Shloka 30
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
ध्रुवं कर्मानुरूपं ते चेष्टन्ते सर्व एव हि / कालानुवृत्तं बलवान्नृलोको नात्र संशयः
Transliteration
dhruvaṃ karmānurūpaṃ te ceṣṭante sarva eva hi / kālānuvṛttaṃ balavānnṛloko nātra saṃśayaḥ
Translation
నిశ్చయంగా అందరూ తమ తమ కర్మానుసారమే ప్రవర్తిస్తారు. మానవలోకం కాలానుగతమై బలవంతముగా నడుచును—ఇందులో సందేహము లేదు.
Word by Word
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
Sambandha (सम्बन्ध; adverbial)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् नपुंसक एकवचनरूपम्; क्रियाविशेषण (certainly)
कर्मानुरूपम्according to (one’s) deeds
कर्मानुरूपम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकर्मन् + अनुरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः: कर्मणः अनुरूपम् (in accordance with karma)
तेyour/of you
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; अत्र सम्बन्धे ‘of you/your’ (or dative ‘for you’ by context)
चेष्टन्तेact/strive
चेष्टन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√चेष्ट् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन, आत्मनेपद
सर्वेall (people)
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चय/कारणार्थक-अव्यय
कालानुवृत्तम्following the course of time
कालानुवृत्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाल + अनुवृत्त (कृदन्त; √वृत् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; तत्पुरुषः: कालम् अनुवृत्तम् (following time)
बलवान्powerful
बलवान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबलवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणं ‘नृलोकः’
नृलोकःthe world of men/mankind
नृलोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृ + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः: नॄणां लोकः (world of men)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अत्रhere/in this matter
अत्र:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (here/in this matter)
संशयःdoubt
संशयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन