Shloka 1
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्चत्वारिंशत्त मो ऽध्यायः // ४६// वसिष्ठ उवाच ततो मूर्द्धाभिषिक्तानां राज्ञाममिततेजसाम् / षट्सहस्रद्वयं रामो जीवग्राहं गृहीतवान्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite ṣaṭcatvāriṃśatta mo 'dhyāyaḥ // 46// vasiṣṭha uvāca tato mūrddhābhiṣiktānāṃ rājñāmamitatejasām / ṣaṭsahasradvayaṃ rāmo jīvagrāhaṃ gṛhītavān
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగంలోని తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదం, భార్గవచరిత్రంలో నలభై ఆరవ అధ్యాయం. వసిష్ఠుడు పలికెను—అనంతరం రాముడు మూర్ధాభిషిక్తులైన అపారతేజస్సు గల రాజులలో పన్నెండు వేల మందిని జీవగ్రాహంగా పట్టుకున్నాడు।
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/उद्धरणसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
śrī-brahmāṇḍein the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; कर्मधारय-समासः (śrī-विशेषणम् + brahmāṇḍa)
mahā-purāṇein the great Purāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय-समासः
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + √vac (वच् धातु) → prokta (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), ‘prokta’ = ‘spoken’; तत्पुरुषः (vāyunā proktam)
madhyama-bhāgein the middle section
madhyama-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय-समासः
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (upoddhātasya pādaḥ)
bhārgava-caritein the narrative of Bhārgava
bhārgava-carite:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhārgava + carita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (bhārgavasya caritam)
ṣaṭ-catvāriṃśattamaḥforty-sixth
ṣaṭ-catvāriṃśattamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṭ + catvāriṃśat + tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्रमवाचक; द्विगु-आधारित संख्या-समासः (46th)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vasiṣṭhaḥVasiṣṭha
vasiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (ऋषिनाम)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
tataḥthen
tataḥ:
Kāla (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; काल/अनन्तर्य-निर्देशक (then/thereafter)
mūrddha-abhiṣiktānāmof the crowned (anointed)
mūrddha-abhiṣiktānām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootmūrddhan + abhiṣikta (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; तत्पुरुषः (mūrddhni abhiṣiktāḥ = crowned/anointed on the head)
rājñāmof kings
rājñām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
amita-tejasāmof immeasurable splendor
amita-tejasām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootamita + tejas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; कर्मधारय-समासः; ‘amita’ = immeasurable
ṣaṭ-sahasra-dvayama pair of six-thousands (twelve thousand)
ṣaṭ-sahasra-dvayam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootṣaṭ + sahasra + dvaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समासः (six-thousand pair = 12,000)
rāmaḥRāma (Paraśurāma)
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
jīva-grāhamliving captives
jīva-grāham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjīva + grāha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (jīvānāṃ grāhaḥ = living capture)
gṛhītavāncaptured
gṛhītavān:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√grah (ग्रह् धातु) → gṛhīta + vat (कृदन्त)
Formकृत्-प्रत्ययान्त (क्तवत्/क्तवतु), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परोक्षभूतार्थे ‘has taken/captured’