పమాలలు—భరద్వాజుని ఆజ్ఞచేత ప్రయాగంలో ప్రత్యక్షమయ్యాయి।

Verse 49

बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतकाः ।अश्वत्था नर्तकाश्चासन्भरद्वाजस्य शासनात् ॥४९॥

భరద్వాజుని ఆజ్ఞచేత బిల్వవృక్షాలు మృదంగవాదకులయ్యాయి, విభీతకవృక్షాలు తాళవాదకులయ్యాయి, అశ్వత్థవృక్షాలు నర్తకులయ్యాయి।

Verse 50

ततस्सरलतालाश्च तिलका नक्तमालकाः ।प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतुः कुब्जा भूत्वाऽथ वामनाः ॥५०॥

తర్వాత సరల, తాల, తిలక, నక్తమాల వృక్షాలు ఆనందంతో కుబ్జులుగా, వామనులుగా రూపాంతరం పొంది అక్కడ సంచరించసాగాయి।

Verse 51

शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्याः काननेषु ताः ।मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्याः कानने लताः ।प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमेऽवदन् ॥५१॥

శింశుపా, ఆమలకీ, జంబూ మొదలైన అరణ్యవృక్షాలు, అలాగే మాలతీ, మల్లికా, జాతి మొదలైన అరణ్యలతలు—స్త్రీరూపం ధరించి—భరద్వాజాశ్రమంలో పలికాయి।

Verses 52-53

सुरास्सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः ॥५२॥मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ ॥५३॥

సురాపానులు సురను పానంచేయుదురు; ఆకలిగొన్నవారు పాయసమును స్వీకరించుదురు. అలాగే విధిపూర్వకంగా శుద్ధమైన, సుమేధ్య మాంసమును తమ ఇష్టమంతగా భక్షించుదురు॥

Verse 54

उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेष वल्गुषु ।अप्येकमेकं पुरषं प्रमदास्सप्त चाष्ट च ॥५४॥

మనోహరమైన నదీ తీరాలలో వారు వారికి ఉబ్బటనము పూసి మర్దన చేసి, ఆపై స్నానం చేయించుచుండిరి. అలాగే ఒక్కొక్క పురుషునికి ఏడు లేదా ఎనిమిది మంది స్త్రీలు మారుమారుగా సేవచేసిరి॥

Verse 55

संवाहन्त्यस्समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचनाः ।परिमृज्य तथाऽन्योन्यं पाययन्ति वराङ्गनाः ॥५५॥

రుచిరనేత్రాల స్త్రీలు మర్దన చేయుటకు ముందుకు వచ్చిరి. శ్రేష్ఠ వరాంగనులు తుడిచి ఆరబెట్టి, తరువాత మారుమారుగా ఒకరికి ఒకరు పానము చేయించిరి॥

Verse 56

हयान् गजान् खारानुष्ट्रान्तथैव सुरभेस्सुतान् ।अभोजयन्वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि ॥५६॥

వాహనపాలకులు విధిపూర్వకంగా వారికి తగిన ఆహారమును పెట్టిరి—గుర్రాలు, ఏనుగులు, గాడిదలు, ఒంటెలు మరియు సురభి సంతానమైన గోవంశమునకు॥

Verse 57

इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् ।इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबलाः ॥५७॥

మహాబలులైన పరిచారకులు ఇక్ష్వాకువరుల యోధుల వాహనాలకు చెరకు మరియు మధుమిశ్రిత మధుర లాజాలను తినిపిస్తూ భోజనానికి ప్రేరేపించుచుండిరి।

Verse 58

नाश्वबन्धोऽश्वमाजानान्नगजं कुञ्जरग्रहः ।मत्तप्रमत्तमुदिता चमूः सा तत्र संबभौ ॥५८॥

అక్కడ ఆ సేన మత్తు-ప్రమాదానందంతో ప్రకాశించెను; అశ్వబంధుడు తన అశ్వాన్ని, కుంజరగ్రాహకుడు తన గజాన్ని కూడా గుర్తించలేకపోయెను।

Verse 59

तर्पितास्सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिताः ।अप्सरोगणसंयुक्तास्सैन्या वाचमुदैरयन् ॥५९॥

వారు సర్వకామాలతో తృప్తులై, రక్తచందనలేపనంతో రంజితులై, అప్సరాగణాలతో కలిసి గొంతెత్తి మాటలు పలుకుచుండిరి।

Verse 60

नैवायोध्यां गमिष्यामो नगमिष्याम दण्डकान् ।कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् ॥६०॥

“మేము అయోధ్యకు వెళ్లము, దండకారణ్యానికీ వెళ్లము. భరతునికి క్షేమం కలుగుగాక; రామునికీ అలాగే సుఖం కలుగుగాక।”

Verse 61

इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोहबन्धकाः ।अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदीरयन् ॥६१॥

ఇలా పాదాతి యోధులూ, హస్త్యశ్వారోహులూ, వారి బంధకులూ పలికారు. ఆ సత్కారవిధిని పొందిన తరువాత వారు అనాథులవలె, నాయకుల మాటను లెక్కచేయక, ఇలాంటి మాటలు పలుకసాగారు॥

Verse 62

संम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रशः ।भरतस्यानुयातारस्स्वर्गोऽयमिति चाब्रुवन् ॥६२॥

అక్కడ భరతుని అనుయాయులు వేలాది మంది పరమానందంతో గట్టిగా నినదించి, “ఇది స్వర్గమే!” అని పలికారు॥

Verse 63

नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिकाः ।समन्तात्परिधावन्ति माल्योपेतास्सहस्रशः ॥६३॥

మాల్యాలతో అలంకరించబడిన వేలాది సైనికులు అన్ని వైపులా పరుగులు తీస్తూ—నర్తిస్తూ, నవ్వుతూ, పాడుతూ ఉండేవారు॥

Verse 64

ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् ।दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यां स्तानभवद्भक्षणे मतिः ॥६४॥

ఆపై వారు ఇప్పటికే భుజించినప్పటికీ, అమృతసమానమైన ఆ అన్నాన్ని, ఆ దివ్య భక్ష్యాలను చూసి, మళ్లీ భుజించాలనే కోరిక వారికి కలిగింది॥

Verse 65

प्रेष्याश्चेट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रशः ।बभूवुस्ते भृशं दृप्तास्सर्वे चाहतवाससः ॥६५॥

దూతలూ, దాసీలూ, స్త్రీ పరిచారికలూ, శిబిరానుచరులూ—వేల సంఖ్యలో—అందరూ కొత్త వస్త్రాలు ధరించి, అత్యంత ఉల్లాసంతో ఉప్పొంగిపోయారు॥

Verse 66

कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोऽश्वाश्च मृगपक्षिणः ।बभूवुस्सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् ॥६६॥

అక్కడ ఏనుగులు, గాడిదలు, ఒంటెలు, గోవులు-అశ్వాలు, మృగాలు మరియు పక్షులూ సైతం సుభృతులై తృప్తిగా ఉండేవి; ఎవ్వరూ ఎవ్వరికి ఉపద్రవం కలిగించలేదు, పరస్పర హానిని కూడా ఎవరూ ఆలోచించలేదు॥

Verse 67

नाऽशुक्लवासा स्तत्राऽसीत्क्षुधितो मलिनोऽपि वा ।रजसा ध्वस्तकेशो वा नरः कश्चिददृश्यत ॥६७॥

ఆ సమూహంలో మురికివస్త్రధారి ఎవ్వరూ కనిపించలేదు; ఎవ్వరూ ఆకలితోనూ, మలినంగానూ, ధూళితో చెదిరిన జుట్టుతోనూ కనిపించలేదు॥

Verses 68-69

आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरस़ञ्चयैः ।फलनिर्यूह संसिद्दैस्सूपैर्गन्ध रसान्वितैः ॥६८॥पुष्पध्वजवतीः पूर्णाश्शुक्लस्यान्नस्य चाभितः ।ददृशुर्विस्मितास्तत्रनरा लौहीस्सहस्रशः ॥६९॥

అక్కడ పురుషులు ఆశ్చర్యంతో చూశారు—పుష్పమాలలు, ధ్వజాలతో అలంకరించబడిన వేలాది ఇనుప పాత్రలు, చుట్టూ తెల్ల అన్నంతో నిండినవి; వాటితో పాటు మేకమాంసం, వరాహమాంసం, ఉత్తమ మసాలాల సమాహారం, ఫలరసంతో సిద్ధమైన వంటకాలు, సుగంధ-రసములతో కూడిన సూపులు కూడా ఉన్నాయి॥

Verse 70

बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपाः पायसकर्दमाः ।ताश्चकामदुघा गावो द्रुमाश्चासन्मधुश्च्युतः ॥७०॥

అరణ్య అంచుల వద్ద పాయసంలాంటి ఘన మధుర రసంతో నిండిన బావులు ప్రత్యక్షమయ్యాయి; అక్కడ కామధేనువలె కోరికలు తీర్చే గోవులు, తేనె చిందించే వృక్షాలు కూడా ఉండేవి॥

Verse 71

वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृताः ।प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटैः ॥७१॥

బావులును మైరేయ (ఖర్జూరరసమద్య) మద్యంతో నిండివుండి, చుట్టూ శ్రేష్ఠ మాంసరాశులతో ఆవరించబడ్డాయి. మార్గతీరమున వేడిపాత్రలు ఉంచి, వాటిలో జింక, నెమలి, కోడి మాంసములు సిద్ధంగా ఉండెను।

Verses 72-74

पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च ।न्यर्बुधानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च ॥७२॥स्थाल्यः कुम्भ्य करम्भ्य श्च दधिपूर्णास्सुसंस्कृताः ।यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः ॥७३॥ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दध्नश्श्वेतस्य चापरे ।बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायावसञ्चयाः ॥७४॥

వేలకొలది పాత్రలు, లక్షలాది స్థాలీలు, కోట్లాది నిర్బుదాలు, అన్నీ స్వర్ణమయమైనవి. మట్టి కుండలు, కళశాలు, కరంభాలు సుగంధ పుష్టిమంతుడైన యవ్వన గోవు వర్ణం గల కపిత్థ వంటి శుభ్రమైన పెరుగుతో నిండి ఉన్నాయి. కొన్ని హ్రదాలు రసాల రసంతో, మరికొన్ని తెల్లని పెరుగుతో, మరికొన్ని పాయసంతో, శర్కరాయవ సంచయాలతో నిండి ఉన్నాయి.

Verse 75

कल्कान्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च ।ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरतां नराः ॥७५॥

నదీ తీర్థఘాటాల వద్ద మనుష్యులు స్నానానికి నానావిధ ఉపకరణాలు అమర్చినట్లు చూశారు—లేపనాలు, చూర్ణాలు, సుగంధ కషాయాలు మరియు పాత్రల సమూహాలు।

Verses 76-80

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् ।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः ॥७६॥दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् ।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः ॥७७॥आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च ।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च ॥७८॥प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम् ।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान् ॥७९॥आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान् ।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान् ।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः ॥८०॥

అక్కడ అన్ని వైపులా వారు తెల్లని దంతధావన కట్టలు, ఆకుల పాత్రల్లో ఉంచిన తెల్లని చందనలేపాలు, మెరుస్తూ బాగా తుడిచిన అద్దాలు, వస్త్రాల నిల్వలు, వేల సంఖ్యలో పాదుకలు మరియు చెప్పుల జతలను చూశారు. అలాగే కాజల్ పెట్టెలు, దువ్వెనలు, బ్రష్లు, ఆయుధాలు మరియు ధనుస్సులు, మర్మరక్షణకు అలంకారిక కవచాలు, శయనాలు మరియు ఆసనాలు కూడా కనిపించాయి. గాడిదలు, ఒంటెలు, ఏనుగులు, గుర్రాల కోసం త్రాగునీటితో నిండిన హ్రదాలు; ఉత్తమ స్నానఘాటాలు, కమల-ఉత్పలాలతో అలంకరించిన చెరువులు; ఆకాశనీల వర్ణంలా స్వచ్ఛజలంతో, ఈదుటకు సుఖదమైన సరస్సులు; అలాగే కదంబహరిత, వైడూర్యనీల ఛాయల మృదువైన మేతకుప్పలు—పశువుల తృప్తికై—సర్వత్రా అమర్చబడి ఉన్నట్లు చూశారు।

Verse 81

व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम् ।दृष्ट्वाऽतिथ्यं कृतं तादृग्भरतस्य महर्षिणा ॥८१॥

మహర్షి భరతునికై ఏర్పాటుచేసిన స్వప్నసదృశమైన ఆ అద్భుత అతిథ్యాన్ని చూసి ఆ మనుష్యులు విస్మయంతో మునిగిపోయారు।

Verse 82

इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने ।भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत ॥८२॥

ఇలా భరద్వాజుని రమ్య ఆశ్రమంలో వారు ఇంద్రుని నందనవనంలో దేవతలవలె ఆనందిస్తూ ఉండగా ఆ రాత్రి గడిచిపోయింది।

Verse 83

प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम् ।भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गनाः ॥८३॥

ఆ నదులు, గంధర్వులు మరియు ఆ సమస్త సుందరీలు—భరద్వాజుని అనుమతి పొందిన తరువాత—వచ్చినట్లే తమ తమ స్థానాలకు తిరిగి వెళ్లారు।

Verse 84

तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागरुचन्दनोक्षिताः ।तथैव दिव्या विविधास्स्रगुत्तमाः पृथक्प्रकीर्णा मनुजैः प्रमर्दिताः ॥८४॥

గంధర్వులు వెళ్లిపోయిన తరువాత కూడా మదిరా అధికంగా తాగి మత్తులో ఉన్న పురుషులు అలాగే ఉండిపోయారు; వారి దేహాలు దివ్య అగరు, చందన లేపనంతో ఇంకా సుగంధంగా ఉన్నాయి। నానావిధమైన ఉత్తమ దివ్య పుష్పమాలలు జనుల త్రొక్కుడుతో నలిగిపోయి ఇక్కడక్కడ చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి।