Sarga 91

Verse 1

कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा ।भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येनन्यमन्त्रयत् ॥१॥

কাইকেয়ীপুত্ৰ ভৰত যেতিয়া তাতেই ৰাতি থাকিবলৈ কৃতবুদ্ধি হ’ল, তেতিয়া মুনিয়ে যথোচিত আতিথ্যৰে তেওঁক আমন্ত্ৰণ কৰিলে।

Verse 2

अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् ।पाद्यमर्घ्यं तथाऽतिथ्यं वने यदुपपद्यते ॥२॥

ভৰতই তেওঁক (ভৰদ্বাজক) ক’লে: “নিশ্চয়, এই বনত যিমান সম্ভৱ—পাদ্য, অৰ্ঘ্য আৰু অতিথ্য-সত্কাৰ—সকলো আপুনি ইতিমধ্যে সম্পন্ন কৰিছে।”

Verse 3

अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव ।जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित् ॥३॥

তাৰ পিছত ভৰদ্বাজে ভৰতক মৃদু হাঁহিৰে ক’লে: “মই জানো, তুমি প্ৰীতিযুক্ত; যি কিবা অৰ্পণ কৰা হয়, তাতেই তুমি সন্তুষ্ট হওঁ।”

Verse 4

सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम् ।मम प्रीतिर्यथारूपा तथार्हो मनुजर्षभ ॥४॥

হে মনুজৰ্ষভ! তোমাৰ এই সমগ্ৰ সেনাৰ বাবে ভোজন কৰাবলৈ মই ইচ্ছা কৰোঁ; এইয়েই মোৰ সত্য প্ৰীতি—সেয়ে যথোচিতভাৱে গ্ৰহণ কৰা।

Verse 5

किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः ।कस्मान्नेहोपयातोऽसि सबलः पुरुषर्षभः ॥५॥

তুমি কিয় সেনাবলক দূৰত ৰাখি ইয়ালৈ আহিলা? হে পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ, সেনাসহ ইয়ালৈ কিয় নাহিলা?

Verse 6

भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् ।ससैन्यो नोपयातोऽस्मि भगवन्भगवद्भयात् ॥६॥

ভৰতে হাত জোৰ কৰি সেই তপোধন ঋষিক উত্তৰ দিলে: “ভগৱন, আপোনাক অপমান হ’ব বুলি ভক্তিভয়ত মই সৈন্যসহ আপোনাৰ ওচৰলৈ নাহিলোঁ।”

Verse 7

राज्ञा च भगवन्नित्यं राजपुत्रेण वा सदा ।यत्नतः परिहर्तव्या विषयेषु तपस्विनः ॥७॥

হে ভগৱন, ৰজা হওক বা ৰাজপুত্ৰ—নিজ নিজ বিষয়ত বাস কৰা তপস্বীসকলক সদায় যত্নসহ এড়াই চলা উচিত, যাতে তেওঁলোকৰ তপস্যা বিঘ্নিত নহয়।

Verse 8

वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणाः ।प्रच्छाद्य भगवन्भूमिं महतीमनुयान्ति माम् ॥८॥

হে ভগৱন, শ্ৰেষ্ঠ অশ্ব, মানুহ আৰু মদোন্মত্ত মহাবলী বৰবাৰণ গজসমূহ বিশাল পৃথিৱী আৱৰি মোৰ পিছে পিছে অনুসৰণ কৰি আহিছে।

Verse 9

ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजां स्तथा ।न हिंस्युरिति तेनाऽहमेक एव समागतः ॥९॥

‘আশ্ৰমসমূহৰ কুটীৰৰ ওচৰৰ গছ-গছনি, পানী, ভূমি আৰু কুটীৰসমূহক তেওঁলোকে যেন ক্ষতি নকৰে’ বুলি ভাবি, সেই কাৰণেই মই একাই ইয়ালৈ আহিছোঁ।

Verse 10

आनीयतामितस्सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा ।ततस्तु चक्रे भरतस्सेनायास्समुपागमम् ॥१०॥

পৰমৰ্ষিয়ে আজ্ঞা দিলে—“সেনাক ইয়ালৈ আন।” তাৰ পাছত ভৰতেই সেনা আহিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিলে।

Verse 11

अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वाऽपः परिमृज्य च ।आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत् ॥११॥

তাৰ পিছত অগ্নিশালাত প্ৰৱেশ কৰি তেওঁ আচমন কৰি জলৰে নিজকে শুদ্ধ কৰিলে; আৰু আতিথ্যৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ বিশ্বকৰ্মাক আহ্বান কৰিলে।

Verse 12

आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च ।आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥१२॥

“মই বিশ্বকৰ্মাক আৰু ত্বষ্টাকো আহ্বান কৰোঁ। মই আতিথ্য কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ—তাৰ বাবে যি যি প্ৰয়োজন, সেয়া মোৰ বাবে যথাবিধি সজোৱা হওক।”

Verse 13

आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा ।आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥१३॥

“মই লোকপাল স্বৰূপ তিনিজন দেৱতাক আৰু শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) প্ৰমুখ দেৱগণক আহ্বান কৰোঁ। মই আতিথ্য কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ—সেই অনুসাৰে মোৰ বাবে ব্যৱস্থা হওক।”

Verse 14

प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च ।पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः ॥१४॥

“পূৰ্বমুখে বোৱা আৰু পশ্চিমমুখে বোৱা—পৃথিৱীত হওক বা অন্তৰীক্ষত—সকলো নদী আজি সকলো দিশৰ পৰা ইয়ালৈ সমাগত হওক।”

Verse 15

अन्या स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्यास्सुविष्ठिताम् ।अपरा श्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम् ॥१५॥

“কিছুমান ধাৰাত মৈৰেয় মদিৰা বওক; কিছুমানত সুসিদ্ধ সুৰা বওক; আৰু আন কিছুমানত ইক্ষুৰস সদৃশ মিঠা শীতল জল বওক।”

Verse 16

आह्वये देवगन्धर्वान्विश्वावसुहहाहुहून् ।तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्वीश्चापि सर्वशः ॥१६॥

মই দেৱগন্ধৰ্বসকলক—বিশ্বাৱসু, হাহা আৰু হুহূক—আহ্বান কৰোঁ; তদুপৰি সকলো দিশৰ পৰা অপ্সৰাসকলক, দেৱীসকলক আৰু গন্ধৰ্বীসকলকো আহ্বান কৰোঁ।

Verse 17

घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलंबुसाम् ।नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम् ॥१७॥

মই ঘৃতাচী, বিশ্বাচী, মিশ্ৰকেশী, অলম্বুসা; লগতে নাগদন্তা, হেমা আৰু পৰ্বতবাসিনী হিমাকো আহ্বান কৰোঁ।

Verse 18

शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषितः ।सर्वास्तुम्बुरुणा सार्धमाह्वये सपरिच्छदाः ॥१८॥

শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক উপতিষ্ঠা কৰা আৰু ব্ৰহ্মাক উপতিষ্ঠা কৰা সকলো দিৱ্য নাৰীসকলক, তুম্বুৰুৰ সৈতে, সম্পূৰ্ণ সংগীত-পরিচ্ছদসহ মই আহ্বান কৰোঁ।

Verse 19

वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्रवत् ।दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च ॥१९॥

কুৰুদেশত থকা কুবেৰদেৱৰ সেই দিৱ্য বন ইয়ালৈ আহক—য’ত পাতেই বস্ত্ৰ আৰু ভূষণস্বৰূপ, আৰু দিৱ্য নাৰীসকল সদায় তাৰ ‘ফল’সদৃশ হৈ থাকে।

Verse 20

इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् ।भक्ष्यंभोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु ॥२०॥

ইয়াত মোৰ বাবে ভগৱান সোমে উত্তম অন্ন বিধান কৰক—ভক্ষ্য, ভোজ্য, চোষ্য আৰু লেহ্য—বহুবিধ আৰু প্ৰচুৰ।

Verse 21

विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च ।सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च ॥२१॥

আৰু বিচিত্ৰ বৰ্ণৰ মাল্য, গছৰ পৰা তাজাকৈ ঝৰি পৰা; লগতে সুৰা আদি পেয় আৰু নানা বিধ মাংসো হওক।

Verse 22

एवं समाधिना युक्तस्तेजसाऽप्रतिमेन च ।शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः ॥२२॥

এইদৰে সমাধিযুক্ত, অপ্রতিম তেজ আৰু তপোবলৰে সমন্বিত মুনিয়ে বেদ-শিক্ষা অনুসৰি স্বৰলক্ষণযুক্ত বাক্যৰে ক’লে।

Verse 23

मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः ।आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् ॥२३॥

পূৰ্বমুখ হৈ, কৃতাঞ্জলি হৈ, মনে ধ্যান কৰি থকা তেওঁৰ ওচৰলৈ সেই সকলো দেৱতা পৃথক পৃথককৈ আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 24

मलयं दर्दुरं चैव ततस्स्वेदनुदोऽनिलः ।उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखश्शिवः ॥२४॥

তাৰ পিছত মলয় আৰু দৰ্দুৰ পৰ্বত স্পৰ্শ কৰি, ঘাম নোহোৱা কৰা বতাহে যথোচিত পৰিমাণে ব’বলৈ ধৰিলে—অতি প্ৰিয়, সুখদ আৰু শিৱমঙ্গলময়।

Verse 25

ततोऽभ्यवर्षन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः ।दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ॥२५॥

তেতিয়া ঘন দিৱ্য মেঘে পুষ্পবৃষ্টি বৰষালে; আৰু সকলো দিশতে দিৱ্য দুন্দুভিৰ ঘোষ শুনা গ’ল।

Verse 26

प्रववुश्चोत्तमा वाता ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।जगुश्च देवगन्धर्वा वीणाः प्रमुमुचुस्स्वरान् ॥२६॥

উত্তম বতাহ ববলৈ ধৰিলে; অপ্সৰাগণ নৃত্য কৰিলে; দেৱগন্ধৰ্বসকলে গীত গালে; আৰু বীণাবোৰে মধুৰ স্বৰ মুকলি কৰিলে।

Verse 27

स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च ।विवेशोच्चरितश्श्लक्ष्णस्समो लयसमन्वितः ॥२७॥

সেই উচ্চাৰিত ধ্বনি মৃদু, স্বৰত সম আৰু লয়সমন্বিত আছিল; সি আকাশ আৰু পৃথিৱী জুৰি ব্যাপি সকলো প্ৰাণীৰ কৰ্ণত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 28

तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोत्र सुखे नृणाम् ।ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः ॥२८॥

মানুহৰ কৰ্ণসুখদ সেই দিৱ্য নাদ থমকি যেতিয়া গ’ল, তেতিয়া ভৰতৰ সৈন্যই বিশ্বকৰ্মাৰ আশ্চৰ্য কাৰুকাৰ্য সদৃশ ব্যৱস্থাসমূহ দেখিলে।

Verse 29

बभूव हि समा भूमिस्समन्तात्पञ्चयोजना ।शाद्वलैर्भहुभिश्चन्ना नीलवैढूर्यसन्निभैः ॥२९॥

নিশ্চয়েই, চাৰিওফালে পাঁচ যোজন পৰ্যন্ত ভূমি সমতল হৈ উঠিছিল; আৰু বহু শাদ্বল-ঘাঁহনিৰে আৱৃত হৈ নীল বৈডূৰ্য ৰত্নৰ দৰে দীপ্তিময় হৈ জিলিকিছিল।

Verse 30

तस्मिन्बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः ।आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः ॥३०॥

তাত বেল (বিল্ব), কপিত্থ, পনস, বীজপূৰক, আমলকী আৰু চূত (আম) আদি ফলভাৰিত বৃক্ষসমূহ, ফলক যেন অলংকাৰৰ দৰে ধৰি, উদ্ভৱ হৈছিল।

Verse 31

उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् ।आजगाम नदी दिव्या तीरजैर्भहुभिर्वृता ॥३१॥

উত্তৰ কুৰুবিলাকৰ—দিব্য উপভোগেৰে সমৃদ্ধ—বনৰ পৰা এক দিব্য নদী উদ্ভৱ হ’ল; তাৰ তীৰত জন্মা অসংখ্য বৃক্ষই তাক ঘেৰি ৰাখিছিল।

Verse 32

चतुश्शालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् ।हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च ॥३२॥

উজ্জ্বল শুভ্ৰ চতুঃশালা প্ৰকট হ’ল; গজ-ৱাজি (হাতী-ঘোঁৰা)ৰ শালাও দেখা দিলে; আৰু হৰ্ম্য-প্ৰাসাদসমূহৰ মাজত ঘনিষ্ঠভাৱে সজা শুভ তোৰণদ্বাৰসমূহো উদ্ভৱ হ’ল।

Verses 33-35

सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम् ।दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् ॥३३॥चतुरश्रमसंबाधं शयनासनयानवत् ।दिव्यैस्सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् ॥३४॥उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम् ।क्लुप्तसर्वासनं श्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् ॥३५॥

শুভ তোৰণযুক্ত ৰাজৱেশ্মও প্ৰকট হ’ল—শ্বেত মেঘৰ দৰে; দিব্য মালাৰে অলংকৃত আৰু দিব্য সুগন্ধেৰে সিঞ্চিত। বিস্তৃত চতুৰশ্ৰ আকাৰৰ, শয়ন-আসন-যানৰ সমৃদ্ধ ব্যৱস্থাৰে পৰিপূৰ্ণ; সকলো ৰসেৰে যুক্ত দিব্য পেয়, দিব্য ভোজন আৰু বস্ত্ৰেৰে সমৃদ্ধ। সকলো প্ৰকাৰ অন্নেৰে সজ্জ, ধুই নিৰ্মল কৰা পাত্ৰত পৰিবেশনযোগ্য; সকলোৰে বাবে আসন সুনিয়োজিত, আৰু শ্ৰীমন্ত, সুন্দৰকৈ বিছোৱা উত্তম শয্যাৰে শোভিত আছিল।

Verse 36

प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा ।वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरतः कैकयीसुतः ॥३६॥

মহর্ষিৰ অনুমতি লাভ কৰি, মহাবাহু কাইকেয়ী-পুত্ৰ ভৰত ৰত্নেৰে পৰিপূৰ্ণ, মণিময় বৈভৱে ভৰা সেই প্ৰাসাদত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 37

अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिणस्सपुरोहिताः ।बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम् ॥३७॥

মন্ত্ৰীসকল আৰু পুৰোহিতসকলসহ সকলোৱে তেওঁক অনুসৰণ কৰিলে; আৰু সেই নিবাসৰ ভব্য ব্যৱস্থা দেখি তেওঁলোক আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 38

तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च ।भरतो मन्त्रिभिस्सार्धमभ्यवर्तत राजवत् ॥३८॥

তাত দিৱ্য ৰাজাসন, ব্যজন আৰু ছত্ৰ সজাই থোৱা আছিল; মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে ভৰত ৰজাৰ যোগ্যভাৱে নিজৰ স্থান গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 39

आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च ।वालव्यजनमादाय न्यषीदत्सचिवासने ॥३९॥

ৰামক অভিপ্ৰণাম কৰি তেওঁ আসনটোক পূজা কৰিলে, যেন সেয়া ৰামৰ সিংহাসনেই; তাৰ পাছত বালব্যজন (চামৰ) হাতত লৈ সচিব-আসনত বহিল।

Verse 40

आनुपूर्व्यान्निषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिताः ।ततस्सेनापतिः पश्चात्प्रशास्ताच निषेदतुः ॥४०॥

তাৰ পাছত সকলো মন্ত্ৰী আৰু পুৰোহিত ক্ৰমে বহিল; তেওঁলোকৰ পাছত সেনাপতি, আৰু তাৰ পাছত প্ৰশাস্তা (ব্যৱস্থাপক) বহিল।

Verse 41

तत स्तत्र मुहूर्तेन नद्यः पायसकर्दमाः ।उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ॥४१॥

তাৰ পাছত সেই ঠাইতে মুহূৰ্তমাত্ৰতে পায়স-কর্দমযুক্ত নদীবোৰ প্ৰকট হ’ল; ভৰদ্বাজৰ শাসনত সিহঁতে ভৰতক সেৱা কৰিবলৈ উপস্থিত থাকিল।

Verse 42

तासामुभयतः कूलं पाण्डुमृत्तिकलेपनाः ।रम्याश्चावसधा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजाः ॥४२॥

সেই নদীবোৰৰ দুয়ো কূলত পাণ্ডুবৰ্ণ মাটিৰ লেপন কৰা, ৰম্য আৰু দিৱ্য আবাসসমূহ প্ৰকট হ’ল—ব্ৰহ্মাৰ প্ৰসাদজাত।

Verse 43

तेनैव च मूहूर्तेन दिव्याऽभरणभूषिताः ।आगुर्विंशतिसाहस्राः ब्रह्मणा प्रहिताः स्त्रियः ॥४३॥

সেই মুহূৰ্ততেই দিব্য অলংকাৰৰে ভূষিতা বিশ হাজাৰ নাৰী—ব্ৰহ্মাদেৱে প্ৰেৰিত—সেখানে উপস্থিত হ’ল।

Verse 44

सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिताः ।आगुर्विंशतिसाहास्राः कुबेरप्रहिताः स्त्रियः ॥४४॥

সোণ, মণি, মুক্তা আৰু প্ৰৱালৰে শোভিতা বিশ হাজাৰ নাৰী—কুবেৰদেৱে প্ৰেৰিত—সেখানে আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 45

याभिर्गृहीतः पुरुषस्सोन्माद इव लक्ष्यते ।आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणाः ॥४५॥

নন্দনবনৰ পৰা অপ্সৰাগণৰ বিশ হাজাৰ দল আহিল—যাঁহাৰ আলিঙ্গনে পুৰুষ কামাৱেশত উন্মত্ত যেন দেখা যায়।

Verse 46

नारदस्तुम्भुरुर्गोपः प्रवरास्सूर्यवर्चसः ।एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगुः ॥४६॥

নাৰদ, তুম্বুৰু আৰু গোপ—সূৰ্যসম তেজস্বী, গন্ধৰ্বৰাজসকলৰ মাজত প্ৰৱৰ—এতেকে ভৰতৰ আগত গীত গাইলে।

Verse 47

अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाऽथ वामना ।उपानृत्यंस्तु भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ॥४७॥

তাৰ পিছত অলম্বুসা, মিশ্ৰকেশী, পুণ্ডৰীকা আৰু বামনা—ভৰদ্বাজ মুনিৰ আদেশ অনুসাৰে—ভৰতৰ ওচৰত উপনৃত্য কৰিলে।

Verse 48

यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने ।प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य शासनात् ॥४८॥

দেৱলোকত আৰু চৈত্ৰৰথ বনত যিবোৰ মাল্য পোৱা যায়, সেই একেই মাল্য প্ৰয়াগত দেখা গ’ল—ভৰদ্বাজ মুনিৰ আদেশত।

Verse 49

बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतकाः ।अश्वत्था नर्तकाश्चासन्भरद्वाजस्य शासनात् ॥४९॥

ভৰদ্বাজ মুনিৰ আদেশত বিল্ব গছবোৰ মৃদংগ-বাদক হ’ল, বিভীতক গছবোৰ কৰতাল-বাদক হ’ল, আৰু অশ্বত্থ গছবোৰ নৃত্যকাৰ হ’ল।

Verse 50

ततस्सरलतालाश्च तिलका नक्तमालकाः ।प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतुः कुब्जा भूत्वाऽथ वामनाः ॥५०॥

তাৰ পিছত সৰল আৰু তাল, তিলক আৰু নক্তমাল গছবোৰ আনন্দিত হৈ তাত কুব্জ আৰু বামন ৰূপ ধৰি ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 51

शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्याः काननेषु ताः ।मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्याः कानने लताः ।प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमेऽवदन् ॥५१॥

শিংশুপা, আমলকী, জাম্বু আদি অন্য বনগছসমূহ, আৰু মালতী, মল্লিকা, জাতি আদি অন্য বনলতাসমূহে—নাৰীৰ ৰূপ ধৰি—ভৰদ্বাজ আশ্ৰমত বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verses 52-53

सुरास्सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः ॥५२॥मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ ॥५३॥

যিসকলে সুৰাপান কৰে, তেওঁলোকে সুৰা পান কৰক; যিসকল ভোকাতুৰ, তেওঁলোকে পায়স ভোজন কৰক; আৰু বিধিপূৰ্বক শুদ্ধীকৃত সু-মেধ্য মাংসো—যিমান ইচ্ছা—ভক্ষণ কৰক।

Verse 54

उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेष वल्गुषु ।अप्येकमेकं पुरषं प्रमदास्सप्त चाष्ट च ॥५४॥

নদীৰ মনোহৰ তীৰত তেওঁলোকে তেল-মালিশ কৰি স্নান কৰাই দিছিল; আৰু সাত বা আঠজনী প্ৰমদাই একে একে প্ৰতিজন পুৰুষক পালেক্ৰমে সেৱা কৰিছিল।

Verse 55

संवाहन्त्यस्समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचनाः ।परिमृज्य तथाऽन्योन्यं पाययन्ति वराङ्गनाः ॥५५॥

ৰুচিৰ নয়নবতী নাৰীসকল সংবাহন কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল; আৰু শ্ৰেষ্ঠ বৰাঙ্গনাসকলে পৰস্পৰে মুছি দি, তেওঁলোকক পান কৰাই দিলে—পালেক্ৰমে একে আনক সেৱা কৰি।

Verse 56

हयान् गजान् खारानुष्ट्रान्तथैव सुरभेस्सुतान् ।अभोजयन्वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि ॥५६॥

ঘোঁৰা, হাতী, গাধা, উট আৰু সুৰভীৰ সন্তান গোৱংশ—এই সকলো বাহন-পশুক তেওঁলোকৰ পালকসকলে বিধিপূৰ্বক, প্ৰতিটোৰ উপযোগী আহাৰ খুৱালে।

Verse 57

इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् ।इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबलाः ॥५७॥

মহাবলী পৰিচাৰকসকলে ইক্ষ্বাকুকুমাৰসকলৰ যোদ্ধাসকলৰ বাহনসমূহক খোৱাৰ বাবে উদ্দীপিত কৰি, কুঁহিয়াৰ আৰু মধু-মিশ্ৰিত মিঠা লাজ খুৱাইছিল।

Verse 58

नाश्वबन्धोऽश्वमाजानान्नगजं कुञ्जरग्रहः ।मत्तप्रमत्तमुदिता चमूः सा तत्र संबभौ ॥५८॥

তাত সেই চামু মত্ত-প্ৰমত্ত উল্লাসত দীপ্তিময় হৈ উঠিল; অশ্ববন্ধীয়ে নিজৰ ঘোঁৰাটোক চিনিব নোৱাৰিলে, আৰু কুঞ্জৰ-গ্ৰাহকে নিজৰ হাতীকো চিনিব নোৱাৰিলে।

Verse 59

तर्पितास्सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिताः ।अप्सरोगणसंयुक्तास्सैन्या वाचमुदैरयन् ॥५९॥

সৰ্ব কামনাৰে তৃপ্ত, ৰক্তচন্দনৰ লেপেৰে ৰঞ্জিত আৰু অপ্সৰাগণৰ সৈতে সংযুক্ত সেই সৈনিকসকলে উচ্চস্বৰে বাক্য উত্থাপন কৰি ক’লে।

Verse 60

नैवायोध्यां गमिष्यामो नगमिष्याम दण्डकान् ।कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् ॥६०॥

“আমি ন অযোধ্যালৈ যাম, ন দণ্ডকবনলৈ যাম; ভৰতৰ কুশল হওক, আৰু ৰামৰো তেনেদৰে সুখ হওক।”

Verse 61

इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोहबन्धकाः ।अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदीरयन् ॥६१॥

এইদৰে পদাতিক যোদ্ধাসকল আৰু হাতী-ঘোঁৰা আৰোহী সৈনিকসকলে ক’লে। সেই আতিথ্য-বিধি লাভ কৰি, নেতাসকলৰ কথা নুশুনি, অনাথৰ দৰে এই বাক্য উচ্চাৰণ কৰি থাকিল।

Verse 62

संम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रशः ।भरतस्यानुयातारस्स्वर्गोऽयमिति चाब्रुवन् ॥६२॥

তাত ভৰতৰ অনুগামীসকল হাজাৰ হাজাৰকৈ পৰম আনন্দত উল্লাস কৰি উচ্চস্বৰে চিঞৰি উঠিল আৰু ক’লে—“এইটো নিশ্চয় স্বৰ্গ!”

Verse 63

नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिकाः ।समन्तात्परिधावन्ति माल्योपेतास्सहस्रशः ॥६३॥

মালাৰে সুশোভিত হাজাৰ হাজাৰ সৈনিক চাৰিওফালে দৌৰি ফুৰিছিল; তেওঁলোকে নাচিছিল, হাঁহিছিল আৰু গাইছিল।

Verse 64

ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् ।दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यां स्तानभवद्भक्षणे मतिः ॥६४॥

তাৰ পাছত তেওঁলোকে আগতেই ভোজন কৰি থকাৰ পিছতো, অমৃতসদৃশ সেই অন্ন আৰু দিব্য ভক্ষ্যসমূহ দেখি, পুনৰ ভক্ষণ কৰাৰ ইচ্ছা তেওঁলোকৰ মনত জাগিল।

Verse 65

प्रेष्याश्चेट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रशः ।बभूवुस्ते भृशं दृप्तास्सर्वे चाहतवाससः ॥६५॥

দূতসকল, দাসীসকল, নাৰী-পরিচাৰিকাসকল আৰু শিবিৰৰ অনুগামীসকল—হাজাৰ হাজাৰকৈ—সকলোৱে নতুন বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি অত্যন্ত উল্লাসিত আৰু গৰ্বিত হৈ উঠিল।

Verse 66

कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोऽश्वाश्च मृगपक्षिणः ।बभूवुस्सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् ॥६६॥

তাত কুঞ্জৰ, গাধা আৰু উষ্ট্ৰ, গৰু আৰু অশ্ব, মৃগ-পক্ষীসকলেও সুপোষিত আছিল; কোনেও আনক উপদ্ৰৱ নকৰিলে।

Verse 67

नाऽशुक्लवासा स्तत्राऽसीत्क्षुधितो मलिनोऽपि वा ।रजसा ध्वस्तकेशो वा नरः कश्चिददृश्यत ॥६७॥

সেই সমাৱেশত মলিন বস্ত্ৰধাৰী, ক্ষুধিত, অশুচি বা ধূলিত কেশ নষ্ট হোৱা কোনো মানুহ দেখা নগ’ল।

Verses 68-69

आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरस़ञ्चयैः ।फलनिर्यूह संसिद्दैस्सूपैर्गन्ध रसान्वितैः ॥६८॥पुष्पध्वजवतीः पूर्णाश्शुक्लस्यान्नस्य चाभितः ।ददृशुर्विस्मितास्तत्रनरा लौहीस्सहस्रशः ॥६९॥

তাত নৰসকলে বিস্ময়ে দেখিলে—সহস্ৰ সহস্ৰ লৌহ-পাত্ৰ পুষ্পমালা আৰু ধ্বজেৰে শোভিত; চাৰিওফালে শুভ্ৰ অন্নেৰে পূৰ্ণ, আৰু আজমাংস-বৰাহমাংস, উত্তম মসলা-সঞ্চয়, ফলনির্যূহ-তৈয়াৰী আৰু সুগন্ধ-ৰসসমৃদ্ধ সূপেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল।

Verse 70

बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपाः पायसकर्दमाः ।ताश्चकामदुघा गावो द्रुमाश्चासन्मधुश्च्युतः ॥७०॥

বনৰ কাষত পায়সৰ ঘন মধুৰ কাদেৰে ভৰা কূপসমূহ প্ৰকট হ’ল; তাত কামধেনুসদৃশ গাভী আৰু মধু ঝৰোৱা বৃক্ষসমূহো আছিল।

Verse 71

वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृताः ।प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटैः ॥७१॥

কুঁৱাবোৰো মৈৰেয় (খেজুৰ-সুৰা)ৰে ভৰপূৰ আছিল; সিহঁতৰ চাৰিওফালে উৎকৃষ্ট মাংসৰ ঢেৰ আছিল—আৰু মাৰ্গত তপ্ত পাত্ৰত মৃগ, ময়ূৰ আৰু কুক্কুটৰ মাংস থোৱা হৈছিল।

Verses 72-74

पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च ।न्यर्बुधानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च ॥७२॥स्थाल्यः कुम्भ्य करम्भ्य श्च दधिपूर्णास्सुसंस्कृताः ।यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः ॥७३॥ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दध्नश्श्वेतस्य चापरे ।बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायावसञ्चयाः ॥७४॥

সেই ঠাইত হাজাৰ হাজাৰ পাত্ৰ, লাখ লাখ থাল আৰু কোটি কোটি পাত্ৰ আছিল, সকলো সোণৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত। মাটিৰ পাত্ৰ, কলহ আৰু জাৰ সুসজ্জিত দৈৰে পূৰ্ণ আছিল, যি সুগন্ধি কপিত্থ ফলৰ দৰে বগা আৰু গৰুৱা গাইৰ বৰণৰ দৰে আছিল। কিছুমান পুখুৰী আমৰ ৰসেৰে পূৰ্ণ আছিল, আন কিছুমান বগা দৈৰে আৰু আন কিছুমান পায়স আৰু চেনি মিহলি যৱৰ স্তূপেৰে পূৰ্ণ আছিল।

Verse 75

कल्कान्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च ।ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरतां नराः ॥७५॥

তীৰ্থঘাটসমূহত মানুহে দেখিলে—স্নানৰ বাবে সাজি থোৱা পাত্ৰস্থান; নানা প্ৰকাৰ কল্ক, চূৰ্ণ আৰু সুগন্ধ কষায়সহ।

Verses 76-80

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् ।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः ॥७६॥दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् ।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः ॥७७॥आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च ।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च ॥७८॥प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम् ।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान् ॥७९॥आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान् ।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान् ।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः ॥८०॥

তাত চাৰিওফালে তেওঁলোকে দেখিলে—শ্বেত দন্তধাৱনৰ কাঠিৰ ঢেৰ, পাত্ৰত (পাতৰ পাত্ৰত) থোৱা শ্বেত চন্দনকল্ক, দীপ্তিময় আৰু ভালদৰে মচি চকচকাই তোলা দৰ্পণ, বস্ত্ৰৰ সঞ্চয়, আৰু সহস্ৰশঃ পাদুকা আৰু উপানহৰ যোৰা। লগতে আঞ্জনী-ডব্বা, কংকত, কূৰ্চ, শস্ত্ৰ আৰু ধনু, মর্মস্থান ৰক্ষাৰ বাবে চিত্ৰবৰ্ণ কৱচ, শয়ন আৰু আসনো আছিল। খৰ, উষ্ট্ৰ, গজ আৰু বাজিকুলৰ বাবে পানীয়জলেৰে পূৰ্ণ হ্ৰদ, আৰু উৎপল-পুষ্কৰে শোভিত সু-তীৰ্থৰ অৱগাহন ঘাটসহ কুণ্ড-সৰোবৰ দেখা গ’ল। আকাশবৰ্ণ সদৃশ, স্বচ্ছ জলেৰে ভৰা, সুখদ সাঁতুৰিব পৰা সৰোবৰ, আৰু নীপ-ৱৈডূৰ্য সদৃশ হৰিত-নীল বৰ্ণৰ মৃদু যৱসৰ ঢেৰ—পশুৰ নিৰ্বাপাৰ্থে সৰ্বত্র সাজি থোৱা—তেওঁলোকে দেখিলে।

Verse 81

व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम् ।दृष्ट्वाऽतिथ्यं कृतं तादृग्भरतस्य महर्षिणा ॥८१॥

মহর্ষিয়ে ভৰতৰ বাবে কৰা স্বপ্নসদৃশ সেই আশ্চৰ্য আতিথ্য দৰ্শন কৰি সেই মানুহসকল বিস্মিত হৈ পৰিল।

Verse 82

इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने ।भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत ॥८२॥

এইদৰে ভৰদ্বাজৰ ৰম্য আশ্ৰমত—ইন্দ্ৰৰ নন্দনবনত দেৱতাসকলে যেনেকৈ আনন্দ কৰে তেনেকৈ—আনন্দিত হৈ থকা তেওঁলোকৰ সেই ৰাতি অতিবাহিত হ’ল।

Verse 83

प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम् ।भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गनाः ॥८३॥

তাৰ পিছত সেই নদীসমূহ, গন্ধৰ্বসকল আৰু সকলো বৰাঙ্গনা ভৰদ্বাজৰ অনুমতি লৈ, য’ৰ পৰা আহিছিল ত’লৈ যথাগতমে উভতি গ’ল।

Verse 84

तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागरुचन्दनोक्षिताः ।तथैव दिव्या विविधास्स्रगुत्तमाः पृथक्प्रकीर्णा मनुजैः प्रमर्दिताः ॥८४॥

গন্ধৰ্বসকল গুচি যোৱাৰ পাছতো, মদিৰাৰ অতিপ্ৰভাৱত মত্ত হোৱা নৰসকল তথাপি মদোন্মত্ত হৈয়ে থাকিল; তেওঁলোকৰ অংগ দিৱ্য আগৰু আৰু চন্দনৰ লেপেৰে লিপ্ত আছিল। নানাবিধ দিৱ্য উত্তম মালাসমূহ মানুহে পদতলে মথি চুৰ্ণ কৰি, পৃথক পৃথক ঠাইত ছিটাই পৰি আছিল।