Shloka 99
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
आजीवान्तं धरिष्यामि यत्नेनेति महामतिः / अथानुज्ञाप्य राजानं वसिष्ठो भगवानृषिः
Transliteration
ājīvāntaṃ dhariṣyāmi yatneneti mahāmatiḥ / athānujñāpya rājānaṃ vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ
Translation
మహామతి రాజు—‘నేను దీనిని జీవితాంతం యత్నంతో ధరించెదను’ అని అన్నాడు. తరువాత రాజుకు అనుమతి ఇచ్చి భగవాన్ ఋషి వశిష్ఠుడు…
Word by Word
ājīva-antamuntil life’s end
ājīva-antam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/extent)
TypeAdjective
Rootājīva (आजीव प्रातिपदिक) + anta (अन्त प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc) accusative singular (द्वितीया/2nd, एकवचन); तत्पुरुषः (अव्ययीभाव-न, but here determinative) = आजीवपर्यन्तम् ‘up to livelihood/end of life’; used adverbially with धरिष्यामि
dhariṣyāmiI shall maintain/observe
dhariṣyāmi:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootdhṛ (धृ धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
yatnenawith effort
yatnena:
Karaṇa (करण/means)
TypeNoun
Rootyatna (यत्न प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), तृतीया (Instr/3rd), एकवचन; manner/instrument
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (इति अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative particle)
mahāmatiḥthe great-minded one
mahāmatiḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmahā (महा प्रातिपदिक) + mati (मति प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन; बहुव्रीहिः = महान् मतिः यस्य सः
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अथ अव्यय)
Formअव्यय (particle), sequence ‘then’
anujñāpyahaving given permission / having taken leave
anujñāpya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootanu-jñā (अनु-ज्ञा धातु)
Formक्त्वान्त (gerund/absolutive), causative nuance ‘having granted permission / having taken leave’ (context-dependent)
rājānamthe king
rājānam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootrājan (राजन् प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन
vasiṣṭhaḥVasiṣṭha
vasiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (वसिष्ठ प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन
bhagavānvenerable/divine
bhagavān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhagavat (भगवत् प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन
ṛṣiḥsage
ṛṣiḥ:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootṛṣi (ऋषि प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन