
Rishi: Atharvanic/Angirasic tradition (hymn attributed in the Anukramaṇī to Atharvan-type seers; exact r̥ṣi varies by school lists)
Devata: Urugāya (Viṣṇu) with the Gods as purifiers; also the moral power of Earth’s ‘ūrj’
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV social-legal hymns; pāda-structure consistent with anuṣṭubh usage)
AV 5.17 ప్రాయశ్చిత్తమూ రాజ్యస్థిరీకరణమూ లక్ష్యంగా ఉన్న సూక్తం; ప్రతిపరిహారాన్ని పవిత్ర కర్మగా ప్రతిష్ఠిస్తుంది. బ్రాహ్మణుని భార్యను అన్యాయంగా తీసుకుపోవడం—ఆమెను తిరిగి అప్పగించడం ద్వారా రద్దై, దైవ పర్యవేక్షణలో పాపం ‘కిందకు కూర్చుని’ క్షీణిస్తుంది. సోముడు, మిత్ర–వరుణులు, అగ్ని, సత్యాన్ని ఆశ్రయించిన రాజులు వంటి ఆదర్శ దైవ-రాజ ప్రతినిధులను స్మరింపజేస్తూ, చివరికి ఉరుగాయ (విష్ణు) ఆరాధనతో ముగిసి, సామాజిక-న్యాయ మరమ్మత్తును విశ్వశుద్ధిగా మార్చి, భూమి యొక్క ‘ఊర్జ్’—సమాజాన్ని పోషించే జీవశక్తి—మళ్లీ సముదాయానికి స్థాపిస్తుంది.
Mantra 1
ब्रह्मजाया। तेऽवदन् प्रथ॒मा ब्र॑ह्मकिल्बि॒षेऽकू॑पारः सलि॒लो मा॑त॒रिश्वा॑ । वी॒डुह॑रा॒स्तप॑ उ॒ग्रं म॑यो॒भूरापो॑ दे॒वीः प्र॑थम॒जा ऋ॒तस्य॑
‘బ్రహ్మజాయా’—అని వారు ప్రకటించారు. మొదట, బ్రహ్మశక్తికి విరోధమైన పాపంలో, మాతరిశ్వన్ వలె తీరంలేని జలప్రవాహం ఉంది. లజ్జను తొలగించేవి; ఉగ్రమైన తపస్సు; క్షేమాన్ని మోసుకొచ్చేవి—ఋతస్య ప్రథమజా దేవ్యః ఆపః (జలాలు) ।
Mantra 2
सोमो॒ राजा॑ प्रथ॒मो ब्र॑ह्मजा॒यां पुनः॒ प्राय॑च्छ॒दहृ॑णीयमानः । अ॒न्व॒र्ति॒ता वरु॑णो मि॒त्र आ॑सीद॒ग्निर्होता॑ हस्त॒गृह्या नि॑नाय
రాజైన సోముడు మొదట బ్రహ్మజాయాను మళ్లీ అప్పగించాడు—తానే కోపం లేకుండా. విధిగా అనుసరించి వరుణుడు, మిత్రుడు హాజరయ్యారు; హోతా అగ్ని ఆమె చేతిని పట్టుకొని ఆమెను తీసుకెళ్లి స్థాపించాడు.
Mantra 3
हस्ते॑नै॒व ग्रा॒ह्यऽआ॒धिर॑स्या ब्रह्मजा॒येति॒ चेदवो॑चत्। न दू॒ताय॑ प्र॒हेया॑ तस्थ ए॒षा तथा॑ रा॒ष्ट्रं गु॑पि॒तं क्ष॒त्रिय॑स्य
‘ఆమె బ్రహ్మజాయా’ అని ఎవరు ఉచ్చరిస్తే, ఆమె యొక్క పణం/బంధం (ఆధి) చేతితోనే గ్రహించాలి. దూతకు పంపి ఆమెను త్యజించరాదు; ఆమె అలాగే నిలిచింది. ఇలానే క్షత్రియుని రాష్ట్రం రక్షితంగా ఉంటుంది.
Mantra 4
यामा॒हुस्तार॑कै॒षा वि॑के॒शीति॑ दु॒च्छुनां॒ ग्राम॑मव॒पद्य॑मानाम्। सा ब्र॑ह्मजा॒या वि दु॑नोति रा॒ष्ट्रं यत्र॒ प्रापा॑दि श॒श उ॑ल्कु॒षीमा॑न्
వారెవ్వరిని ‘తారకా’ అని పిలుస్తారో—‘వికేశి’ (చెదరిన జుట్టుగలది)—ఆమె దుచ్ఛునా (అశుభ బాధ/అభిచారం)తో గ్రామంపై దిగివస్తుంది; ఆ బ్రాహ్మణుని భార్య రాజ్యాన్ని చీల్చి వేస్తుంది—ఉల్కుష-చిహ్నమున్న శశ (కుందేలు) ప్రవేశించిన చోట.
Mantra 5
ब्र॒ह्म॒चा॒री च॑रति॒ वेवि॑ष॒द् विषः॒ स दे॒वानां॑ भव॒त्येक॒मङ्ग॑म्। तेन॑ जा॒या मन्व॑विन्द॒द् बृह॒स्पतिः॒ सोमे॑न नी॒तां जु॒ह्वं१ न दे॑वाः
బ్రహ్మచారి వణుకుతూ సంచరిస్తాడు, విషాన్ని ధరించి; అతడు దేవతల ఒక అంగమవుతాడు. ఆ శక్తితోనే మనువు భార్యను పొందాడు; బృహస్పతి—సోమం ద్వారా—ఆమెను, దేవులు యజ్ఞ జుహూ (ఆహుతి చెంచా)ను నడిపినట్లు, నడిపించాడు.
Mantra 6
दे॒वा वा ए॒तस्या॑मवदन्त॒ पूर्वे॑ सप्तऋ॒षय॒स्तप॑सा॒ ये नि॑षे॒दुः । भी॒मा जा॒या ब्रा॑ह्म॒णस्याप॑नीता दु॒र्धां द॑धाति पर॒मेव्योऽमन्
ఈ విషయములో దేవులు వాక్యమును పలికిరి; తపస్సుతో కూర్చుని (సభలో) నిషీదించిన ప్రాచీన సప్తఋషులు కూడా పలికిరి. బ్రాహ్మణుని జాయా (భార్య) అపహరింపబడినప్పుడు ఆమె భయంకరమగును; ఆమె పరముల మీదకూడా దుర్ధా—దుష్ట భాగ్యము—బిగిస్తుంది—అని వారు భావించిరి.
Mantra 7
ये गर्भा॑ अव॒पद्य॑न्ते॒ जग॒द् यच्चा॑पलु॒प्यते॑ । वी॒रा ये तृ॒ह्यन्ते॑ मि॒थो ब्र॑ह्मजा॒या हि॑नस्ति॒ तान्
ఏ గర్భాలు జారిపోతాయో, ఏ జగత్-వ్యవస్థ (జగత్) చెడిపోతుందో, ఏది నశించి కొట్టుకుపోతుందో; ఏ వీరపుత్రులు పరస్పర కలహంలో నలిగిపోతారో—వారిని బ్రహ్మజాయా (బ్రాహ్మణుని భార్య) హింసిస్తుంది.
Mantra 8
उत यत् पत॑यो॒ दश॑ स्त्रि॒याः पूर्वे॒ अब्रा॑ह्मणाः । ब्र॒ह्माचेद्धस्त॒मग्र॑ही॒त् स ए॒व पति॑रेक॒धा
ఇంకా: పూర్వకాలంలో ఒక స్త్రీకి పది మంది భర్తలు ఉన్నా—వారు బ్రాహ్మణులు కాకపోయినా; బ్రాహ్మణుడు ఆమె చేతిని గ్రహిస్తే, అతడే—అతడే మాత్రమే—ఏకైక భర్త, విభజన లేకుండా.
