Sarga 91
भरद्वाजाश्रमे भरतसैन्यस्य दिव्यात्मिथ्यम् / Divine Hospitality to Bharata’s Army at Bharadvaja’s Hermitage
अयोध्याकाण्ड
ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ೯೧ನೇ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಜಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಪೋವನದ ಪವಿತ್ರ ವಲಯದ ನಡುವೆ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಸಂಯಮದ ಸಂಗಮ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಭರತನು ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿವಾಸ ಮಾಡುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮುನಿಯು ಅವನಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸೇನೆಯನ್ನು ದೂರ ಇಟ್ಟದ್ದೇಕೆ ಎಂದು ಮುನಿಯು ಕೇಳಿದಾಗ, ಆಶ್ರಮದ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಜಲ, ಭೂಮಿ, ಕುಟೀರಗಳು ಅಶಾಂತಗೊಳ್ಳಬಾರದು; ತಪಸ್ವಿಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ರಾಜಸೇನೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವೇ ಧರ್ಮ—ಆ ಕಾರಣ ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಬಂದೆ ಎಂದು ಭರತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮುನಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭರದ್ವಾಜನು ಅಗ್ನಿಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ ಶುದ್ಧಿ ನೆರವೇರಿಸಿ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಮತ್ತು ತ್ವಷ್ಟರನ್ನು ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿ ಅಗತ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ದಿಕ್ಪಾಲರು, ನದಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ಕುಬೇರನ ದಿವ್ಯ ವನ ಮತ್ತು ಸೋಮ—ಇವರನ್ನು ಅನ್ನಪಾನ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಕ್ಷಣ ಶೀತಲ ಗಾಳಿ, ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ, ದಿವ್ಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಮಧುರ ನಾದಗಳು ಪ್ರकटವಾಗುತ್ತವೆ. ಸೇನೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಮತಲ ಭೂಮಿ, ಫಲಭರಿತ ವೃಕ್ಷಗಳು, ದಿವ್ಯ ನದಿ, ಅಶ್ವಶಾಲೆಗಳು, ತೋರಣಗಳು ಮತ್ತು ರತ್ನಮಯ ರಾಜಮಂದಿರವನ್ನು ನೋಡಿ ವಿಸ್ಮಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಪಾಯಸದ ಹರಿವುಗಳು, ವಾಸಗೃಹಗಳು, ಸಾವಿರಾರು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರಸರು, ಗಂಧರ್ವರಾಜರ ಗಾಯನ, ಸ್ನಾನ-ಅಭ್ಯಂಗ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಕರ ಆಹಾರ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಹಾರ, ಪಾತ್ರೆಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳ ಮಹಾಸಂಗ್ರಹ—ಇವೆಲ್ಲ ವಿವರವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಸೈನಿಕರು ಕನಸಿನಂತೆ ಆಶ್ಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ; ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಆವಾಹಿತ ದಿವ್ಯಸತ್ತ್ವಗಳು ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ತೆರಳುತ್ತವೆ, ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಮಾಲೆಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ಸರ್ಗದ ಬೋಧ—ಆತಿಥ್ಯವು ಧರ್ಮರೂಪ ತಂತ್ರ; ಅದು ಯೋಧಬಲವನ್ನು ಶಿಸ್ತಿಗೆ ಬಿಗಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ತಪೋವನದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದಿರುವುದು ರಾಜಧರ್ಮ।
Shlokas
Verse 1
कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा।भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येनन्यमन्त्रयत्।।।।
ಕೈಕೇಯೀಪುತ್ರ ಭರತನು ಅಲ್ಲೀಯೇ ರಾತ್ರಿವಾಸಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದಾಗ, ಮುನಿಯು ಯಥೋಚಿತ ಆತಿಥ್ಯದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು.
Verse 2
अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम्।पाद्यमर्घ्यं तथाऽतिथ्यं वने यदुपपद्यते।।।।
ಭರತನು ಅವರಿಗೆ (ಭರದ್ವಾಜರಿಗೆ) ಹೇಳಿದನು: “ನಿಜವಾಗಿ, ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯ ಮತ್ತು ಅತಿಥ್ಯ—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀವು ಈಗಾಗಲೇ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೀರಿ।”
Verse 3
अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव।जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित्।।।।
ಆಮೇಲೆ ಭರದ್ವಾಜರು ಭರತನಿಗೆ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ನಗುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು: “ನೀನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವವನೆಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ; ಏನು ನೀಡಿದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ನೀನು ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತೀ.”
Verse 4
सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम्।मम प्रीतिर्यथारूपा तथार्हो मनुजर्षभ।।।।
ಹೇ ಮನುಜರ್ಷಭ! ನಿನ್ನ ಈ ಸಮಸ್ತ ಸೇನೆಗೆ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದು ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿ—ಆದುದರಿಂದ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸು.
Verse 5
किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः।कस्मान्नेहोपयातोऽसि सबलः पुरुषर्षभः।।।।
ನೀನು ಏಕೆ ಸೇನೆಯನ್ನು ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದೆ? ಹೇ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸೇನೆಯೊಡನೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಏಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ?
Verse 6
भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम्।ससैन्यो नोपयातोऽस्मि भगवन्भगवद्भयात्।।।।
ಭರತನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ತಪೋಧನರಾದ ಆ ಋಷಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಭಗವನ್, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಅಪಮಾನಿಸುವ ಭಯಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನು ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ.”
Verse 7
राज्ञा च भगवन्नित्यं राजपुत्रेण वा सदा।यत्नतः परिहर्तव्या विषयेषु तपस्विनः।।।।
ಭಗವನ್, ರಾಜನಾಗಲಿ ರಾಜಪುತ್ರನಾಗಲಿ—ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಸದಾ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದೂರವಿರಿಸಬೇಕು, ಅವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಭಂಗವಾಗದಂತೆ.
Verse 8
वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणाः।प्रच्छाद्य भगवन्भूमिं महतीमनुयान्ति माम्।।।।
“ಭಗವನ್, ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಅಶ್ವಗಳು, ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಮದೋನ್ಮತ್ತ ವರವಾರಣಗಳು ನನ್ನ ಹಿಂದೆ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿ ಬರುತ್ತಿವೆ; ಅವರು ವಿಶಾಲ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.”
Verse 9
ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजां स्तथा।न हिंस्युरिति तेनाऽहमेक एव समागतः।।।।
‘ಆಶ್ರಮಗಳ ಕುಟೀರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮರಗಳು, ನೀರು, ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಗುಡಿಸಲುಗಳಿಗೆ ಅವರು ಹಾನಿ ಮಾಡಬಾರದು’ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದೆನು.
Verse 10
आनीयतामितस्सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा।ततस्तु चक्रे भरतस्सेनायास्समुपागमम्।।।।
ಪರಮರ್ಷಿಯು “ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕರೆತರಲಿ” ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಆಮೇಲೆ ಭರತನು ಸೈನ್ಯವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 11
अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वाऽपः परिमृज्य च।आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत्।।।।
ನಂತರ ಅಗ್ನಿಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಜಲದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು; ಆತಿಥ್ಯದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನು ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 12
आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च।आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम्।।।।
“ನಾನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನೂ ತ್ವಷ್ಟೃನನ್ನೂ ಆವಾಹನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅದರಿಗಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲವೂ ನನಗಾಗಿ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ.”
Verse 13
आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा।आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम्।।।।
“ನಾನು ಲೋಕಪಾಲರಾದ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ, ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಆವಾಹನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನನಗಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಗಲಿ.”
Verse 14
प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च।पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः।।।।
“ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳೂ ಪಶ್ಚಿಮಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳೂ—ಭೂಮಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಾಗಲಿ—ಇಂದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿಬರಲಿ.”
Verse 15
अन्या स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्यास्सुविष्ठिताम्।अपरा श्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम्।।।।
“ಕೆಲವು ಧಾರೆಗಳು ಮೈರೇಯ ಮದ್ಯದಿಂದ ಹರಿಯಲಿ; ಕೆಲವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾದ ಸುರೆಯಿಂದ ಹರಿಯಲಿ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಇಕ್ಷುರಸದಂತೆ ಸಿಹಿಯಾದ ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ಹರಿಯಲಿ.”
Verse 16
आह्वये देवगन्धर्वान्विश्वावसुहहाहुहून्।तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्वीश्चापि सर्वशः।।।।
ನಾನು ದೇವಗಂಧರ್ವರಾದ ವಿಶ್ವಾವಸು, ಹಾಹಾ, ಹುಹೂ ಇವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಅಪ್ಸರಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನೂ ದೇವಿಯರನ್ನೂ ಗಂಧರ್ವಿಯರನ್ನೂ ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತೇನೆ।
Verse 17
घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलंबुसाम्।नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम्।।।।
ನಾನು ಘೃತಾಚೀ, ವಿಶ್ವಾಚೀ, ಮಿಶ್ರಕೇಶೀ, ಅಲಂಬುಸಾ; ಹಾಗೆಯೇ ನಾಗದಂತಾ, ಹೇಮಾ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಿಮಾ ಇವರನ್ನೂ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 18
शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषितः।सर्वास्तुम्बुरुणा सार्धमाह्वये सपरिच्छदाः।।।।
ಶಕ್ರನನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವ ಎಲ್ಲ ದಿವ್ಯಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು, ತುಂಬುರುನೊಂದಿಗೆ, ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಗೀತಪರಿವಾರসহಿತವಾಗಿ ನಾನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 19
वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्रवत्।दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च।।।।
ಕುರುದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕುಬೇರನ ಆ ದಿವ್ಯ ವನವು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಿಲ್ಲಲಿ—ಅಲ್ಲಿ ಎಲೆಗಳೇ ವಸ್ತ್ರವೂ ಆಭರಣವೂ ಆಗಿವೆ, ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ನಾರಿಯರೇ ಸದಾ ಅದರ ‘ಫಲ’ಗಳಂತೆ ಇರುತ್ತಾರೆ।
Verse 20
इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम्।भक्ष्यंभोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु।।।।
ಇಲ್ಲಿ ನನಗಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಸೋಮನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನ್ನವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಿ—ಭಕ್ಷ್ಯ, ಭೋಜ್ಯ, ಚೋಷ್ಯ ಮತ್ತು ಲೇಹ್ಯವೆಂಬ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಾಗಿ ಬಹಳವಾಗಿ.
Verse 21
विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च।सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च।।।।
ಮತ್ತು ನಾನಾವರ್ಣದ ಮಾಲೆಗಳು, ಮರಗಳಿಂದ ತಾಜಾಗಿ ಬಿದ್ದವು; ಹಾಗೆಯೇ ಸುರಾದಿ ಪಾನೀಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಿಧದ ಮಾಂಸಗಳೂ ಇರಲಿ.
Verse 22
एवं समाधिना युक्तस्तेजसाऽप्रतिमेन च।शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः।।।।
ಹೀಗೆ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಅಪ್ರತಿಮ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಪೋಬಲದಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನಾದ ಮುನಿಯು, ವೇದಶಿಕ್ಷೆಯ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಸ್ವರಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತ ವಾಣಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 23
मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः।आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक्।।।।
ಪೂರ್ವಮುಖನಾಗಿ, ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದವು.
Verse 24
मलयं दर्दुरं चैव ततस्स्वेदनुदोऽनिलः।उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखश्शिवः।।।।
ನಂತರ ಮಲಯ ಮತ್ತು ದರ್ದುರ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಬೆವರನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಗಾಳಿ ಯುಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೀಸತೊಡಗಿತು—ಅತಿಪ್ರಿಯ, ಸುಖಕರ ಮತ್ತು ಶಿವಮಂಗಳಕರವಾಗಿ.
Verse 25
ततोऽभ्यवर्षन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः।दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे।।।।
ಆಮೇಲೆ ಘನವಾದ ದಿವ್ಯ ಮೇಘಗಳು ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದವು; ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದಿವ್ಯ ದುಂದುಭಿಗಳ ಘೋಷವು ಕೇಳಿಬಂತು.
Verse 26
प्रववुश्चोत्तमा वाता ननृतुश्चाप्सरोगणाः।जगुश्च देवगन्धर्वा वीणाः प्रमुमुचुस्स्वरान्।।।।
ಉತ್ತಮ ವಾಯುಗಳು ಬೀಸಿದವು; ಅಪ್ಸರೆಯರ ಗುಂಪುಗಳು ನೃತ್ಯಮಾಡಿದವು; ದೇವಗಂಧರ್ವರು ಗಾನಮಾಡಿದರು; ಮತ್ತು ವೀಣೆಗಳು ಮಧುರ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದವು.
Verse 27
स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च।विवेशोच्चरितश्श्लक्ष्णस्समो लयसमन्वितः।।।।
ಆ ಉಚ್ಚರಿತ ಧ್ವನಿ ಮೃದುವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ ಲಯಯುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು; ಅದು ಆಕಾಶವನ್ನೂ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಿವಿಗಳೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.
Verse 28
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोत्र सुखे नृणाम्।ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः।।।।
ಮನುಷ್ಯರ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಸುಖಕರವಾದ ಆ ದಿವ್ಯ ನಾದವು ಶಮನವಾದಾಗ, ಭರತನ ಸೇನೆಯು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಅದ್ಭುತ ಕೌಶಲ್ಯದಂತಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು.
Verse 29
बभूव हि समा भूमिस्समन्तात्पञ्चयोजना।शाद्वलैर्भहुभिश्चन्ना नीलवैढूर्यसन्निभैः।।।।
ನಿಜವಾಗಿ, ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಐದು ಯೋಜನಗಳವರೆಗೆ ಭೂಮಿ ಸಮವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು; ಅನೇಕ ಶಾದ್ವಲ-ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ನೀಲ ವೈಡೂರ್ಯ ರತ್ನದಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 30
तस्मिन्बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः।आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः।।।।
ಅಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವ, ಕಪಿತ್ಥ, ಪನಸ, ಬೀಜಪೂರಕ, ಆಮಲಕಿ ಹಾಗೂ ಚೂತ (ಮಾವು) ಎಂಬ ಫಲಭಾರಿತ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಫಲಗಳನ್ನು ಆಭರಣಗಳಂತೆ ಧರಿಸಿದಂತೆ, ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.
Verse 31
उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत्।आजगाम नदी दिव्या तीरजैर्भहुभिर्वृता।।।।
ಉತ್ತರ ಕುರುಗಳ ವನಗಳಿಂದ—ದಿವ್ಯ ಉಪಭೋಗಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ—ಒಂದು ದಿವ್ಯ ನದಿ ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಅದರ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅನೇಕ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಅದು ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 32
चतुश्शालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम्।हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च।।।।
ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಚತುಶ್ಶಾಲೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು; ಹಾಗೆಯೇ ಗಜ-ವಾಜಿಗಳ (ಆನೆ-ಕುದುರೆಗಳ) ಶಾಲೆಗಳು; ಹರ್ಮ್ಯ-ಪ್ರಾಸಾದಗಳ ನಡುವೆ ಸಮೀಪಸಮೀಪವಾಗಿ ಶುಭ ತೋರಣದ್ವಾರಗಳೂ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.
Verse 33
सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम्।दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम्।।।।चतुरश्रमसंबाधं शयनासनयानवत्।दिव्यैस्सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत्।।।।उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम्।क्लुप्तसर्वासनं श्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम्।।।।
ಶುಭ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ರಾಜವೇಶ್ಮವೂ ಪ್ರಗಟವಾಯಿತು—ಬಿಳಿ ಮೇಘದಂತೆ; ದಿವ್ಯ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ, ದಿವ್ಯ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಸಿಂಚಿತ. ವಿಶಾಲ ಚತುರಶ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಶಯನ-ಆಸನ-ಯಾನಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಎಲ್ಲ ರಸಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ ದಿವ್ಯ ಪಾನೀಯಗಳು, ದಿವ್ಯ ಭೋಜನ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳೊಡನೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ. ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಅನ್ನದಿಂದ ಸಜ್ಜಾಗಿ, ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ಮಲ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಸನಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಹಾಸಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಯನಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 34
सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम्।दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम्।।2.91.33।।चतुरश्रमसंबाधं शयनासनयानवत्।दिव्यैस्सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत्।।2.91.34।।उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम्।क्लुप्तसर्वासनं श्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम्।।2.91.35।।
ಶುಭ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ರಾಜವೇಶ್ಮವೂ ಪ್ರಗಟವಾಯಿತು—ಬಿಳಿ ಮೇಘದಂತೆ; ದಿವ್ಯ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ, ದಿವ್ಯ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಸಿಂಚಿತ. ವಿಶಾಲ ಚತುರಶ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಶಯನ-ಆಸನ-ಯಾನಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಎಲ್ಲ ರಸಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ ದಿವ್ಯ ಪಾನೀಯಗಳು, ದಿವ್ಯ ಭೋಜನ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳೊಡನೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ. ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಅನ್ನದಿಂದ ಸಜ್ಜಾಗಿ, ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ಮಲ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಸನಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಹಾಸಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಯನಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 35
सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम्।दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम्।।2.91.33।।चतुरश्रमसंबाधं शयनासनयानवत्।दिव्यैस्सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत्।।2.91.34।।उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम्।क्लुप्तसर्वासनं श्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम्।।2.91.35।।
ಶುಭ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ರಾಜವೇಶ್ಮವೂ ಪ್ರಗಟವಾಯಿತು—ಬಿಳಿ ಮೇಘದಂತೆ; ದಿವ್ಯ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ, ದಿವ್ಯ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಸಿಂಚಿತ. ವಿಶಾಲ ಚತುರಶ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಶಯನ-ಆಸನ-ಯಾನಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಎಲ್ಲ ರಸಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ ದಿವ್ಯ ಪಾನೀಯಗಳು, ದಿವ್ಯ ಭೋಜನ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳೊಡನೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ. ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಅನ್ನದಿಂದ ಸಜ್ಜಾಗಿ, ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ಮಲ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಸನಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಹಾಸಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಯನಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 36
प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा।वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरतः कैकयीसुतः।।।।
ಮಹರ್ಷಿಯ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಮಹಾಬಾಹು ಕೈಕೇಯೀಪುತ್ರ ಭರತನು ರತ್ನಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಣಿಮಯ ವೈಭವದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Verse 37
अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिणस्सपुरोहिताः।बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम्।।।।
ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪುರೋಹಿತರೊಡನೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹೋದರು; ಆ ನಿವಾಸದ ಭವ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದರು.
Verse 38
तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च।भरतो मन्त्रिभिस्सार्धमभ्यवर्तत राजवत्।।।।
ಅಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ರಾಜಾಸನ, ವ್ಯಜನ ಮತ್ತು ಛತ್ರ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು; ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ಭರತನು ರಾಜನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದನು.
Verse 39
आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च।वालव्यजनमादाय न्यषीदत्सचिवासने।।।।
ರಾಮನಿಗೆ ಅಭಿಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಆಸನವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು, ಅದು ರಾಮನ ಸಿಂಹಾಸನವೆಯೆಂಬಂತೆ; ನಂತರ ವಾಲವ್ಯಜನ (ಚಾಮರ)ವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಸಚಿವಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡನು.
Verse 40
आनुपूर्व्यान्निषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिताः।ततस्सेनापतिः पश्चात्प्रशास्ताच निषेदतुः।।।।
ನಂತರ ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕುಳಿತರು; ಅವರ ನಂತರ ಸೇನಾಪತಿ, ಆಮೇಲೆ ಪ್ರಶಾಸ್ತಾ (ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ) ಕೂಡ ಕುಳಿತನು.
Verse 41
तत स्तत्र मुहूर्तेन नद्यः पायसकर्दमाः।उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात्।।।।
ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಪಾಯಸ-ಕರ್ಧಮವಿರುವ ನದಿಗಳು ಪ್ರकटವಾದವು; ಭರದ್ವಾಜರ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವು ಭರತನ ಸೇವೆಗೆ ಸನ್ನದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತವು.
Verse 42
तासामुभयतः कूलं पाण्डुमृत्तिकलेपनाः।रम्याश्चावसधा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजा:।।।।
ಆ ನದಿಗಳ ಎರಡೂ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡು ವರ್ಣದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಲೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ರಮ್ಯವಾದ ದಿವ್ಯ ನಿವಾಸಗಳು ಪ್ರकटವಾದವು—ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಜನಿಸಿದವು.
Verse 43
तेनैव च मूहूर्तेन दिव्याऽभरणभूषिताः।आगुर्विंशतिसाहस्राः ब्रह्मणा प्रहिताः स्त्रियः।।।।
ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ಸ್ತ್ರೀಯರು—ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ—ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದರು.
Verse 44
सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिताः।आगुर्विंशतिसाहास्राः कुबेरप्रहिताः स्त्रियः।।।।
ಸುವರ್ಣ, ಮಣಿ, ಮುತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಳಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ಸ್ತ್ರೀಯರು—ಕುಬೇರನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ—ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದರು.
Verse 45
याभिर्गृहीतः पुरुषस्सोन्माद इव लक्ष्यते।आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणाः।।।।
ನಂದನವನದಿಂದ ಅಪ್ಸರೆಯರ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ಗಣಗಳು ಬಂದರು—ಅವರ ಆಲಿಂಗನದಿಂದ ಪುರುಷನು ಕಾಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಉನ್ಮತ್ತನಂತೆ ಕಾಣುವನು.
Verse 46
नारदस्तुम्भुरुर्गोपः प्रवरास्सूर्यवर्चसः।एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगुः।।।।
ನಾರದ, ತುಂಬುರು ಮತ್ತು ಗೋಪ—ಸೂರ್ಯವರ್ಣದ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ, ಗಂಧರ್ವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜರು—ಇವರು ಭರತನ ಮುಂದೆಯಲ್ಲಿ ಗಾನ ಮಾಡಿದರು.
Verse 47
अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाऽथ वामना।उपानृत्यंस्तु भरतं भरद्वाजस्य शासनात्।।।।
ಆಮೇಲೆ ಅಲಂಬುಸಾ, ಮಿಶ್ರಕೇಶೀ, ಪುಂಡರೀಕಾ ಮತ್ತು ವಾಮನಾ—ಭರದ್ವಾಜ ಮುನಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ—ಭರತನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಉಪನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದರು.
Verse 48
यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने।प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य शासनात्।।।।
ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಚೈತ್ರರಥ ವನವಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವಂತಹ ಮಾಲ್ಯಗಳೇ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು—ಭರದ್ವಾಜ ಮುನಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ.
Verse 49
बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतकाः।अश्वत्था नर्तकाश्चासन्भरद्वाजस्य शासनात्।।।।
ಭರದ್ವಾಜ ಮುನಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಿಲ್ವ ವೃಕ್ಷಗಳು ಮೃದಂಗ ವಾದಕರಾದವು, ವಿಭೀತಕ ವೃಕ್ಷಗಳು ಕರತಾಳ ವಾದಕರಾದವು, ಮತ್ತು ಅಶ್ವತ್ಥ ವೃಕ್ಷಗಳು ನೃತ್ಯಗಾರರಾದವು.
Verse 50
ततस्सरलतालाश्च तिलका नक्तमालकाः।प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतुः कुब्जा भूत्वाऽथ वामनाः।।।।
ನಂತರ ಸರಲ ಮತ್ತು ತಾಳ, ತಿಲಕ ಹಾಗೂ ನಕ್ತಮಾಲ ವೃಕ್ಷಗಳು ಹರ್ಷಿತರಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ಮತ್ತು ವಾಮನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಂಚರಿಸಿದವು.
Verse 51
शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्याः काननेषु ताःमालती मल्लिका जातिर्याश्चान्याः कानने लताः।प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमेऽवदन्।।।।
ಶಿಂಶುಪಾ, ಆಮಲಕೀ, ಜಾಂಬು ಮತ್ತು ಇತರ ವನ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಲತೀ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವನ ಲತೆಗಳು—ಸ್ತ್ರೀರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ—ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಣಿ ನುಡಿದವು.
Verse 52
सुरास्सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः।।।।मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ।।।।
ಸುರಾಪಾನ ಮಾಡುವವರು ಸುರೆಯನ್ನು ಪಾನಮಾಡಲಿ; ಹಸಿದವರು ಪಾಯಸವನ್ನು ಸೇವಿಸಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಮೇಧ್ಯ ಮಾಂಸಗಳನ್ನು—ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಷ್ಟು—ಭಕ್ಷಿಸಲಿ।
Verse 53
सुरास्सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः।।2.91.52।।मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ।।2.91.53।।
ಸುರಾಪಾನ ಮಾಡುವವರು ಸುರೆಯನ್ನು ಪಾನಮಾಡಲಿ; ಹಸಿದವರು ಪಾಯಸವನ್ನು ಸೇವಿಸಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಮೇಧ್ಯ ಮಾಂಸಗಳನ್ನು—ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಷ್ಟು—ಭಕ್ಷಿಸಲಿ।
Verse 54
उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेष वल्गुषु।अप्येकमेकं पुरषं प्रमदास्सप्त चाष्ट च।।।।
ನದಿಯ ಮನೋಹರ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತೈಲಾಭ್ಯಂಗ ಮಾಡಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಏಳು ಅಥವಾ ಎಂಟು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಗೆ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।
Verse 55
संवाहन्त्यस्समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचनाः।परिमृज्य तथाऽन्योन्यं पाययन्ति वराङ्गनाः।।।।
ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಂವಾಹನಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ಬಂದರು; ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರಾಂಗನೆಗಳು ಪರಸ್ಪರವಾಗಿ ಒರೆಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಪಾನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು—ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಬ್ಬರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ।
Verse 56
हयान् गजान् खारानुष्ट्रान्तथैव सुरभेस्सुतान्।अभोजयन्वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि।।।।
ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಕತ್ತೆಗಳು, ಒಂಟೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸುರಭಿಯ ಸಂತಾನವಾದ ಗೋವಂಶ—ಇಂತಹ ವಾಹನಪಶುಗಳಿಗೆ ಅವರ ಪಾಲಕರು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸಿದರು।
Verse 57
इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान्।इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबला:।।।।
ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಸೇವಕರು ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಮಾರರ ಯೋಧರ ವಾಹನಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಬ್ಬು ಹಾಗೂ ಜೇನು ಬೆರೆಸಿದ ಸಿಹಿ ಲಾಜಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 58
नाश्वबन्धोऽश्वमाजानान्नगजं कुञ्जरग्रहः।मत्तप्रमत्तमुदिता चमूः सा तत्र संबभौ।।।।
ಅಲ್ಲಿ ಆ ಸೇನೆ ಮದೋನ್ಮತ್ತ, ಪ್ರಮತ್ತ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಯಿತು; ಅಶ್ವಬಂಧಿ ತನ್ನ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ, ಗಜಗ್ರಾಹಕನು ತನ್ನ ಆನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 59
तर्पितास्सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिताः।अप्सरोगणसंयुक्तास्सैन्या वाचमुदैरयन्।।।।
ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತರಾದ, ರಕ್ತಚಂದನ ಲೇಪಿತರಾದ, ಅಪ್ಸರಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತರಾದ ಆ ಸೈನಿಕರು ಉಚ್ಚಸ್ವರದಿಂದ ವಾಣಿ ಎತ್ತಿ ಮಾತನಾಡಿದರು.
Verse 60
नैवायोध्यां गमिष्यामो नगमिष्याम दण्डकान्।कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम्।।।।
“ನಾವು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ದಂಡಕವನಕ್ಕೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಭರತನಿಗೆ ಕುಶಲವಾಗಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ರಾಮನಿಗೂ ಸುಖವಾಗಲಿ.”
Verse 61
इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोहबन्धकाः।अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदीरयन्।।।।
ಹೀಗೆ ಪಾದಾತಿ ಯೋಧರೂ, ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಾರೋಹಿಗಳೂ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಆ ಆತಿಥ್ಯವಿಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ನಾಯಕರೆನ್ನುವವರ ಕಡೆ ಗಮನವಿಲ್ಲದೆ, ಅನಾಥರಂತೆ ಅವರು ಈ ಮಾತನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು.
Verse 62
संम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रशः।भरतस्यानुयातारस्स्वर्गोऽयमिति चाब्रुवन्।।।।
ಅಲ್ಲಿ ಭರತನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಪರಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿ ಕೂಗಿದರು; “ಇದೇ ಸ್ವರ್ಗ!” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 63
नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिकाःसमन्तात्परिधावन्ति माल्योपेतास्सहस्रशः।।।।
ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾದ ಸಾವಿರಾರು ಸೈನಿಕರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರು ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತ, ನಗುತ್ತ, ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 64
ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम्।दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यां स्तानभवद्भक्षणे मतिः।।।।
ನಂತರ ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಭೋಜನಮಾಡಿದ್ದರೂ, ಅಮೃತಸಮಾನವಾದ ಆ ಅನ್ನವನ್ನೂ ದಿವ್ಯ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಮತ್ತೆ ತಿನ್ನಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿತು.
Verse 65
प्रेष्याश्चेट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रशः।बभूवुस्ते भृशं दृप्तास्सर्वे चाहतवाससः।।।।
ದೂತರು, ದಾಸಿಯರು, ಸ್ತ್ರೀಪರಿಚಾರಿಕೆಯರು ಹಾಗೂ ಶಿಬಿರದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು—ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ—ಎಲ್ಲರೂ ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಉಲ್ಲಾಸದಿಂದ ಗರ್ವಿತರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.
Verse 66
कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोऽश्वाश्च मृगपक्षिणः।बभूवुस्सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत्।।।।
ಅಲ್ಲಿ ಕುಂಜರಗಳು, ಕತ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂಟೆಗಳು, ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳು, ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಸಹ ಸುಪೋಷಿತರಾಗಿದ್ದರು; ಯಾರೂ ಯಾರಿಗೂ ತೊಂದರೆ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ.
Verse 67
नाऽशुक्लवासा स्तत्राऽसीत्क्षुधितो मलिनोऽपि वा।रजसा ध्वस्तकेशो वा नरः कश्चिददृश्यत।।।।
ಆ ದಂಡಿನಲ್ಲಿ ಮಲಿನ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯೂ, ಹಸಿದವನೂ, ಅಶುದ್ಧನೂ, ಧೂಳಿನಿಂದ ಕೂದಲು ಕೆಡಿದವನೂ ಆದ ಯಾವನೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 68
आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरस़ञ्चयैः।फलनिर्यूह संसिद्दैस्सूपैर्गन्ध रसान्वितैः।।।।पुष्पध्वजवतीः पूर्णाश्शुक्लस्यान्नस्य चाभितः।ददृशुर्विस्मितास्तत्रनरा लौहीस्सहस्रशः।।।।
ಅಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ನೋಡಿದರು: ಸಾವಿರಾರು ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಪುಷ್ಪಮಾಲೆ-ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶುಭ್ರ ಅನ್ನದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅಜಮಾಂಸ ಹಾಗೂ ವರಾಹಮಾಂಸ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಸಾಲೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಫಲರಸ-ತಯಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಗಂಧ-ರಸಯುಕ್ತ ಸೂಪಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು.
Verse 69
आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरस़ञ्चयैः।फलनिर्यूह संसिद्दैस्सूपैर्गन्ध रसान्वितैः।।2.91.68।।पुष्पध्वजवतीः पूर्णाश्शुक्लस्यान्नस्य चाभितः।ददृशुर्विस्मितास्तत्रनरा लौहीस्सहस्रशः।।2.91.69।।
ಅಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ನೋಡಿದರು: ಸಾವಿರಾರು ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಪುಷ್ಪಮಾಲೆ-ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶುಭ್ರ ಅನ್ನದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅಜಮಾಂಸ ಹಾಗೂ ವರಾಹಮಾಂಸ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಸಾಲೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಫಲರಸ-ತಯಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಗಂಧ-ರಸಯುಕ್ತ ಸೂಪಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು.
Verse 70
बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपाः पायसकर्दमाः।ताश्चकामदुघा गावो द्रुमाश्चासन्मधुश्च्युतः।।।।
ವನದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಪಾಯಸದ ಘನ ಮಧುರ ಕಾದಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕೂಪಗಳು ಪ್ರकटವಾದವು; ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಾಮಧೇನುಸಮಾನ ಹಸುಗಳೂ, ಮಧು ಸುರಿಸುವ ವೃಕ್ಷಗಳೂ ಇದ್ದವು.
Verse 71
वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृताः।प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटैः।।।।
ಮಾರ್ಗದೊಳಗೆ ಮೈರೇಯ (ಖರ್ಜೂರಮದ್ಯ)ದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕೆರೆಗಳು ಇದ್ದವು; ಅವುಗಳ ಸುತ್ತ ಮೃಷ್ಟ ಮಾಂಸದ ರಾಶಿಗಳು ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಹಾಗೆಯೇ ತಪ್ತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೃಗ, ಮಯೂರ ಮತ್ತು ಕುಕ್ಕುಟ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು।
Verse 72
पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च।न्यर्बुधानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च।।।।स्थाल्यः कुम्भ्य करम्भ्य श्च दधिपूर्णास्सुसंस्कृताः।यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः।।।।ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दध्नश्श्वेतस्य चापरे।बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायावसञ्चयाः।।।।
ಸಾವಿರಾರು ಪಾತ್ರೆಗಳೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ತಟ್ಟೆಗಳೂ ಇದ್ದವು; ಹಾಗೆಯೇ ಅನೇಕ ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳೂ—ಶುದ್ಧ ಸುವರ್ಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು—ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು।
Verse 73
पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च।न्यर्बुधानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च।।2.91.72।।स्थाल्यः कुम्भ्य करम्भ्य श्च दधिपूर्णास्सुसंस्कृताः।यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः।।2.91.73।।ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दध्नश्श्वेतस्य चापरे।बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायावसञ्चयाः।।2.91.74।।
ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ಥಾಲಿ, ಕುಂಭ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲಮುಖ ಕರಂಭಗಳು—ಸುಸಂಸ್ಕೃತವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟವು—ಸುಗಂಧಿತ ಮೊಸರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು; ಅದು ತಾಜಾ, ಮೃದುವಾದ ಧವಳವರ್ಣದ, ಕಪಿತ್ಥ (ವುಡ್-ಆಪಲ್)ದ ಛಾಯೆಯಂತಿತ್ತು।
Verse 74
पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च।न्यर्बुधानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च।।2.91.72।।स्थाल्यः कुम्भ्य करम्भ्य श्च दधिपूर्णास्सुसंस्कृताः।यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः।।2.91.73।।ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दध्नश्श्वेतस्य चापरे।बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायावसञ्चयाः।।2.91.74।।
ಕೆಲವು ಹ್ರದಗಳು ರಸಾಳ (ಮಸಾಲೆಮಿಶ್ರಿತ) ಮೊಸರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು, ಇನ್ನಾವು ಶ್ವೇತ ಮೊಸರಿನಿಂದ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಪಾಯಸ (ಮಧುರ ಕ್ಷೀರಾನ್ನ)ದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹ್ರದಗಳೂ, ಶರ್ಕರೆಯೊಡನೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಯವದ ರಾಶಿಗಳೂ ಇದ್ದವು।
Verse 75
कल्कान्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च।ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरतां नराः।।।।
ತೀರ್ಥಗಳ ನದಿ-ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಸ್ನಾನೋಪಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾತ್ರಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಂಡರು—ವಿವಿಧ ವಿಧದ ಕಲ್ಕಗಳು, ಚೂರ್ಣಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಗಂಧ ಕಷಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ.
Verse 76
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।।।
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವರು ಕಂಡರು—ಬಿಳಿ ದಂತಧಾವನ ಕಡ್ಡಿಗಳ ರಾಶಿಗಳು, ಎಲೆಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬಿಳಿ ಚಂದನಕಲ್ಕಗಳು, ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೆರುಗುಗೊಂಡ ಕನ್ನಡಿಗಳು, ವಸ್ತ್ರಸಂಚಯಗಳು, ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಜೋಡಿ ಪಾದುಕಾ ಹಾಗೂ ಉಪಾನಹಗಳು. ಹಾಗೆಯೇ ಆಂಜನೀ ಡಬ್ಬಿಗಳು, ಕಾಂಗಿಗಳು, ಕೂರ್ಚಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಧನುಸ್ಸುಗಳು, ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಚಿತ್ರವರ್ಣದ ಕವಚಗಳು, ಶಯನಗಳು ಮತ್ತು ಆಸನಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಖರ, ಉಷ್ಟ್ರ, ಗಜ ಮತ್ತು ವಾಜಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹ್ರದಗಳು, ಹಾಗೂ ಉತ്പಲ-ಪುಷ್ಕರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಸುತೀರ್ಥಗಳ ಅವಗಾಹನ ಘಟ್ಟಗಳೂ ಕಂಡವು. ಆಕಾಶವರ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುವ, ಸ್ವಚ್ಛ ಜಲವಿರುವ, ಸುಖವಾಗಿ ಈಜಬಹುದಾದ ಸರೋವರಗಳು, ಮತ್ತು ನೀಪ ಹಾಗೂ ವೈಡೂರ್ಯವರ್ಣದಂತೆ ಹಸಿರು-ನೀಲ ಮೃದುವಾದ ಯವಸದ ರಾಶಿಗಳು—ಪಶುಗಳ ನಿವಾಪಾರ್ಥವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.
Verse 77
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।2.91.76।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।2.91.77।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।2.91.78।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।2.91.79।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।2.91.80।।
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವರು ಕಂಡರು—ಬಿಳಿ ದಂತಧಾವನ ಕಡ್ಡಿಗಳ ರಾಶಿಗಳು, ಎಲೆಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬಿಳಿ ಚಂದನಕಲ್ಕಗಳು, ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೆರುಗುಗೊಂಡ ಕನ್ನಡಿಗಳು, ವಸ್ತ್ರಸಂಚಯಗಳು, ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಜೋಡಿ ಪಾದುಕಾ ಹಾಗೂ ಉಪಾನಹಗಳು. ಹಾಗೆಯೇ ಆಂಜನೀ ಡಬ್ಬಿಗಳು, ಕಾಂಗಿಗಳು, ಕೂರ್ಚಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಧನುಸ್ಸುಗಳು, ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಚಿತ್ರವರ್ಣದ ಕವಚಗಳು, ಶಯನಗಳು ಮತ್ತು ಆಸನಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಖರ, ಉಷ್ಟ್ರ, ಗಜ ಮತ್ತು ವಾಜಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹ್ರದಗಳು, ಹಾಗೂ ಉತ്പಲ-ಪುಷ್ಕರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಸುತೀರ್ಥಗಳ ಅವಗಾಹನ ಘಟ್ಟಗಳೂ ಕಂಡವು. ಆಕಾಶವರ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುವ, ಸ್ವಚ್ಛ ಜಲವಿರುವ, ಸುಖವಾಗಿ ಈಜಬಹುದಾದ ಸರೋವರಗಳು, ಮತ್ತು ನೀಪ ಹಾಗೂ ವೈಡೂರ್ಯವರ್ಣದಂತೆ ಹಸಿರು-ನೀಲ ಮೃದುವಾದ ಯವಸದ ರಾಶಿಗಳು—ಪಶುಗಳ ನಿವಾಪಾರ್ಥವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.
Verse 78
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।2.91.76।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।2.91.77।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।2.91.78।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।2.91.79।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।2.91.80।।
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವರು ಕಂಡರು—ಬಿಳಿ ದಂತಧಾವನ ಕಡ್ಡಿಗಳ ರಾಶಿಗಳು, ಎಲೆಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬಿಳಿ ಚಂದನಕಲ್ಕಗಳು, ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೆರುಗುಗೊಂಡ ಕನ್ನಡಿಗಳು, ವಸ್ತ್ರಸಂಚಯಗಳು, ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಜೋಡಿ ಪಾದುಕಾ ಹಾಗೂ ಉಪಾನಹಗಳು. ಹಾಗೆಯೇ ಆಂಜನೀ ಡಬ್ಬಿಗಳು, ಕಾಂಗಿಗಳು, ಕೂರ್ಚಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಧನುಸ್ಸುಗಳು, ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಚಿತ್ರವರ್ಣದ ಕವಚಗಳು, ಶಯನಗಳು ಮತ್ತು ಆಸನಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಖರ, ಉಷ್ಟ್ರ, ಗಜ ಮತ್ತು ವಾಜಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹ್ರದಗಳು, ಹಾಗೂ ಉತ്പಲ-ಪುಷ್ಕರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಸುತೀರ್ಥಗಳ ಅವಗಾಹನ ಘಟ್ಟಗಳೂ ಕಂಡವು. ಆಕಾಶವರ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುವ, ಸ್ವಚ್ಛ ಜಲವಿರುವ, ಸುಖವಾಗಿ ಈಜಬಹುದಾದ ಸರೋವರಗಳು, ಮತ್ತು ನೀಪ ಹಾಗೂ ವೈಡೂರ್ಯವರ್ಣದಂತೆ ಹಸಿರು-ನೀಲ ಮೃದುವಾದ ಯವಸದ ರಾಶಿಗಳು—ಪಶುಗಳ ನಿವಾಪಾರ್ಥವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.
Verse 79
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।2.91.76।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।2.91.77।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।2.91.78।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।2.91.79।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।2.91.80।।
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವರು ಕಂಡರು—ಬಿಳಿ ದಂತಧಾವನ ಕಡ್ಡಿಗಳ ರಾಶಿಗಳು, ಎಲೆಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬಿಳಿ ಚಂದನಕಲ್ಕಗಳು, ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೆರುಗುಗೊಂಡ ಕನ್ನಡಿಗಳು, ವಸ್ತ್ರಸಂಚಯಗಳು, ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಜೋಡಿ ಪಾದುಕಾ ಹಾಗೂ ಉಪಾನಹಗಳು. ಹಾಗೆಯೇ ಆಂಜನೀ ಡಬ್ಬಿಗಳು, ಕಾಂಗಿಗಳು, ಕೂರ್ಚಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಧನುಸ್ಸುಗಳು, ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಚಿತ್ರವರ್ಣದ ಕವಚಗಳು, ಶಯನಗಳು ಮತ್ತು ಆಸನಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಖರ, ಉಷ್ಟ್ರ, ಗಜ ಮತ್ತು ವಾಜಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹ್ರದಗಳು, ಹಾಗೂ ಉತ്പಲ-ಪುಷ್ಕರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಸುತೀರ್ಥಗಳ ಅವಗಾಹನ ಘಟ್ಟಗಳೂ ಕಂಡವು. ಆಕಾಶವರ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುವ, ಸ್ವಚ್ಛ ಜಲವಿರುವ, ಸುಖವಾಗಿ ಈಜಬಹುದಾದ ಸರೋವರಗಳು, ಮತ್ತು ನೀಪ ಹಾಗೂ ವೈಡೂರ್ಯವರ್ಣದಂತೆ ಹಸಿರು-ನೀಲ ಮೃದುವಾದ ಯವಸದ ರಾಶಿಗಳು—ಪಶುಗಳ ನಿವಾಪಾರ್ಥವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.
Verse 80
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।2.91.76।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।2.91.77।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।2.91.78।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।2.91.79।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।2.91.80।।
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವರು ಕಂಡರು—ಬಿಳಿ ದಂತಧಾವನ ಕಡ್ಡಿಗಳ ರಾಶಿಗಳು, ಎಲೆಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬಿಳಿ ಚಂದನಕಲ್ಕಗಳು, ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೆರುಗುಗೊಂಡ ಕನ್ನಡಿಗಳು, ವಸ್ತ್ರಸಂಚಯಗಳು, ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಜೋಡಿ ಪಾದುಕಾ ಹಾಗೂ ಉಪಾನಹಗಳು. ಹಾಗೆಯೇ ಆಂಜನೀ ಡಬ್ಬಿಗಳು, ಕಾಂಗಿಗಳು, ಕೂರ್ಚಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಧನುಸ್ಸುಗಳು, ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಚಿತ್ರವರ್ಣದ ಕವಚಗಳು, ಶಯನಗಳು ಮತ್ತು ಆಸನಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಖರ, ಉಷ್ಟ್ರ, ಗಜ ಮತ್ತು ವಾಜಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹ್ರದಗಳು, ಹಾಗೂ ಉತ്പಲ-ಪುಷ್ಕರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಸುತೀರ್ಥಗಳ ಅವಗಾಹನ ಘಟ್ಟಗಳೂ ಕಂಡವು. ಆಕಾಶವರ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುವ, ಸ್ವಚ್ಛ ಜಲವಿರುವ, ಸುಖವಾಗಿ ಈಜಬಹುದಾದ ಸರೋವರಗಳು, ಮತ್ತು ನೀಪ ಹಾಗೂ ವೈಡೂರ್ಯವರ್ಣದಂತೆ ಹಸಿರು-ನೀಲ ಮೃದುವಾದ ಯವಸದ ರಾಶಿಗಳು—ಪಶುಗಳ ನಿವಾಪಾರ್ಥವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.
Verse 81
व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम्।दृष्ट्वाऽतिथ्यं कृतं तादृग्भरतस्य महर्षिणा।।।।
ಆ ಮಹರ್ಷಿಯು ಭರತನಿಗಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಸ್ವಪ್ನಸಮಾನವಾದ ಆ ಅದ್ಭುತ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಜನರು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡರು.
Verse 82
इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने।भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत।।।।
ಹೀಗೆ ಭರದ್ವಾಜರ रम್ಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರನ ನಂದನವನದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಆನಂದಿಸುವಂತೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದವರ ರಾತ್ರಿಯು ಕಳೆಯಿತು.
Verse 83
प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम्।भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गनाः।।।।
ನಂತರ ಆ ನದಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸುಂದರಾಂಗನಿಯರು ಭರದ್ವಾಜರ ಅನುಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಬಂದಿದ್ದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಮರಳಿದರು.
Verse 84
तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागरुचन्दनोक्षिताः।तथैव दिव्या विविधास्स्रगुत्तमाः पृथक्प्रकीर्णा मनुजैः प्रमर्दिताः।।।।
ಗಂಧರ್ವರು ತೆರಳಿದ ಮೇಲೆಯೂ, ಮದ್ಯದ ಅತಿಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮತ್ತರಾದ ಪುರುಷರು ಇನ್ನೂ ಮದೋನ್ಮತ್ತರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು; ಅವರ ಅಂಗಗಳು ದಿವ್ಯ ಅಗರು ಮತ್ತು ಚಂದನದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿದ್ದವು. ನಾನಾವಿಧದ ದಿವ್ಯೋತ್ತಮ ಮಾಲೆಗಳು ಜನರಿಂದ ತುಳಿದು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಚದುರಿಕೊಂಡು ಬಿದ್ದಿದ್ದವು.
Frequently Asked Questions
Bharata must balance military necessity with āśrama-safety: he deliberately keeps the army away to prevent harm to huts, trees, land, and water, embodying rājadharma as non-intrusion into ascetic domains (2.91.5–9).
Hospitality is presented as a disciplined, dharmic institution: the sage’s ātithya transforms a potentially disruptive force into an ordered community, while Bharata’s deference shows that power gains legitimacy through restraint and reverence for tapas.
The setting is Bharadvāja’s hermitage (traditionally associated with Prayāga), with invoked cosmic geographies such as Kubera’s forest in Kuru land and the directional guardians; culturally, the chapter highlights Vedic-style purification, agniśālā rites, and formal guest-offerings (pādya, arghya).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.