Shloka 42
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
ददृशुस्ते मुनिगणास्तपस्यासक्तमानसम् / क्षात्रं कक्षमशेषेण दग्ध्वा शान्तमिवानलम्
Transliteration
dadṛśuste munigaṇāstapasyāsaktamānasam / kṣātraṃ kakṣamaśeṣeṇa dagdhvā śāntamivānalam
Translation
ఆ మునిగణాలు అతని మనస్సు తపస్సులో లీనమై ఉన్నదని చూశారు; అతడు క్షాత్రభావాన్ని పూర్తిగా దహించి, శాంతమైన అగ్నిలా నిలిచాడు।
Word by Word
dadṛśuḥsaw
dadṛśuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपदम; धातु: दृश् (to see)
tethey
te:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
muni-gaṇāḥgroups of sages
muni-gaṇāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक) + gaṇa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: मुनीनां गणाः; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
tapasya-āsakta-mānasamwhose mind was attached to austerity
tapasya-āsakta-mānasam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottapasya (प्रातिपदिक) + āsakta (प्रातिपदिक; आ-सञ्ज् धातोः क्त) + mānasa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (nested): तपस्यायाम् आसक्तं मानसम् यस्य/यम्; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier of tam/implicit person)
kṣātramthe kṣatriya power/valor
kṣātram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkṣātra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
kakṣamthicket / brushwood
kakṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkakṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
aśeṣeṇaentirely
aśeṣeṇa:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootaśeṣa (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), करणार्थे क्रियाविशेषण (adverbial instrumental sense): ‘completely/without remainder’
dagdhvāhaving burnt
dagdhvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootdah (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (Absolutive/Gerund), धातु: दह् (to burn)
śāntamcalmed, quenched
śāntam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśānta (प्रातिपदिक; शम् धातोः क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपमान-विशेषण
ivalike
iva:
Upamā-dyotaka (उपमाद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय (particle of comparison)
analamfire
analam:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootanala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन