Adhyaya 47

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्चत्वारिंशत्त मो ऽध्यायः // ४६// वसिष्ठ उवाच ततो मूर्द्धाभिषिक्तानां राज्ञाममिततेजसाम् / षट्सहस्रद्वयं रामो जीवग्राहं गृहीतवान्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగంలోని తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదం, భార్గవచరిత్రంలో నలభై ఆరవ అధ్యాయం. వసిష్ఠుడు పలికెను—అనంతరం రాముడు మూర్ధాభిషిక్తులైన అపారతేజస్సు గల రాజులలో పన్నెండు వేల మందిని జీవగ్రాహంగా పట్టుకున్నాడు।

Verse 2

ततो राजसहस्राणि गृहीत्वा मुनिभिः सह / स जगाम महातेजाः कुरुक्षेत्रं तपोमयम्

అనంతరం ఆయన మునులతో కలిసి వేలాది రాజులను పట్టుకొని, మహాతేజస్సుతో తపోమయమైన కురుక్షేత్రానికి వెళ్లెను।

Verse 3

सरसां पञ्चकं तत्र खानयित्वा भृगुद्वहः / सुखावगाहतीर्थानि तानि चक्रे समन्ततः

అక్కడ భృగువంశశ్రేష్ఠుడు ఐదు సరస్సులను తవ్వించి, చుట్టూ వాటిని సుఖంగా స్నానించదగిన తీర్థాలుగా ఏర్పరచెను।

Verse 4

जघान तत्र वै राज्ञः शरीरप्रभवामृजा / सरांसि तानि वै पञ्च पूरयामास भार्गवः

అక్కడ భార్గవుడు రాజుల శరీరముల నుండి పుట్టిన మల-రక్తాది మలినములతో వారిని సంహరించి, ఆ ఐదు సరస్సులను వాటితో నింపెను।

Verse 5

स्नात्वा तेषु यथान्यायं जामदग्नयः प्रतापवान् / पितॄन्संतर्पयामास यथाशास्त्रमतन्द्रितः

ప్రతాపవంతుడైన జామదగ్న్యుడు ఆ సరస్సులలో విధివిధానంగా స్నానమాచరించి, శాస్త్రానుసారం అలసట లేకుండా పితృదేవతలకు తర్పణం చేసెను।

Verse 6

पितुः प्रेतस्य राजेन्द्र श्राद्धादिकमशेषतः / ब्राह्मणैः सह मातुश्च तत्र चक्रे यथोदितम्

హే రాజేంద్రా! అతడు తన పితృప్రేతునకు శ్రాద్ధాది సమస్త కర్మలను, అలాగే మాతృకర్మలను కూడా, బ్రాహ్మణులతో కలిసి అక్కడ శాస్త్రోక్త విధంగా నిర్వహించాడు.

Verse 7

एवं तीर्णप्रतीकः स कुरुक्षेत्रे तपोमये / उवासातन्द्रितः सम्यक् पितृपूजापरायणः

ఇలా కర్తవ్యాన్ని పూర్తిచేసిన అతడు తపోమయమైన కురుక్షేత్రంలో, పితృపూజలో నిమగ్నుడై, అలసటలేక జాగ్రత్తగా సమ్యక్‌గా నివసించాడు.

Verse 8

ततः प्रभृत्यभूद्राजंस्तीर्थानामुत्तमोत्तमम् / विहितं जामदग्न्येन कुरुक्षेत्रे तपोवने

హే రాజా! ఆ తరువాత నుండి కురుక్షేత్ర తపోవనంలో జామదగ్న్యుడు (పరశురాముడు) స్థాపించిన ఆ తీర్థం, తీర్థాలలో అత్యుత్తమమై ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 9

सस्यमं तपञ्चकमिति स्थानं त्रैलोक्यविश्रुतम् / यत्र यक्रे भृगुश्रेष्ठः पितॄणां तृप्तिमक्षयाम्

‘సస్యమం తపంచకం’ అనే ఆ స్థలం త్రిలోక ప్రసిద్ధం; అక్కడ భృగుశ్రేష్ఠుడు (పరశురాముడు) పితృదేవతలకు అక్షయ తృప్తిని కలిగించాడు.

Verse 10

स्नानदानतपोहोमद्विजभोजनतर्पणैः / भृशमाप्यायितास्तेन यत्र ते पितरो ऽखिलाः

అక్కడ స్నానం, దానం, తపస్సు, హోమం, ద్విజభోజనం, తర్పణం ద్వారా అతడు సమస్త పితృదేవతలను అత్యంతంగా తృప్తిపరచి పోషించాడు.

Verse 11

अवापुरक्षयां तृप्तिं पितृलोकं च शाश्वतम् / समन्तपञ्चकं नाम तीर्थं लोके परिश्रुतम्

ఇక్కడ అక్షయ తృప్తి మరియు శాశ్వత పితృలోక ప్రాప్తి కలుగుతుంది; ‘సమంతపంచక’ అనే ఈ తీర్థం లోకంలో ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 12

सर्वपापक्षयकरं महापुण्योपबृंहितम् / मर्त्यानां यत्र यातानामेनांसि निखिलानि तु

ఈ తీర్థం సమస్త పాపక్షయకరం, మహాపుణ్యంతో పరిపుష్టం; ఇక్కడికి వచ్చిన మానవుల పాపాలన్నీ నిశ్చయంగా నశిస్తాయి.

Verse 13

दूरादेवापयास्यन्ति प्रवाते शुष्कपर्णवत् / तत्क्षेत्रचर्यागमनं मर्त्यानामसतामिह

ఇక్కడ దుష్ట మానవుల పాపాలు కూడా దూరం నుంచే, గాలిలో ఎండిన ఆకులవలె, తొలగిపోతాయి; ఈ క్షేత్రంలో సంచారం చేసి రావడమే అటువంటి ఫలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 14

न लभ्यते महाराज जातु जन्मशतैरपि / समन्तपञ्चकं तीर्थं कुरुक्षेत्रे ऽतिपावनम्

మహారాజా! కురుక్షేత్రంలోని అత్యంత పవిత్రమైన ‘సమంతపంచక’ తీర్థం వంద జన్మలకైనా దొరకడం దుర్లభం.

Verse 15

यत्र स्नातः सर्वतीर्थैः स्नातो भवति मानवः / कृतकृत्यस्ततो रामः सम्यक् पूर्णमनोरथः

ఎక్కడ స్నానం చేస్తే మనిషి అన్ని తీర్థాలలో స్నానం చేసినవాడవుతాడో; అందువల్ల, ఓ రామా, అతడు కృతకృత్యుడై సమ్యకంగా మనోరథం నెరవేర్చుకుంటాడు.

Verse 16

उवास तत्र नियतः कञ्चित्कालं महामतिः / ततः संवत्सरस्यान्ते ब्राह्मणैः सहितो वशी

మహామతి వశీ అక్కడ నియమబద్ధంగా కొంతకాలం నివసించాడు. ఆపై సంవత్సరాంతంలో బ్రాహ్మణులతో కలిసి బయలుదేరాడు.

Verse 17

पितृपिण्डप्रदानाय जामदग्न्यो ऽगमद्गयाम् / ततो गत्वा ततः श्राद्धे यथाशास्त्रमरिन्दमः

పితృపిండప్రదానార్థం జామదగ్న్యుడు గయకు వెళ్లాడు. అక్కడికి వెళ్లి ఆ అరిందముడు శాస్త్రవిధి ప్రకారం శ్రాద్ధం చేశాడు.

Verse 18

ब्राह्मणांस्तर्पयामास पितॄनुद्दिश्य सत्कृतान् / शैवं तत्र परं स्थानं चन्द्रपादमिति स्मृतम्

అతడు పితృలను ఉద్దేశించి సత్కరింపబడిన బ్రాహ్మణులను తర్పణంతో తృప్తిపరిచాడు. అక్కడి పరమ శైవస్థానం ‘చంద్రపాదం’ అని ప్రసిద్ధం.

Verse 19

पितृतृप्तिकरं क्षेत्रं तादृग्लोके न विद्यते / यत्रार्चिताः स्वकुलजैर्यथाशक्ति मनागपि

పితృలను తృప్తిపరచే అటువంటి క్షేత్రం లోకంలో లేదు; అక్కడ స్వకులజులు యథాశక్తి కొద్దిగా అయినా ఆరాధిస్తే చాలు.

Verse 20

पितरः पिण्डदानाद्यैः प्राप्स्यन्ति गतिमक्षयाम् / पितॄनुद्दिश्य तत्रासौ तर्प्पितेषु द्विजातिषु

పిండదానాది కర్మలతో పితృదేవతలు అక్షయగతిని పొందుతారు. అక్కడ అతడు పితృలను ఉద్దేశించి తృప్తిపరచబడిన ద్విజుల మధ్య (క్రియను నిర్వహించాడు).

Verse 21

ददौ च विधिवत्पिण्डं पितृभक्तिसमन्वितः / ततस्तत्पितरः सर्वे पितृलोकादुपागताः

అతడు పితృభక్తితో కూడి విధివిధానంగా పిండదానం చేశాడు. అప్పుడు అతని సమస్త పితృదేవతలు పితృలోకమునుండి వచ్చారు.

Verse 22

जगृहुस्तत्कृतां पूजां जमदग्निपुरोगमाः / अथ संप्रीतमनसः समेत्य भृगुनन्दनम्

జమదగ్ని ముందుండగా వారు అతడు చేసిన పూజను స్వీకరించారు. ఆపై సంతోషమనస్సుతో భృగునందనుని చేరి సమవేతులయ్యారు.

Verse 23

ऊचुस्तत्पितरः सर्वे ऽदृश्या भूत्वान्तरिक्षगाः / पितर ऊचुः महत्कर्म कृतं वीर भवतान्यैः सुदुष्करम्

అతని సమస్త పితృలు అదృశ్యులై ఆకాశములో నిలిచి పలికారు— “హే వీరా! నీవు మహత్కార్యాన్ని చేశావు; అది ఇతరులకు అత్యంత దుర్లభం.”

Verse 24

अस्मानपि यथान्यायं सम्यक् तर्पितवानसि / अस्माकमक्षयां प्रीतिं तथापि त्वं न यच्छसि

నీవు మమ్మల్ని కూడా న్యాయానుసారం సమ్యకంగా తర్పణం చేశావు; అయినా మా అక్షయమైన ప్రీతిని (ఆశీర్వాదాన్ని) నీవు స్వీకరించడంలేదు.

Verse 25

क्षत्रहत्यां हि कृत्वा तु कृतकर्माभवद्यतः / क्षेत्रस्यास्य प्रभावेण भक्त्या च तव दर्शनम्

క్షత్రహత్య చేసి అతడు కర్మబంధానికి లోనయ్యాడు; అయితే ఈ క్షేత్ర ప్రభావం మరియు నీ భక్తి వలన అతనికి నీ దర్శనం లభించింది.

Verse 26

प्राप्ताःस्म पूजिताः किं तु नाक्षय्यफलभागिनः / त्समात्त्वं वीरहत्यादिपापप्रशमनाय हि

మేము వచ్చి పూజింపబడ్డాము గాని అక్షయ ఫల భాగ్యము పొందలేదు. కావున వీరహత్యాది పాపశమనార్థం నీవు ప్రాయశ్చిత్తము చేయుము.

Verse 27

प्रायश्चित्तं यथान्यायं कुरु धर्मं च शाश्वतम् / वधाच्च विनिवर्तस्व क्षत्रियाणामतः परम्

న్యాయానుసారంగా ప్రాయశ్చిత్తము చేయుము, శాశ్వత ధర్మమును ఆచరించుము. ఇకపై క్షత్రియుల వధ నుండి విరమించుము.

Verse 28

पितुर्न्न ते ऽपराध्यन्ते न स्वतन्त्रं यतो जगत् / तन्निमित्तं तु मरणं पितुस्ते विहितं पुरा

నీ తండ్రి పట్ల నీవు అపరాధి కావు, ఎందుకంటే జగత్తు స్వతంత్రం కాదు. ఆ కారణముచేతనే నీ తండ్రి మరణము పూర్వమే విధింపబడింది.

Verse 29

हन्तुं कं कः समर्थः स्याल्लोके रक्षितुमेव वा / निमित्तमात्रमेवेह सर्वः सर्वस्य चैतयोः

లోకంలో ఎవరు ఎవరిని హతమార్చగలరు, లేదా ఎవరు ఎవరిని రక్షించగలరు? ఇక్కడ ఈ రెండింటిలోనూ ప్రతి ఒక్కరూ పరస్పరానికి కేవలం నిమిత్తమాత్రమే.

Verse 30

ध्रुवं कर्मानुरूपं ते चेष्टन्ते सर्व एव हि / कालानुवृत्तं बलवान्नृलोको नात्र संशयः

నిశ్చయంగా అందరూ తమ తమ కర్మానుసారమే ప్రవర్తిస్తారు. మానవలోకం కాలానుగతమై బలవంతముగా నడుచును—ఇందులో సందేహము లేదు.

Verse 31

बाधितुं भुवि भूतानि भूतानां न विधिं विना / शक्यते वत्स सर्वो ऽपि यतः शक्त्या स्वकर्मकृत्

వత్సా, భూతాల విధిని విడిచి భూమిపై ప్రాణులను బాధించటం సాధ్యం కాదు; ఎందుకంటే ప్రతి వాడు తన శక్తి మేరకు తన కర్మఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు।

Verse 32

क्षत्रं प्रति ततो रोषं विमुच्यास्मत्प्रियेप्सया / शममा प्नुहि भद्रं ते स ह्यस्माकं परं बलम्

కాబట్టి క్షత్రుని పట్ల కోపాన్ని విడిచి, మా ప్రియుని కోరికకై శాంతిని పొందుము; నీకు మంగళం కలుగుగాక—అదే మా పరమ బలం।

Verse 33

वसिष्ठ उवाच इत्युक्त्वान्तर्दधुः सर्वे पितरो भृगुनन्दनम् / स चापि तद्वचः सर्वं प्रतिजग्राह सादरम्

వసిష్ఠుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి పితృదేవతలందరు భృగునందనుని వద్ద నుండి అంతర్ధానమయ్యారు; అతడూ వారి మాటలన్నిటిని భక్తితో స్వీకరించాడు।

Verse 34

अकृतव्रणसंयुक्तो मुदा परमया युतः / प्रययौ च तदा रामस्तस्मात्सिद्धवनाश्रमम्

అకృతవ్రణునితో కూడి పరమానందంతో నిండిన రాముడు అప్పుడు అక్కడి నుండి సిద్ధవనాశ్రమానికి బయలుదేరాడు।

Verse 35

तस्मिन्स्थित्वा भृगुश्रेष्ठो ब्राह्मणैः सहितो नृप / तपसे धृतसंकल्पो बभूव स महामनाः

హే నృపా, అక్కడ నిలిచి భృగుశ్రేష్ఠుడు బ్రాహ్మణులతో కలిసి తపస్సుకు దృఢసంకల్పుడై మహాత్ముడయ్యాడు।

Verse 36

सरथं सहसाहं च धनुःसंहननानि च / पुनरागमसंकेतं कृत्वा प्रास्थापयत्तदा

అతడు రథంతో కూడి, సాహసంతో కూడి, ధనుస్సుల సంధానాలనూ సిద్ధం చేసి; మళ్లీ రాగల సంకేతాన్ని నిర్ణయించి అప్పుడు బయలుదేరాడు.

Verse 37

ततः स सर्वतीर्थेषु चक्रे स्नानमतन्द्रितः / परीत्यपृथिवीं सर्वां पितृदेवादिबूजकः

ఆపై అతడు అలసట లేకుండా అన్ని తీర్థాలలో స్నానం చేశాడు; సమస్త భూమిని పరిభ్రమిస్తూ పితృదేవతలు మొదలైనవారికి పూజచేసేవాడయ్యాడు.

Verse 38

एवं क्रमेण पृथिवीं त्रिवारं भुगुनन्दनः / परिचक्राम राजेन्द्र लोकवृत्तमनुव्रतः

హే రాజేంద్రా! ఈ విధంగా క్రమంగా భృగునందనుడు లోకాచారాన్ని అనుసరిస్తూ భూమిని మూడుసార్లు పరిభ్రమించాడు.

Verse 39

ततः स पर्वतश्रेष्ठं महेन्द्रं पुनरप्यथ / जगाम तपसे राजन्बाह्मणैरभिसंवृतः

ఆపై, హే రాజా! బ్రాహ్మణులతో చుట్టుముట్టబడి, తపస్సు కోసం మళ్లీ పర్వతశ్రేష్ఠమైన మహేంద్రుని వద్దకు వెళ్లాడు.

Verse 40

स तस्मिंश्चिररात्राय मुनि सिद्धनिषेविते / निवासमात्मनो राजन्कल्पयामास धर्मवित्

హే రాజా! మునులు, సిద్ధులు సేవించే ఆ స్థలంలో అతడు దీర్ఘకాలం ఉండేందుకు తన నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు; అతడు ధర్మవేత్త.

Verse 41

मुनयस्तं तपस्यन्तं सर्वक्षेत्रनिवासिनः / द्रष्टुकामाः समाजग्मुर्नियता ब्रह्मवादिनः

సర్వక్షేత్రనివాసులైన, నియమపరులైన బ్రహ్మవాదీ మునులు ఆ తపస్సులో నిమగ్నుడిని దర్శించాలనే కోరికతో సమాగమించారు।

Verse 42

ददृशुस्ते मुनिगणास्तपस्यासक्तमानसम् / क्षात्रं कक्षमशेषेण दग्ध्वा शान्तमिवानलम्

ఆ మునిగణాలు అతని మనస్సు తపస్సులో లీనమై ఉన్నదని చూశారు; అతడు క్షాత్రభావాన్ని పూర్తిగా దహించి, శాంతమైన అగ్నిలా నిలిచాడు।

Verse 43

अथ तानागतान्दृष्ट्वा मुनीन्दिव्यांस्तपोमयान् / अर्घ्यादिसमुदाचारैः पूजयामास भार्गवः

అప్పుడు వచ్చిన ఆ దివ్య తపోమయ మునులను చూసి భార్గవుడు అర్ఘ్యాది శాస్త్రోక్త ఆచారాలతో వారిని పూజించాడు।

Verse 44

कृतकौशलसंप्रश्नपूर्वकाः सुमहोदयाः / तेषां तस्य च संवृत्ताः कथाः पुण्या मनोहराः

కుశలప్రశ్నలతో ప్రారంభమై మహామంగళకరమైన, వారి మధ్య మరియు అతని మధ్య పుణ్యమైన మనోహరమైన సంభాషణలు జరిగాయి।

Verse 45

ततस्तेषामनुमते मुनीनां भावितात्मनाम् / हयमेधं महायज्ञमाहर्तुमुपचक्रमे

ఆపై భావితాత్ములైన మునుల అనుమతితో అతడు అశ్వమేధ మహాయజ్ఞాన్ని నిర్వహించుటకు ఉపక్రమించాడు।

Verse 46

संभृत्य सर्वसंभारानौर्वाद्यैः सहितो नृप / विश्वामित्रभरद्वाजमार्कण्डेयादिभिस्तथा

హే నృపా! సమస్త యజ్ఞసామగ్రిని సమకూర్చి, ఔర్వాది ఋషులతో పాటు, విశ్వామిత్ర-భరద్వాజ-మార్కండేయాదుల మునులతో కూడి ఆయన వచ్చెను.

Verse 47

तेषा मनुमते कृत्वा काश्यपं गुरुमात्मनः / वाजिमेधं ततो राजन्नाजहार महाक्रतुम्

వారి సమ్మతిని అనుసరించి, తన గురువుగా కాశ్యపుని నియమించి, హే రాజా, ఆయన తరువాత వాజిమేధమనే మహాక్రతు యజ్ఞాన్ని నిర్వహించెను.

Verse 48

तस्याभूत्काश्यपो ऽध्वर्युरुद्गाता गौतमो मुनिः / विश्वामित्रो ऽभवद्धोता रामस्य विदितात्मनः

ఆ యజ్ఞంలో కాశ్యపుడు అధ్వర్యువుగా, గౌతమ ముని ఉద్గాతగా, ఆత్మజ్ఞుడైన రామునకు హోతగా విశ్వామిత్రుడు అయ్యెను.

Verse 49

ब्रह्मत्वमकरोत्तस्य मार्कण्डेयो महामुनिः / भरद्वाजाग्निवेश्याद्या वेद वेदाङ्गपारगाः

ఆ యజ్ఞంలో మహాముని మార్కండేయుడు బ్రహ్మత్వాన్ని నిర్వహించెను; భరద్వాజుడు, అగ్నివేశ్యుడు మొదలైనవారు వేద-వేదాంగాలలో పారంగతులు.

Verse 50

मुनयश्चक्रुरन्यानि कर्माण्यन्ये यथाक्रमम् / पुत्त्रैः शिष्यैः प्रशिष्यैश्च सहितो भगवान्भृगुः

ఇతర మునులు క్రమానుసారంగా ఇతర కర్మలను నిర్వహించిరి; భగవాన్ భృగువు తన పుత్రులు, శిష్యులు, ప్రశిష్యులతో కూడి ఉన్నాడు.

Verse 51

सादस्यमकरोद्राजन्नन्यैश्च मुनिभिः सह / स तैः सहाखिलं कर्म समाप्य भृगुपुङ्गवः

ఓ రాజా, అతడు ఇతర మునులతో కలిసి సభాకార్యాన్ని నిర్వహించాడు; భృగువంశశ్రేష్ఠుడు వారితో కలిసి సమస్త కర్మలను సమాప్తం చేశాడు.

Verse 52

ब्रह्माणं पूजयामास यथावद्गुरुणा सह / अलङ्कृत्य यथान्याय कन्यां रूपवतीं महीम्

అతడు గురువుతో కలిసి విధివిధానంగా బ్రహ్మదేవుని పూజించాడు; మరియు నియమానుసారం రూపవతియైన కన్య ‘మహీ’ను అలంకరించాడు.

Verse 53

पुरग्रामशतोपेतां समुद्रांबरमालिनीम् / आहूय भृगुशार्दूलः सशैलवनकाननाम्

నగరాలు, వందల గ్రామాలతో సమృద్ధిగా, సముద్రరూప వస్త్రమాలితో అలంకృతంగా, పర్వత-వన-కాననాలతో కూడిన ఆ (మహీ)ను భృగుశార్దూలుడు ఆహ్వానించాడు.

Verse 54

काश्यपाय ददौ सर्वामृते तं शैलमुत्तमम् / आत्मनः सन्निवासार्थं तं रामः पर्यकल्पयत्

ఆ శ్రేష్ఠమైన పర్వతాన్ని మినహాయించి మిగతా సమస్త (మహీ)ను కాశ్యపునికి ఇచ్చాడు; ఆ పర్వతాన్ని రాముడు తన నివాసార్థం కోసం ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు.

Verse 55

ततः प्रभृतिराजेन्द्र पूजयामास शास्त्रतः / हिरण्यरत्नवस्त्रश्वगोगजान्नादिभिस्तथा

అప్పటినుంచి, ఓ రాజేంద్రా, అతడు శాస్త్రోక్త విధంగా పూజించాడు—సువర్ణం, రత్నాలు, వస్త్రాలు, అశ్వాలు, గోవులు, గజాలు, అన్నం మొదలైన వాటితో కూడి.

Verse 56

पुरा समाप्य यज्ञान्ते तथा चावभृथाप्लुतः / चक्रे द्रव्यपरित्यागं तेषामनुमते तदा

యజ్ఞాంతంలో యజ్ఞాన్ని సమాప్తి చేసి, అవభృథస్నానం ఆచరించి, అప్పుడు వారి అనుమతితో ద్రవ్యత్యాగం చేశాడు।

Verse 57

दत्त्वा च सर्वभूतानामभयं भृगुनन्दनः / तत्रापि पर्वतवरे तपश्चर्तुं समारभत्

భృగునందనుడు సమస్త భూతాలకు అభయాన్ని ప్రసాదించి, అక్కడే శ్రేష్ఠ పర్వతంపై తపస్సు చేయుటకు ఆరంభించాడు।

Verse 58

ततस्तं समनुज्ञाय सदस्या ऋत्विजस्तथा / ययुर्यथागतं सर्वे मुनयः शंसितव्रताः

ఆపై అతనికి అనుమతి ఇచ్చి, సభాసదులు మరియు ఋత్విజులు, అలాగే ప్రశంసిత వ్రతధారులైన మునులందరూ వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లారు।

Verse 59

गतेषु तेषु भगवानकृतव्रणसंयुतः / तपो महत्समास्थाय तत्रैव न्यवसत्सुखी

వారు వెళ్లిన తరువాత, భగవంతుడు—అకృతవ్రణసంయుతుడు—మహత్తపస్సును ఆశ్రయించి అక్కడే సుఖంగా నివసించాడు।

Verse 60

काश्यपी तु ततो भूमिर्जननाथा ह्यनेकशः / सर्वदुःखप्रशान्त्यर्थं मारीचानुमतेन तु

ఆ తరువాత కాశ్యపీ భూమిలో అనేక జననాథులు ఏర్పడ్డారు; మరియు మరీచి అనుమతితో సమస్త దుఃఖశాంతి కోసం (ఇది జరిగింది)।

Verse 61

तत्र दीपप्रतिष्ठाख्यव्रतं विष्णुमुखोदितम् / चचार धरणी सम्यक् दुखैर्ःमुक्ताभवच्च सा

అక్కడ విష్ణుముఖోద్ది్తమైన ‘దీపప్రతిష్ఠ’ అనే వ్రతాన్ని ధరణి సమ్యక్గా ఆచరించి, ఆమె దుఃఖాల నుండి విముక్తి పొందింది.

Verse 62

इत्येष जामदग्न्यस्य प्रादुर्भाव उदाहृतः / यस्मिञ्श्रुते नरः सर्वपातकैर्विप्रमुच्यते

ఇలా జామదగ్న్యుడు (పరశురాముడు) అవతరించిన కథ చెప్పబడింది; దీనిని విన్నవాడు సమస్త పాతకాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 63

प्रभावः कार्त्तवीर्यस्य लोके प्रथिततेजसः / प्रसंगात्कथितः सम्यङ्नातिसंक्षेपविस्तरः

లోకంలో ప్రసిద్ధ తేజస్సుగల కార్త్తవీర్యుని ప్రభావం సందర్భానుసారం చెప్పబడింది—అతి సంక్షేపమూ కాదు, అతి విస్తారమూ కాదు.

Verse 64

एवंप्रभावः स नृपः कार्त्तवीर्यो ऽभवद्भुवि / न तादृशः पुमात्कश्चिद्भावी भूताथवा श्रुतः

ఇంత ప్రభావశాలియైన రాజు కార్త్తవీర్యుడు భూమిపై ఉన్నాడు; అతనివంటి పురుషుడు గతంలోనూ లేడు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండడు అని వినబడింది.

Verse 65

दत्तात्रेयाद्वरं वव्रे मृतिमुत्तमपूरुषात् / यत्पुरा सो ऽगमन्मुक्तिं रणे रामेण घातितः

అతడు ఉత్తమపురుషుడైన దత్తాత్రేయుని వద్ద వరం కోరాడు—మునుపు యుద్ధంలో రామునిచేత హతుడై ముక్తిని పొందినట్లే తనకు మరణం కలగాలని.

Verse 66

तस्यासीत्पञ्चमः पुत्रः पख्यातो यो जयध्वजः / पुत्रस्तस्य महाबाहुस्तालजङ्घो ऽभवन्नृप

అతనికి ఐదవ కుమారుడు జయధ్వజుడు అని ప్రసిద్ధి పొందాడు. అతని మహాబాహువు కుమారుడు తాలజంఘుడు అనే రాజు అయ్యాడు.

Verse 67

अभूत्तस्यापि पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् / तालजङ्घाभिधा येषां वीतिहोत्रो ऽग्रजो ऽभवत्

అతనికీ ఉత్తమ ధనుర్ధరులైన వంద మంది కుమారులు పుట్టారు. వారు ‘తాలజంఘులు’ అని ప్రసిద్ధి; వారిలో వీతిహోత్రుడు పెద్దవాడు.

Verse 68

पुत्रैः सवीतिहोत्राद्यैर्हैहयाद्यैश्च राजभिः / कालं महान्तमवसद्धिमाद्रिवानगह्वरे

వీతిహోత్రాది కుమారులతోను, హైహయాది రాజులతోను కలిసి అతడు హిమాలయ అరణ్య గుహల్లో దీర్ఘకాలం నివసించాడు.

Verse 69

यः पूर्वं राम बाणेन द्रवन्पृष्ठे ऽभिताडितः / तालजङ्घो ऽपतद्भूमौ मूर्छितो गाढवेदनः

ముందు రామబాణంతో పారిపోతూ వెనుక భాగంలో గాయపడిన తాలజంఘుడు, ఘోర వేదనతో మూర్ఛించి నేలపై పడిపోయాడు.

Verse 70

ददर्श वीतिहोत्रस्तं द्रवन्दैववशादिव / रथमारोप्य वेगेन पलायनपरो ऽभवत्

వీతిహోత్రుడు అతడిని దైవవశాత్తు పారిపోతున్నట్లుగా చూశాడు; అతడిని రథంపై ఎక్కించి వేగంగా పారిపోవడానికి సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 71

ते तत्र न्यवसन्सर्वे हिमाद्रौ भयपीडिताः / कृच्छ्रं महान्तमासाद्य शाकमूलफलाशनः

వారు అందరూ అక్కడ హిమాద్రిలో భయపీడితులై నివసించారు; మహా కష్టాన్ని పొందినా శాకము, మూలము, ఫలములే భుజించి జీవించారు।

Verse 72

ततः शान्तिं गते रामे तपस्यासक्तमानसे / जालजङ्घः स्वकं राज्यं सपुत्रः प्रत्यपद्यत

ఆపై రాముడు తపస్సులో ఆసక్తమనసుతో శాంతిని పొందినప్పుడు, జాలజఙ్ఘుడు తన కుమారునితో కలిసి తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందెను।

Verse 73

सन्निवेश्य पुरीं भूयः पूर्ववन्नृपसत्तमः / वसंस्तदा निजं राज्यमापालयदरिन्दमः

నృపసత్తముడు మళ్లీ పూర్వంలాగానే నగరాన్ని స్థాపించి, అప్పుడు అక్కడ నివసిస్తూ తన రాజ్యాన్ని పరిరక్షించి పాలించాడు; అతడు శత్రుదమకుడు।

Verse 74

सुपुत्रः सानुगबलः पूर्ववैरमनुस्मरन् / अभ्याययौ महाराज तालजङ्घः पुरं तव

మహారాజా! సుపుత్రుడుతోను అనుగబలంతోను, పూర్వవైరాన్ని స్మరిస్తూ తాలజఙ్ఘుడు నీ పురమునకు దండెత్తి వచ్చెను।

Verse 75

चतुरङ्गबलोपेतः कंपयन्निव मेदिनीम् / रुरोदाभ्येत्य नगरीमयोध्यां स महीपतिः

చతురంగబలంతో కూడిన ఆ మహీపతి భూమిని కంపింపజేసినట్లుగా, అయోధ్య నగరానికి చేరి గర్జించెను।

Verse 76

ततो निष्क्रम्य नगरात्फलगुतन्त्रो ऽपि ते पिता / युयुधे तैर्नृपैः सर्वैर्वृद्धो ऽपि तरुणो यथा

అప్పుడు నీ తండ్రి నగరమునుండి బయలుదేరి, స్వల్పసాధనుడైనప్పటికీ, ఆ సమస్త రాజులతో యుద్ధం చేశాడు—వృద్ధుడైనా యువకుడివలె।

Verse 77

निहतानेकमातगतुरङ्गरथसैनिकः / शत्रुभिर्निर्जितो वृद्धः पलायनपरो ऽ भवत्

అనేక ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, సైనికులను సంహరించినప్పటికీ, శత్రువులచేత ఓడిపోయిన ఆ వృద్ధుడు చివరకు పారిపోవడానికి సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 78

त्यक्त्वा स नगरं राज्यं सकोशबलवाहनम् / अन्तर्वत्न्या च ते मात्रा सहितो वनमाविशत्

అతడు నగరం, రాజ్యం, ధనభాండారం, సైన్యం, వాహనాలను విడిచి, నీ గర్భవతి తల్లితో కలిసి అరణ్యంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 79

तत्र चौर्वाश्रमोपान्ते निवसन्नचिरादिव / शोकामर्षसमाविष्टो वृद्धभावेन च स्वयम्

అక్కడ ఉర్వా ఆశ్రమ సమీపంలో నివసిస్తూ, కొద్ది కాలంలోనే అతడు శోకమూ ఆగ్రహమూ చేత ఆవరించబడి, తానూ వృద్ధభావంతో కుంగిపోయాడు।

Verse 80

विलोक्यमानो मात्रा ते बाष्पगद्गदकण्ठया / अनाथ इव राजेन्द्र स्वर्गलोकमितो गतः

హే రాజేంద్ర! నీ తల్లి కన్నీళ్లతో గద్గదమైన కంఠంతో అతనిని తిలకిస్తూ ఉండగా, అతడు అనాథుడివలె ఇక్కడినుండి స్వర్గలోకానికి వెళ్లిపోయాడు।

Verse 81

ततस्ते जननी राजन्दुःखशोकसमन्विता / चितामारोपयद्भर्तू रुदती सा कलेवरम्

అప్పుడు, ఓ రాజా, దుఃఖశోకములతో నిండిన ఆ జనని ఏడుస్తూ తన భర్త శరీరాన్ని చితిపై ఎక్కించింది।

Verse 82

अनशनादिदुःखेन भर्त्तुर्व्यसनकर्शिता / चकाराग्निप्रवेशाय सुदृढां मतिमात्मनः

ఉపవాసాది బాధలతోను, భర్త విపత్తిచేత క్షీణించిన ఆమె అగ్నిలో ప్రవేశించుటకు తన మనస్సులో దృఢ నిశ్చయం చేసుకుంది।

Verse 83

और्वस्तदखिलं श्रुत्वा स्वयमेव महामुनिः / निर्गत्य चाश्रमात्तां च वारयन्निदमब्रवीत्

ఔర్వ మహాముని ఆ సంగతులన్నీ విని తానే ఆశ్రమం నుండి బయటికి వచ్చి ఆమెను ఆపుతూ ఇలా పలికాడు।

Verse 84

न मर्त्तव्यं त्वया राज्ञि सांप्रतं जठरे तव / पुत्रस्तिष्ठति सर्वेषां प्रवरश्चवर्त्तिनाम्

హే రాణీ, ఇప్పుడే నీవు మరణించకూడదు; ఈ సమయంలో నీ గర్భంలో సమస్త రాజవంశీయులలో శ్రేష్ఠుడైన కుమారుడు ఉన్నాడు।

Verse 85

इति तद्वचनं श्रुत्वा माता तव मनस्विनी / विरराम मृतेस्तां तु मुनिः स्वाश्रममानयत् / ततः सा सर्वदुःखानि नियम्य त्वन्मुखांबुजम्

ఆ మాట విని నీ ధైర్యవంతమైన తల్లి మరణసంకల్పాన్ని విరమించింది; ఆ ముని ఆమెను తన ఆశ్రమానికి తీసుకువెళ్లాడు. తరువాత ఆమె సమస్త దుఃఖాలను నియంత్రించి నీ కమలముఖంపై మనస్సు నిలిపింది।

Verse 86

दिदृक्षुराश्रमोपान्ते तस्यैव न्यवसत्सुखम् / सुषाव च ततः काले सा त्वामौर्वाश्रमे तदा

దర్శనాభిలాషతో ఆమె ఆశ్రమ సమీపంలో అతని సన్నిధిలో సుఖంగా నివసించింది. తరువాత కాలం వచ్చినప్పుడు ఆ ఔర్వాశ్రమంలోనే ఆమె నిన్ను ప్రసవించింది.

Verse 87

जातकर्मादिकं सर्वं भवतः सो ऽकरोन्मुनिः / और्वाश्रमे विवृद्धश्च भवांस्तेनानुकंपितः

ఆ ముని నీకు జాతకర్మాది సమస్త సంస్కారాలను నిర్వహించాడు. ఔర్వాశ్రమంలో నీవు పెరిగావు; ఆయన కరుణతో నిన్ను పోషించాడు.

Verse 88

त्वयैव विदितं सर्वमतः परमरिन्दम / एवं प्रभावो नृपतिः कार्त्तवीर्यो ऽभवद्भुवि

హే పరమశత్రుదమనా, ఇది అంతా నీకే తెలిసినదే. ఈ విధంగా భూమిపై రాజు కార్త్తవీర్యుని ప్రభావం వెలసింది.

Verse 89

व्रतस्यास्य प्रभावेण सर्वलोकेषु विश्रुतः / यद्वंशजैर्जितो युद्धे पिता ते वनमादिशत्

ఈ వ్రత ప్రభావంతో అతడు సమస్త లోకాల్లో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. నీ వంశజులు యుద్ధంలో అతడిని జయించినప్పుడు, నీ తండ్రి అతడిని వనానికి వెళ్లమని ఆజ్ఞాపించాడు.

Verse 90

तद्वृत्तान्तमशेषेण मया ते समुदीरितम् / एतच्च सर्वमाख्यातं व्रतानामुत्तमं तव

ఆ సమస్త వృత్తాంతాన్ని నేను నీకు పూర్తిగా వివరించాను. అలాగే వ్రతాలలో నీది ఉత్తమమైన వ్రతమని కూడా చెప్పాను.

Verse 91

समन्त्रतन्त्रं लोकेषु सर्वलोकफलप्रदम् / न ह्यस्य कर्त्तुर्नृपतेः पुरुषार्थचतुष्टये

మంత్రతంత్రసహితమైన ఈ విధానం లోకాలలో సమస్తలోకఫలప్రదం; దీనిని ఆచరించే నృపతికి చతుర్విధ పురుషార్థాలలో అడ్డంకి ఉండదు।

Verse 92

भवत्यभीप्सितं किञ्चिद्दर्ल्लभं भुवनत्रये / संक्षेपेण मयाख्यातं व्रतं हैहयभूभुजः / जामदग्न्यस्य च मुने किमन्यत्कथयामि ते

త్రిభువనంలో దుర్లభమైన ఏ అభీష్టమైతే ఉందో అది సిద్ధిస్తుంది. హైహయ భూపతి మరియు జామదగ్న్య ముని వ్రతాన్ని నేను సంక్షేపంగా చెప్పాను; నీకు ఇంకేమి చెప్పాలి?

Verse 93

जैमिनिरुवाच ततः स सगरो राजा कृताञ्जलिपुटो मुनिम्

జైమిని అన్నాడు—అప్పుడు సగర రాజు అంజలి ముడిచి మునిని ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 94

उवाच भगवन्नेतत्कर्तुमिच्छाम्यहं व्रतम् / सम्यक्तमुपदेशेन तत्रानुज्ञां प्रयच्छ मे

అతడు అన్నాడు—భగవన్, ఈ వ్రతాన్ని నేను చేయదలచుకున్నాను; సమ్యక ఉపదేశంతో దానికి అనుమతిని నాకు ప్రసాదించండి।

Verse 95

कर्मणानेन विप्रर्षे कृतार्थो ऽस्मि न संशयः / इत्युक्तस्तेन राज्ञातु तथेत्युक्त्वा महामुनिः

అతడు అన్నాడు—హే విప్రర్షి, ఈ కర్మచేత నేను నిస్సందేహంగా కృతార్థుడనవుతాను. రాజు ఇలా చెప్పగా మహాముని ‘తథాస్తు’ అని పలికెను.

Verse 96

दीक्षयामास राजानं शस्त्रोक्तेनैव वर्त्मना / स दीक्षितो वसिष्ठेन सगरो राजसत्तमः

భగవాన్ వశిష్ఠుడు శాస్త్రోక్త విధానమార్గాన రాజును దీక్షింపజేశాడు. వశిష్ఠునిచే దీక్షితుడైన సగరుడు రాజశ్రేష్ఠుడు అయ్యాడు.

Verse 97

द्रव्याण्यानीय विधिवत्प्रचचार शुभव्रतम् / पूजयित्वा जगन्नाथं विधिना तेन पार्थिवः

ద్రవ్యాలను తెప్పించి ఆ పార్థివుడు విధివిధానంగా శుభవ్రతాన్ని ఆచరించాడు. అదే విధానంతో జగన్నాథుని పూజించి.

Verse 98

समाप्य च यथायोग्यमनुज्ञाय गुरुं ततः / प्रतिज्ञामकरोद्राजा व्रतमेतदनुत्तमम्

యథాయోగ్యంగా సమాప్తి చేసి, తరువాత గురువుని అనుమతి పొందిన రాజు ఈ అనుత్తమ వ్రతాన్ని స్వీకరించానని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.

Verse 99

आजीवान्तं धरिष्यामि यत्नेनेति महामतिः / अथानुज्ञाप्य राजानं वसिष्ठो भगवानृषिः

మహామతి రాజు—‘నేను దీనిని జీవితాంతం యత్నంతో ధరించెదను’ అని అన్నాడు. తరువాత రాజుకు అనుమతి ఇచ్చి భగవాన్ ఋషి వశిష్ఠుడు…

Verse 100

सन्निवर्त्यानुगच्छन्तं प्रजगाम निजाश्रमम्

వెంట వచ్చే వారిని ఆపి తిరిగి పంపి, వశిష్ఠుడు తన స్వాశ్రమానికి వెళ్లిపోయాడు.