Shloka 75
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
चतुरङ्गबलोपेतः कंपयन्निव मेदिनीम् / रुरोदाभ्येत्य नगरीमयोध्यां स महीपतिः
Transliteration
caturaṅgabalopetaḥ kaṃpayanniva medinīm / rurodābhyetya nagarīmayodhyāṃ sa mahīpatiḥ
Translation
చతురంగబలంతో కూడిన ఆ మహీపతి భూమిని కంపింపజేసినట్లుగా, అయోధ్య నగరానికి చేరి గర్జించెను।
Word by Word
चतुरङ्गबलोपेतःendowed with a fourfold army
चतुरङ्गबलोपेतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootचतुरङ्ग + बल + उपेत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; समासः: तत्पुरुषः (चतुरङ्गं बलं तेन उपेतः = endowed with fourfold army); उपेतः = भूतकृदन्त (√इ/ए धातु, उपसर्ग उप-)
कंपयन्shaking (causing to tremble)
कंपयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootकम्प् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; causative sense by context: making tremble
इवas if
इव:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक निपात (particle of comparison: as if)
मेदिनीम्the earth
मेदिनीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्
रुरोदbesieged/blocked (lit. roared)
रुरोद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
अभ्येत्यhaving approached
अभ्येत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + इ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) अव्ययभावः; उपसर्गः अभि-; अर्थः: अभिगम्य (having approached)
नगरीम्the city
नगरीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनगरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्
अयोध्याम्Ayodhyā
अयोध्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअयोध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; नगर्याः विशेषण/अपपद-सम्बन्धः (apposition to नगरīm)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)
महीपतिःthe king
महीपतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमही + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः: मह्याः पतिः (lord of the earth)