Sarga 91

Verse 1

कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा।भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येनन्यमन्त्रयत्।।।।

କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତ ସେଠାରେ ହିଁ ରାତ୍ରିବାସ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବାବେଳେ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଆତିଥ୍ୟରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।

Verse 2

अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम्।पाद्यमर्घ्यं तथाऽतिथ्यं वने यदुपपद्यते।।।।

ଭରତ ତାଙ୍କୁ (ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ) କହିଲେ: “ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ବନରେ ଯେତେଟା ସମ୍ଭବ—ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅତିଥ୍ୟ—ସବୁ ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ କରିଦେଇଛନ୍ତି।”

Verse 3

अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव।जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित्।।।।

ତାପରେ ଭରଦ୍ୱାଜ ଭରତଙ୍କୁ ହସିମୁଖରେ କହିଲେ: “ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ପ୍ରୀତିରେ ଯୁକ୍ତ; ଯେ କିଛି ଦିଆଯାଉ, ସେଥିରେ ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅ।”

Verse 4

सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम्।मम प्रीतिर्यथारूपा तथार्हो मनुजर्षभ।।।।

ହେ ମନୁଜର୍ଷଭ! ତୁମ ଏହି ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ଭୋଜନ କରାଇବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଏହା ମୋର ସତ୍ୟ ପ୍ରୀତି—ଅତଏବ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 5

किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः।कस्मान्नेहोपयातोऽसि सबलः पुरुषर्षभः।।।।

କାହିଁକି ତୁମେ ସେନାକୁ ଦୂରେ ରଖି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେନାସହିତ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଲ ନାହିଁ?

Verse 6

भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम्।ससैन्यो नोपयातोऽस्मि भगवन्भगवद्भयात्।।।।

ଭରତ ହାତ ଯୋଡି ସେଇ ତପୋଧନ ଋଷିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ଅପମାନ ହେବ ଭାବି ଭକ୍ତିଭୟରୁ ମୁଁ ସେନା ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିନାହିଁ।”

Verse 7

राज्ञा च भगवन्नित्यं राजपुत्रेण वा सदा।यत्नतः परिहर्तव्या विषयेषु तपस्विनः।।।।

ହେ ଭଗବନ୍, ରାଜା ହେଉନ୍ତୁ କି ରାଜପୁତ୍ର—ନିଜ ନିଜ ବିଷୟରେ ବସୁଥିବା ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ସଦା ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ ନ ହେଉ।

Verse 8

वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणाः।प्रच्छाद्य भगवन्भूमिं महतीमनुयान्ति माम्।।।।

“ହେ ଭଗବନ୍, ଉତ୍ସାହୀ ଅଶ୍ୱ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ମହାବଳୀ ମତ୍ତ ବରବାରଣମାନେ ମୋ ପଛେ ପଛେ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ବିଶାଳ ଭୂମିପ୍ରଦେଶକୁ ବ୍ୟାପି ଢାଙ୍କି ଦେଉଛନ୍ତି।”

Verse 9

ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजां स्तथा।न हिंस्युरिति तेनाऽहमेक एव समागतः।।।।

‘ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କର କୁଟୀରସହିତ ଥିବା ବୃକ୍ଷ, ଜଳ, ଭୂମି ଓ ଝୋପଡ଼ିକୁ ସେମାନେ କ୍ଷତି ନ କରୁନ୍ତୁ’ ବୋଲି ଭାବି, ସେହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏକା ଏଠାକୁ ଆସିଛି।

Verse 10

आनीयतामितस्सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा।ततस्तु चक्रे भरतस्सेनायास्समुपागमम्।।।।

ପରମର୍ଷି ଆଜ୍ଞା କଲେ—“ସେନାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।” ତାହାପରେ ଭରତ ସେନା ଆସିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 11

अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वाऽपः परिमृज्य च।आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत्।।।।

ତାପରେ ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଚମନ କଲେ ଓ ଜଳଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କଲେ; ଆତିଥ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।

Verse 12

आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च।आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम्।।।।

“ମୁଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଓ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି। ମୁଁ ଆତିଥ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ତାହା ପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସେସବୁ ମୋ ପାଇଁ ଯଥାବିଧି ସଜାଯାଉ।”

Verse 13

आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा।आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम्।।।।

“ମୁଁ ଲୋକପାଳ ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ଓ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରମୁଖ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି। ମୁଁ ଆତିଥ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ସେହିପରି ମୋ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଉ।”

Verse 14

प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च।पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः।।।।

“ପୂର୍ବମୁଖୀ ଓ ପଶ୍ଚିମମୁଖୀ ଯେ ନଦୀମାନେ—ପୃଥିବୀରେ ହେଉ କି ଆକାଶରେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆଜି ସବୁ ଦିଗରୁ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ।”

Verse 15

अन्या स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्यास्सुविष्ठिताम्।अपरा श्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम्।।।।

“କେତେକ ଧାରାରେ ମୈରେୟ ମଦିରା ବହୁ; କେତେକରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ସୁରା ବହୁ; ଆଉ କେତେକରେ ଇକ୍ଷୁରସ ସମ ମିଠା ଶୀତଳ ଜଳ ବହୁ।”

Verse 16

आह्वये देवगन्धर्वान्विश्वावसुहहाहुहून्।तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्वीश्चापि सर्वशः।।।।

ମୁଁ ଦେବଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ—ବିଶ୍ୱାବସୁ, ହାହା ଓ ହୁହୂଙ୍କୁ—ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ, ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆବାହନ କରୁଛି।

Verse 17

घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलंबुसाम्।नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम्।।।।

ମୁଁ ଘୃତାଚୀ, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ମିଶ୍ରକେଶୀ, ଅଲମ୍ବୁସା; ଏବଂ ନାଗଦନ୍ତା, ହେମା ଓ ପର୍ବତବାସିନୀ ହିମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି।

Verse 18

शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषितः।सर्वास्तुम्बुरुणा सार्धमाह्वये सपरिच्छदाः।।।।

ଶକ୍ରଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କୁ, ତୁମ୍ବୁରୁଙ୍କ ସହ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଙ୍ଗୀତ-ପରିଚ୍ଛଦ ସହିତ ମୁଁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି।

Verse 19

वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्रवत्।दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च।।।।

କୁରୁଦେଶରେ ଥିବା କୁବେରଙ୍କ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ବନ ଏଠାକୁ ଆସୁ—ଯେଉଁଠି ପତ୍ରମାନେ ହିଁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ସମାନ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ସଦା ତାହାର ‘ଫଳ’ ସଦୃଶ ଅଛନ୍ତି।

Verse 20

इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम्।भक्ष्यंभोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु।।।।

ଏଠାରେ ମୋ ପାଇଁ ଭଗବାନ୍ ସୋମ ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ ବିଧାନ କରୁନ୍ତୁ—ଭକ୍ଷ୍ୟ, ଭୋଜ୍ୟ, ଚୋଷ୍ୟ ଓ ଲେହ୍ୟ—ବହୁବିଧ ଓ ପ୍ରଚୁର।

Verse 21

विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च।सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च।।।।

ଏବଂ ବହୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାମାନେ, ବୃକ୍ଷରୁ ତାଜା ଝରିପଡ଼ିଥିବା; ସୁରାଦି ପେୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଂସମାନେ ମଧ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 22

एवं समाधिना युक्तस्तेजसाऽप्रतिमेन च।शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः।।।।

ଏପରି ସମାଧିରେ ଯୁକ୍ତ, ଅପ୍ରତିମ ତେଜ ଓ ତପୋବଳରେ ସମନ୍ୱିତ ମୁନି, ବେଦଶିକ୍ଷାନୁସାରୀ ସ୍ୱରଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 23

मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः।आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक्।।।।

ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ, ମନେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଆସିଲେ।

Verse 24

मलयं दर्दुरं चैव ततस्स्वेदनुदोऽनिलः।उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखश्शिवः।।।।

ତାପରେ ମଲୟ ଓ ଦର୍ଦୁର ପର୍ବତକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଘାମ ହଟାଇଦେବା ପବନ ଯଥୋଚିତ ମାପରେ ବହିଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ସୁଖଦ ଓ ଶିବମଙ୍ଗଳମୟ।

Verse 25

ततोऽभ्यवर्षन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः।दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे।।।।

ତାପରେ ଘନ ଦିବ୍ୟ ମେଘମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ବର୍ଷାଇଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦିବ୍ୟ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଘୋଷ ଶୁଣାଗଲା।

Verse 26

प्रववुश्चोत्तमा वाता ननृतुश्चाप्सरोगणाः।जगुश्च देवगन्धर्वा वीणाः प्रमुमुचुस्स्वरान्।।।।

ଉତ୍ତମ ପବନ ବହିଲା; ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ଦେବଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାନ କଲେ; ଏବଂ ବୀଣାମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱର ମୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 27

स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च।विवेशोच्चरितश्श्लक्ष्णस्समो लयसमन्वितः।।।।

ସେ ଉଚ୍ଚାରିତ ଶବ୍ଦ ମୃଦୁ, ସ୍ୱରରେ ସମ ଓ ଲୟସମନ୍ୱିତ ଥିଲା; ସେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 28

तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोत्र सुखे नृणाम्।ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः।।।।

ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ କାନକୁ ସୁଖଦ ଥିବା ସେ ଦିବ୍ୟ ନାଦ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ଭରତଙ୍କ ସେନା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାରିଗରୀ ସଦୃଶ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଖିଲା।

Verse 29

बभूव हि समा भूमिस्समन्तात्पञ्चयोजना।शाद्वलैर्भहुभिश्चन्ना नीलवैढूर्यसन्निभैः।।।।

ନିଶ୍ଚୟ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମି ସମତଳ ହୋଇଥିଲା; ଅନେକ ଶାଦ୍ୱଳ ଘାସମୟ ମେଦିନୀରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ନୀଳ ବୈଡୂର୍ୟ ରତ୍ନ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 30

तस्मिन्बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः।आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः।।।।

ସେଠାରେ ବିଲ୍ୱ, କପିତ୍ଥ, ପନସ, ବୀଜପୂରକ, ଆମଳକୀ ଓ ଚୂତ (ଆମ୍ବ) ଆଦି ଫଳଭାରିତ ବୃକ୍ଷମାନେ ଫଳକୁ ମାନୋ ଭୂଷଣ ଭଳି ଧାରଣ କରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

Verse 31

उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत्।आजगाम नदी दिव्या तीरजैर्भहुभिर्वृता।।।।

ଉତ୍ତର କୁରୁମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟୋପଭୋଗସମୃଦ୍ଧ ବନରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ନଦୀ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ତାହାର ତଟରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଅସଂଖ୍ୟ ବୃକ୍ଷମାନେ ତାକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।

Verse 32

चतुश्शालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम्।हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च।।।।

ଶୁଭ୍ର ଚତୁଶ୍ଶାଳାମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଗଜ ଓ ବାଜି (ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା) ପାଇଁ ଶାଳାମାନେ ମଧ୍ୟ; ହର୍ମ୍ୟ-ପ୍ରାସାଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ସଜା ଶୁଭ ତୋରଣଦ୍ୱାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଲେ।

Verse 33

सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम्।दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम्।।।।चतुरश्रमसंबाधं शयनासनयानवत्।दिव्यैस्सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत्।।।।उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम्।क्लुप्तसर्वासनं श्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम्।।।।

ଶୁଭ ତୋରଣଯୁକ୍ତ ରାଜବେଶ୍ମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଶ୍ୱେତ ମେଘ ସଦୃଶ; ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ସିଞ୍ଚିତ। ବିଶାଳ ଚତୁରଶ୍ର ରୂପରେ, ଶୟନ-ଆସନ-ଯାନର ସମୃଦ୍ଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ; ସର୍ବରସଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ପେୟ, ଦିବ୍ୟ ଭୋଜନ ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅନ୍ନରେ ସଜ୍ଜ, ଧୋଇ ନିର୍ମଳ କରା ପାତ୍ରମାନେରେ ପରିବେଶନଯୋଗ୍ୟ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ବିନ୍ୟସ୍ତ, ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଓ ସୁବିସ୍ତୃତ ଉତ୍ତମ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 34

सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम्।दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम्।।2.91.33।।चतुरश्रमसंबाधं शयनासनयानवत्।दिव्यैस्सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत्।।2.91.34।।उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम्।क्लुप्तसर्वासनं श्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम्।।2.91.35।।

ଶୁଭ ତୋରଣଯୁକ୍ତ ରାଜବେଶ୍ମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଶ୍ୱେତ ମେଘ ସଦୃଶ; ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ସିଞ୍ଚିତ। ବିଶାଳ ଚତୁରଶ୍ର ରୂପରେ, ଶୟନ-ଆସନ-ଯାନର ସମୃଦ୍ଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ; ସର୍ବରସଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ପେୟ, ଦିବ୍ୟ ଭୋଜନ ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅନ୍ନରେ ସଜ୍ଜ, ଧୋଇ ନିର୍ମଳ କରା ପାତ୍ରମାନେରେ ପରିବେଶନଯୋଗ୍ୟ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ବିନ୍ୟସ୍ତ, ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଓ ସୁବିସ୍ତୃତ ଉତ୍ତମ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 35

सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम्।दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम्।।2.91.33।।चतुरश्रमसंबाधं शयनासनयानवत्।दिव्यैस्सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत्।।2.91.34।।उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम्।क्लुप्तसर्वासनं श्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम्।।2.91.35।।

ଶୁଭ ତୋରଣଯୁକ୍ତ ରାଜବେଶ୍ମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଶ୍ୱେତ ମେଘ ସଦୃଶ; ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ସିଞ୍ଚିତ। ବିଶାଳ ଚତୁରଶ୍ର ରୂପରେ, ଶୟନ-ଆସନ-ଯାନର ସମୃଦ୍ଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ; ସର୍ବରସଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ପେୟ, ଦିବ୍ୟ ଭୋଜନ ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅନ୍ନରେ ସଜ୍ଜ, ଧୋଇ ନିର୍ମଳ କରା ପାତ୍ରମାନେରେ ପରିବେଶନଯୋଗ୍ୟ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ବିନ୍ୟସ୍ତ, ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଓ ସୁବିସ୍ତୃତ ଉତ୍ତମ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 36

प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा।वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरतः कैकयीसुतः।।।।

ମହର୍ଷିଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ ମହାବାହୁ କୈକେୟୀସୁତ ଭରତ ରତ୍ନସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଣିମୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ପରିପ୍ଲୁତ ସେହି ପ୍ରାସାଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 37

अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिणस्सपुरोहिताः।बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम्।।।।

ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଏବଂ ସେହି ନିବାସର ଭବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଖି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରମୁଦିତ ହେଲେ।

Verse 38

तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च।भरतो मन्त्रिभिस्सार्धमभ्यवर्तत राजवत्।।।।

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ରାଜାସନ, ବ୍ୟଜନ ଓ ଛତ୍ର ସଜ୍ଜିତ ଥିଲା; ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଭରତ ରାଜୋଚିତ ଭାବେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 39

आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च।वालव्यजनमादाय न्यषीदत्सचिवासने।।।।

ରାମଙ୍କୁ ଅଭିପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଆସନକୁ ପୂଜିଲେ, ଯେପରି ତାହା ରାମଙ୍କ ସିଂହାସନ ହେଉ; ପରେ ବାଲବ୍ୟଜନ (ଚାମର) ଧରି ମନ୍ତ୍ରୀ-ଆସନରେ ବସିଲେ।

Verse 40

आनुपूर्व्यान्निषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिताः।ततस्सेनापतिः पश्चात्प्रशास्ताच निषेदतुः।।।।

ତାପରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ କ୍ରମାନୁସାରେ ବସିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପରେ ସେନାପତି, ତାହା ପରେ ପ୍ରଶାସ୍ତା (ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ) ବସିଲେ।

Verse 41

तत स्तत्र मुहूर्तेन नद्यः पायसकर्दमाः।उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात्।।।।

ତାପରେ ସେଠାରେ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ରେ ପାୟସ-କର୍ଦ୍ଦମ ଥିବା ନଦୀମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଶାସନରେ ସେମାନେ ଭରତଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 42

तासामुभयतः कूलं पाण्डुमृत्तिकलेपनाः।रम्याश्चावसधा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजा:।।।।

ସେହି ନଦୀମାନଙ୍କ ଉଭୟ କୂଳରେ ପାଣ୍ଡୁବର୍ଣ୍ଣ ମୃତ୍ତିକାରେ ଲେପିତ, ରମ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆବାସମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଜନିତ।

Verse 43

तेनैव च मूहूर्तेन दिव्याऽभरणभूषिताः।आगुर्विंशतिसाहस्राः ब्रह्मणा प्रहिताः स्त्रियः।।।।

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ବିଶ ହଜାର ନାରୀ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ—ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 44

सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिताः।आगुर्विंशतिसाहास्राः कुबेरप्रहिताः स्त्रियः।।।।

ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଓ ପ୍ରବାଳରେ ଶୋଭିତ ବିଶ ହଜାର ନାରୀ—କୁବେରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ—ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 45

याभिर्गृहीतः पुरुषस्सोन्माद इव लक्ष्यते।आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणाः।।।।

ନନ୍ଦନବନରୁ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ବିଶ ହଜାର ଗଣ ଆସିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ପୁରୁଷ କାମାବେଶରେ ଉନ୍ମାଦିତ ପରି ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 46

नारदस्तुम्भुरुर्गोपः प्रवरास्सूर्यवर्चसः।एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगुः।।।।

ନାରଦ, ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ଗୋପ—ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ତେଜସ୍ବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବର—ଏମାନେ ଭରତଙ୍କ ଅଗ୍ରେ ଗାନ କଲେ।

Verse 47

अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाऽथ वामना।उपानृत्यंस्तु भरतं भरद्वाजस्य शासनात्।।।।

ତାପରେ ଅଲମ୍ବୁସା, ମିଶ୍ରକେଶୀ, ପୁଣ୍ଡରୀକା ଓ ବାମନା—ଭରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ—ଭରତଙ୍କ ସମୀପରେ ଉପନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 48

यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने।प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य शासनात्।।।।

ଦେବଲୋକରେ ଓ ଚୈତ୍ରରଥ ବନରେ ଯେମିତି ମାଳ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ମାଳ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରୟାଗରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଭରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ।

Verse 49

बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतकाः।अश्वत्था नर्तकाश्चासन्भरद्वाजस्य शासनात्।।।।

ଭରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଲ୍ୱ ବୃକ୍ଷମାନେ ମୃଦଙ୍ଗ ବାଦକ ହେଲେ, ବିଭୀତକ ବୃକ୍ଷମାନେ କରତାଳ ବାଦକ ହେଲେ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷମାନେ ନର୍ତ୍ତକ ହେଲେ।

Verse 50

ततस्सरलतालाश्च तिलका नक्तमालकाः।प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतुः कुब्जा भूत्वाऽथ वामनाः।।।।

ତାପରେ ସରଳ ଓ ତାଳ, ତିଲକ ଓ ନକ୍ତମାଳ ବୃକ୍ଷମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେଠାରେ କୁବ୍ଜ ଓ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଚଳାଚଳ କଲେ।

Verse 51

शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्याः काननेषु ताःमालती मल्लिका जातिर्याश्चान्याः कानने लताः।प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमेऽवदन्।।।।

ଶିଂଶୁପା, ଆମଲକୀ, ଜାମ୍ବୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନବୃକ୍ଷମାନେ, ଏବଂ ମାଳତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଜାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନଲତାମାନେ—ପ୍ରମଦାର ରୂପ ଧାରଣ କରି—ଭରଦ୍ୱାଜାଶ୍ରମରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 52

सुरास्सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः।।।।मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ।।।।

ସୁରାପାନ କରୁଥିବାମାନେ ସୁରା ପିଉନ୍ତୁ; ଭୁକ୍ତମାନେ ପାୟସ ଭୋଜନ କରୁନ୍ତୁ; ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂସ୍କୃତ ସୁମେଧ୍ୟ ମାଂସ ମଧ୍ୟ—ଯେତେ ଇଚ୍ଛା—ଭକ୍ଷଣ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 53

सुरास्सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः।।2.91.52।।मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ।।2.91.53।।

ସୁରାପାନ କରୁଥିବାମାନେ ସୁରା ପିଉନ୍ତୁ; ଭୁକ୍ତମାନେ ପାୟସ ଭୋଜନ କରୁନ୍ତୁ; ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂସ୍କୃତ ସୁମେଧ୍ୟ ମାଂସ ମଧ୍ୟ—ଯେତେ ଇଚ୍ଛା—ଭକ୍ଷଣ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 54

उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेष वल्गुषु।अप्येकमेकं पुरषं प्रमदास्सप्त चाष्ट च।।।।

ନଦୀର ମନୋହର ତଟମାନଙ୍କରେ ସେମାନେ ତେଲ ଲେପନ କରି ସ୍ନାନ କରାଉଥିଲେ; ଏବଂ ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ ଯୁବତୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପାଳେପାଳେ ସେବା କରୁଥିଲେ।

Verse 55

संवाहन्त्यस्समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचनाः।परिमृज्य तथाऽन्योन्यं पाययन्ति वराङ्गनाः।।।।

ରୁଚିର ନୟନବତୀ ନାରୀମାନେ ସଂବାହନ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ; ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରାଙ୍ଗନାମାନେ ପରସ୍ପର ମୁଛିଦେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ପାନ କରାଇଲେ—ପାଳେପାଳେ ଏକାପରକୁ ସେବା କରି।

Verse 56

हयान् गजान् खारानुष्ट्रान्तथैव सुरभेस्सुतान्।अभोजयन्वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि।।।।

ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଠ ଏବଂ ସୁରଭୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଗୋବଂଶ—ଏହି ସମସ୍ତ ବାହନପଶୁମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପାଳକମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭୋଜ୍ୟ ଖୁଆଇଲେ।

Verse 57

इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान्।इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबला:।।।।

ମହାବଳୀ ସେବକମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁକୁମାରମାନଙ୍କ ଯୋଧାମାନଙ୍କର ବାହନମାନଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରି, ଇକ୍ଷୁ ଓ ମଧୁମିଶ୍ରିତ ମିଠା ଲାଜ ଖୁଆଉଥିଲେ।

Verse 58

नाश्वबन्धोऽश्वमाजानान्नगजं कुञ्जरग्रहः।मत्तप्रमत्तमुदिता चमूः सा तत्र संबभौ।।।।

ସେଠାରେ ସେଇ ସେନା ମତ୍ତ-ପ୍ରମତ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା; ଅଶ୍ୱବନ୍ଧୀ ନିଜ ଅଶ୍ୱକୁ ଚିହ୍ନିଲା ନାହିଁ, ଗଜଗ୍ରାହକ ନିଜ ଗଜକୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିଲା ନାହିଁ।

Verse 59

तर्पितास्सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिताः।अप्सरोगणसंयुक्तास्सैन्या वाचमुदैरयन्।।।।

ସମସ୍ତ କାମନାରେ ତୃପ୍ତ, ରକ୍ତଚନ୍ଦନରେ ଲିପ୍ତ, ଅପ୍ସରାଗଣ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ସେଇ ସୈନିକମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ବାଣୀ ଉଠାଇ କହିଲେ।

Verse 60

नैवायोध्यां गमिष्यामो नगमिष्याम दण्डकान्।कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम्।।।।

“ଆମେ ନ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବୁ, ନ ଦଣ୍ଡକବନକୁ ଯିବୁ; ଭରତଙ୍କର କୁଶଳ ହେଉ, ଏବଂ ରାମଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସୁଖ ହେଉ।”

Verse 61

इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोहबन्धकाः।अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदीरयन्।।।।

ଏହିପରି ପଦାତି ଯୋଧାମାନେ ଓ ହସ୍ତ୍ୟଶ୍ୱାରୋହୀ ସୈନିକମାନେ କହିଲେ। ସେହି ଆତିଥ୍ୟବିଧି ପାଇ ନେତାମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ଅନାଥମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 62

संम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रशः।भरतस्यानुयातारस्स्वर्गोऽयमिति चाब्रुवन्।।।।

ସେଠାରେ ଭରତଙ୍କ ଅନୁଯାତ୍ରୀମାନେ ହଜାରେ ହଜାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ନାଦ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗ!”

Verse 63

नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिकाःसमन्तात्परिधावन्ति माल्योपेतास्सहस्रशः।।।।

ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହଜାରେ ହଜାରେ ସୈନିକ ଚାରିଦିଗରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ; ସେମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ହସୁଥିଲେ, ଗାଉଥିଲେ।

Verse 64

ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम्।दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यां स्तानभवद्भक्षणे मतिः।।।।

ତାପରେ ସେମାନେ ଭୋଜନ କରିସାରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅମୃତସମ ତାହା ଅନ୍ନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଭକ୍ଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ପୁନର୍ବାର ଭୋଜନ କରିବାକୁ ମନ ହେଲା।

Verse 65

प्रेष्याश्चेट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रशः।बभूवुस्ते भृशं दृप्तास्सर्वे चाहतवाससः।।।।

ଦୂତମାନେ, ଦାସୀମାନେ, ସ୍ତ୍ରୀ-ପରିଚାରିକାମାନେ ଓ ଶିବିରାନୁଗାମୀମାନେ—ହଜାରେ ହଜାରେ—ସମସ୍ତେ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଲ୍ଲାସିତ ଓ ଗର୍ବିତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 66

कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोऽश्वाश्च मृगपक्षिणः।बभूवुस्सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत्।।।।

ସେଠାରେ କୁଞ୍ଜର, ଗଧା ଓ ଉଷ୍ଟ୍ର, ଗୋ ଓ ଅଶ୍ୱ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁଭୃତ ଥିଲେ; କେହି କେହିଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଲେ ନାହିଁ।

Verse 67

नाऽशुक्लवासा स्तत्राऽसीत्क्षुधितो मलिनोऽपि वा।रजसा ध्वस्तकेशो वा नरः कश्चिददृश्यत।।।।

ସେହି ସମୂହରେ ମଲିନ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, କ୍ଷୁଧିତ, ଅଶୁଚି, କିମ୍ବା ଧୂଳିରେ କେଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା କୌଣସି ପୁରୁଷ ଦେଖାଯାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 68

आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरस़ञ्चयैः।फलनिर्यूह संसिद्दैस्सूपैर्गन्ध रसान्वितैः।।।।पुष्पध्वजवतीः पूर्णाश्शुक्लस्यान्नस्य चाभितः।ददृशुर्विस्मितास्तत्रनरा लौहीस्सहस्रशः।।।।

ସେଠାରେ ନରମାନେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ଦେଖିଲେ—ହଜାର ହଜାର ଲୋହାର ପାତ୍ର, ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ; ଚାରିଦିଗରେ ଶୁକ୍ଳ ଅନ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆଜମାଂସ ଓ ବରାହମାଂସ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମସଲାର ସଞ୍ଚୟ, ଫଳନିର୍ୟୂହ-ତୟାରି ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ-ରସଯୁକ୍ତ ସୂପ ସହିତ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 69

आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरस़ञ्चयैः।फलनिर्यूह संसिद्दैस्सूपैर्गन्ध रसान्वितैः।।2.91.68।।पुष्पध्वजवतीः पूर्णाश्शुक्लस्यान्नस्य चाभितः।ददृशुर्विस्मितास्तत्रनरा लौहीस्सहस्रशः।।2.91.69।।

ସେଠାରେ ନରମାନେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ଦେଖିଲେ—ହଜାର ହଜାର ଲୋହାର ପାତ୍ର, ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ; ଚାରିଦିଗରେ ଶୁକ୍ଳ ଅନ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆଜମାଂସ ଓ ବରାହମାଂସ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମସଲାର ସଞ୍ଚୟ, ଫଳନିର୍ୟୂହ-ତୟାରି ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ-ରସଯୁକ୍ତ ସୂପ ସହିତ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 70

बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपाः पायसकर्दमाः।ताश्चकामदुघा गावो द्रुमाश्चासन्मधुश्च्युतः।।।।

ବନର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପାୟସର ଘନ ମଧୁର କାଦବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୂପମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେଠାରେ କାମଧେନୁସଦୃଶ ଗାଈମାନେ ଓ ମଧୁ ଝରୁଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 71

वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृताः।प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटैः।।।।

ମାର୍ଗରେ ମୈରେୟ (ଖଜୁରୀ-ମଦ୍ୟ)ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳାଶୟ ଥିଲା; ତାହାର ଚାରିପାଖେ ଉତ୍ତମ ମାଂସର ଢେର ରଖାଯାଇଥିଲା; ଏବଂ ତପ୍ତ ପାତ୍ରରେ ମୃଗ, ମୟୂର ଓ କୁକ୍କୁଟ ମାଂସ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା।

Verse 72

पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च।न्यर्बुधानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च।।।।स्थाल्यः कुम्भ्य करम्भ्य श्च दधिपूर्णास्सुसंस्कृताः।यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः।।।।ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दध्नश्श्वेतस्य चापरे।बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायावसञ्चयाः।।।।

ହଜାର ହଜାର ପାତ୍ର ଓ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଥାଳି ଥିଲା; ଏବଂ ଅଗଣିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ—ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ନିର୍ମିତ—ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲେ।

Verse 73

पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च।न्यर्बुधानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च।।2.91.72।।स्थाल्यः कुम्भ्य करम्भ्य श्च दधिपूर्णास्सुसंस्कृताः।यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः।।2.91.73।।ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दध्नश्श्वेतस्य चापरे।बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायावसञ्चयाः।।2.91.74।।

ମାଟିର ସ୍ଥାଳୀ, କୁମ୍ଭ ଓ ବିଶାଳମୁଖ କରମ୍ଭ—ସୁସଂସ୍କୃତ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସୁନିୟମିତ ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା—ସୁଗନ୍ଧିତ ଦଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସେ ଦଧି ତାଜା, ମୃଦୁ ଧବଳ ଓ କପିତ୍ଥ (ଉଡ୍-ଆପଲ)ର ଛାୟା ସଦୃଶ ଥିଲା।

Verse 74

पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च।न्यर्बुधानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च।।2.91.72।।स्थाल्यः कुम्भ्य करम्भ्य श्च दधिपूर्णास्सुसंस्कृताः।यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः।।2.91.73।।ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दध्नश्श्वेतस्य चापरे।बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायावसञ्चयाः।।2.91.74।।

କେତେକ ହ୍ରଦ ରସାଳ (ମସଲାମିଶ୍ରିତ) ଦଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ଆଉ କେତେକ ଶ୍ୱେତ ଦଧିରେ; ଅନ୍ୟତ୍ର ପାୟସ (ମଧୁର କ୍ଷୀରାନ୍ନ)ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଥିଲେ, ଏବଂ ଶର୍କରାମିଶ୍ରିତ ଯବର ଢେର ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 75

कल्कान्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च।ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरतां नराः।।।।

ତୀର୍ଥଘାଟମାନଙ୍କ ନିକଟେ ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ—ସ୍ନାନ ପାଇଁ ସଜାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ପାତ୍ରସ୍ଥାନ; ନାନା ପ୍ରକାର କଲ୍କ, ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ କଷାୟ ସହିତ।

Verse 76

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।।।

ସେଠାରେ ସବୁଦିଗରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ଶ୍ୱେତ ଦନ୍ତଧାବନ କାଠିର ଢେର, ପତ୍ରପାତ୍ରରେ ରଖା ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନକଲ୍କ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଭଲଭାବେ ମଜାଯାଇଥିବା ଦର୍ପଣ, ବସ୍ତ୍ରର ସଞ୍ଚୟ, ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ପାଦୁକା ଓ ଉପାନହର ଯୁଗଳ। ଆଉ ଆଞ୍ଜନୀ ପେଟି, କଙ୍କତ, କୂର୍ଚ୍ଚ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁ, ମର୍ମସ୍ଥାନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ କବଚ, ଶୟନ ଓ ଆସନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଖର, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଗଜ ଓ ବାଜିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ, ଏବଂ ଉତ୍ପଲ-ପୁଷ୍କରରେ ଶୋଭିତ ସୁତୀର୍ଥ ଅବଗାହନ ଘାଟ ସହିତ କୁଣ୍ଡ-ସରୋବର ଦେଖାଗଲା। ଆକାଶବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳଯୁକ୍ତ, ସୁଖଦ ପ୍ଲବନଯୋଗ୍ୟ ସରୋବର, ଏବଂ ନୀପ ଓ ବୈଡୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ହରିତ-ନୀଳ ବର୍ଣ୍ଣର ମୃଦୁ ଯବସର ଢେର—ପଶୁମାନଙ୍କ ନିର୍ବାପାର୍ଥେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ—ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।

Verse 77

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।2.91.76।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।2.91.77।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।2.91.78।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।2.91.79।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।2.91.80।।

ସେଠାରେ ସବୁଦିଗରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ଶ୍ୱେତ ଦନ୍ତଧାବନ କାଠିର ଢେର, ପତ୍ରପାତ୍ରରେ ରଖା ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନକଲ୍କ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଭଲଭାବେ ମଜାଯାଇଥିବା ଦର୍ପଣ, ବସ୍ତ୍ରର ସଞ୍ଚୟ, ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ପାଦୁକା ଓ ଉପାନହର ଯୁଗଳ। ଆଉ ଆଞ୍ଜନୀ ପେଟି, କଙ୍କତ, କୂର୍ଚ୍ଚ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁ, ମର୍ମସ୍ଥାନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ କବଚ, ଶୟନ ଓ ଆସନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଖର, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଗଜ ଓ ବାଜିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ, ଏବଂ ଉତ୍ପଲ-ପୁଷ୍କରରେ ଶୋଭିତ ସୁତୀର୍ଥ ଅବଗାହନ ଘାଟ ସହିତ କୁଣ୍ଡ-ସରୋବର ଦେଖାଗଲା। ଆକାଶବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳଯୁକ୍ତ, ସୁଖଦ ପ୍ଲବନଯୋଗ୍ୟ ସରୋବର, ଏବଂ ନୀପ ଓ ବୈଡୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ହରିତ-ନୀଳ ବର୍ଣ୍ଣର ମୃଦୁ ଯବସର ଢେର—ପଶୁମାନଙ୍କ ନିର୍ବାପାର୍ଥେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ—ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।

Verse 78

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।2.91.76।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।2.91.77।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।2.91.78।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।2.91.79।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।2.91.80।।

ସେଠାରେ ସବୁଦିଗରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ଶ୍ୱେତ ଦନ୍ତଧାବନ କାଠିର ଢେର, ପତ୍ରପାତ୍ରରେ ରଖା ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନକଲ୍କ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଭଲଭାବେ ମଜାଯାଇଥିବା ଦର୍ପଣ, ବସ୍ତ୍ରର ସଞ୍ଚୟ, ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ପାଦୁକା ଓ ଉପାନହର ଯୁଗଳ। ଆଉ ଆଞ୍ଜନୀ ପେଟି, କଙ୍କତ, କୂର୍ଚ୍ଚ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁ, ମର୍ମସ୍ଥାନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ କବଚ, ଶୟନ ଓ ଆସନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଖର, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଗଜ ଓ ବାଜିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ, ଏବଂ ଉତ୍ପଲ-ପୁଷ୍କରରେ ଶୋଭିତ ସୁତୀର୍ଥ ଅବଗାହନ ଘାଟ ସହିତ କୁଣ୍ଡ-ସରୋବର ଦେଖାଗଲା। ଆକାଶବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳଯୁକ୍ତ, ସୁଖଦ ପ୍ଲବନଯୋଗ୍ୟ ସରୋବର, ଏବଂ ନୀପ ଓ ବୈଡୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ହରିତ-ନୀଳ ବର୍ଣ୍ଣର ମୃଦୁ ଯବସର ଢେର—ପଶୁମାନଙ୍କ ନିର୍ବାପାର୍ଥେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ—ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।

Verse 79

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।2.91.76।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।2.91.77।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।2.91.78।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।2.91.79।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।2.91.80।।

ସେଠାରେ ସବୁଦିଗରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ଶ୍ୱେତ ଦନ୍ତଧାବନ କାଠିର ଢେର, ପତ୍ରପାତ୍ରରେ ରଖା ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନକଲ୍କ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଭଲଭାବେ ମଜାଯାଇଥିବା ଦର୍ପଣ, ବସ୍ତ୍ରର ସଞ୍ଚୟ, ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ପାଦୁକା ଓ ଉପାନହର ଯୁଗଳ। ଆଉ ଆଞ୍ଜନୀ ପେଟି, କଙ୍କତ, କୂର୍ଚ୍ଚ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁ, ମର୍ମସ୍ଥାନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ କବଚ, ଶୟନ ଓ ଆସନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଖର, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଗଜ ଓ ବାଜିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ, ଏବଂ ଉତ୍ପଲ-ପୁଷ୍କରରେ ଶୋଭିତ ସୁତୀର୍ଥ ଅବଗାହନ ଘାଟ ସହିତ କୁଣ୍ଡ-ସରୋବର ଦେଖାଗଲା। ଆକାଶବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳଯୁକ୍ତ, ସୁଖଦ ପ୍ଲବନଯୋଗ୍ୟ ସରୋବର, ଏବଂ ନୀପ ଓ ବୈଡୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ହରିତ-ନୀଳ ବର୍ଣ୍ଣର ମୃଦୁ ଯବସର ଢେର—ପଶୁମାନଙ୍କ ନିର୍ବାପାର୍ଥେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ—ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।

Verse 80

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।2.91.76।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।2.91.77।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।2.91.78।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।2.91.79।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।2.91.80।।

ସେଠାରେ ସବୁଦିଗରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ଶ୍ୱେତ ଦନ୍ତଧାବନ କାଠିର ଢେର, ପତ୍ରପାତ୍ରରେ ରଖା ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନକଲ୍କ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଭଲଭାବେ ମଜାଯାଇଥିବା ଦର୍ପଣ, ବସ୍ତ୍ରର ସଞ୍ଚୟ, ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ପାଦୁକା ଓ ଉପାନହର ଯୁଗଳ। ଆଉ ଆଞ୍ଜନୀ ପେଟି, କଙ୍କତ, କୂର୍ଚ୍ଚ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁ, ମର୍ମସ୍ଥାନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ କବଚ, ଶୟନ ଓ ଆସନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଖର, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଗଜ ଓ ବାଜିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ, ଏବଂ ଉତ୍ପଲ-ପୁଷ୍କରରେ ଶୋଭିତ ସୁତୀର୍ଥ ଅବଗାହନ ଘାଟ ସହିତ କୁଣ୍ଡ-ସରୋବର ଦେଖାଗଲା। ଆକାଶବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳଯୁକ୍ତ, ସୁଖଦ ପ୍ଲବନଯୋଗ୍ୟ ସରୋବର, ଏବଂ ନୀପ ଓ ବୈଡୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ହରିତ-ନୀଳ ବର୍ଣ୍ଣର ମୃଦୁ ଯବସର ଢେର—ପଶୁମାନଙ୍କ ନିର୍ବାପାର୍ଥେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ—ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।

Verse 81

व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम्।दृष्ट्वाऽतिथ्यं कृतं तादृग्भरतस्य महर्षिणा।।।।

ମହର୍ଷି ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ କରିଥିବା ସ୍ୱପ୍ନସଦୃଶ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଖି ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 82

इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने।भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत।।।।

ଏହିପରି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନନ୍ଦନବନରେ ଦେବମାନେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି—ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ଥିବା ସେମାନଙ୍କର ସେଇ ରାତ୍ରି ବିତିଗଲା।

Verse 83

प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम्।भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गनाः।।।।

ତାପରେ ସେଇ ନଦୀମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ବରାଙ୍ଗନାମାନେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ନେଇ, ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଥିଲେ ସେଠାକୁ ଯଥାଗତ ଫେରିଗଲେ।

Verse 84

तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागरुचन्दनोक्षिताः।तथैव दिव्या विविधास्स्रगुत्तमाः पृथक्प्रकीर्णा मनुजैः प्रमर्दिताः।।।।

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମଦିରାର ଅତିପ୍ରଭାବରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ନରମାନେ ତଥାପି ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ରହିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଦିବ୍ୟ ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଲେପିତ ଥିଲା। ନାନାପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ତମ ମାଳାମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଦତଳେ ଚାପି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅଲଗା ଅଲଗା ସ୍ଥାନରେ ଛିଟିଯାଇ ପଡ଼ିଥିଲା।