Mantra 9
ब्रा॒ह्म॒ण ए॒व पति॒र्न रा॑ज॒न्यो॒३ न वैश्यः॑ । तत् सूर्यः॑ प्रब्रु॒वन्ने॑ति प॒ञ्चभ्यो॑ मान॒वेभ्यः॑
బ్రాహ్మణుడే భర్త—రాజన్యుడు కాదు, వైశ్యుడు కాదు. ఈ మాటను సూర్యుడు ప్రకటిస్తూ, మనువు యొక్క పంచవిధ మానవుల మధ్య వ్యాపింపజేస్తాడు.
Mantra 10
पुन॒र्वै दे॒वा अ॑ददुः॒ पुन॑र्मनु॒ष्या अददुः । राजा॑नः स॒त्यं गृ॑ह्णा॒ना ब्र॑ह्मजा॒यां पुन॑र्ददुः
నిజముగా దేవతలు ఆమెను మళ్లీ ఇచ్చారు; మనుష్యులు కూడా ఆమెను మళ్లీ ఇచ్చారు. రాజులు సత్యాన్ని పట్టుకొని, బ్రాహ్మణుని భార్యను మరల అప్పగించారు.
Mantra 11
पु॒न॒र्दाय॑ ब्रह्मजा॒यां कृ॒त्वा दे॒वैर्नि॑किल्बि॒षम्। ऊर्जं॑ पृथि॒व्या भ॒क्त्वोरु॑गा॒यमुपा॑सते
బ్రాహ్మణుని భార్యను మళ్లీ అప్పగించి, దేవులతో కలిసి పాపాన్ని దిగజార్చి నశింపజేసి, వారు భూమి యొక్క పోషకశక్తిలో భాగం పంచుకొని, విస్తృతకీర్తిగల ఉరుగాయుని సమీపంలో కూర్చొని ఉపాసిస్తారు.
Mantra 12
नास्य॑ जा॒या श॑तवा॒ही क॑ल्या॒णी तल्प॒मा श॑ये । यस्मि॑न् रा॒ष्ट्रे नि॑रु॒ध्यते॑ ब्रह्मजा॒याचि॑त्त्या
బ్రాహ్మణుని భార్యను లక్ష్యంగా చేసిన అభిప్రాయం/చిత్తం కారణంగా ఎవరో నియంత్రించబడి ఆపబడే ఆ రాజ్యంలో, అతని మంగళకరమైన, శతవరప్రదాయిని భార్య కూడా వివాహశయ్యపై పడుకోదు.
Mantra 13
न वि॑क॒र्णः पृ॒थुशि॑रा॒स्तस्मि॒न् वेश्म॑नि जायते । यस्मि॑न् रा॒ष्ट्रे नि॑रु॒ध्यते॑ ब्रह्मजा॒याचि॑त्त्या
ఏ ఇంటిలో, ఏ రాజ్యంలో—బ్రహ్మజాయా (బ్రాహ్మణుని భార్య) పట్ల దుష్చిత్తం కారణంగా ఎవడైనా నిరుద్ధ (ఆపి శిక్షించబడే) స్థితిలో ఉంచబడతాడో—అక్కడ చీలిన చెవి గల, విశాల శిరస్సు గల (దోషయుక్త) జననం కలగదు.
Mantra 14
नास्य॑ क्ष॒त्ता नि॒ष्कग्री॑वः सू॒नाना॑मेत्यग्र॒तः । यस्मि॑न् रा॒ष्ट्रे नि॑रु॒ध्यते॑ ब्रह्मजा॒याचि॑त्त्या
ఏ ఇంటిలో, ఏ రాజ్యంలో—బ్రహ్మజాయా పట్ల దుష్చిత్తం కారణంగా ఎవడైనా నిరుద్ధ చేయబడతాడో—అక్కడ అతని కుమారుల ముందుగా, కంఠంలో నిష్కం ధరించిన అతని క్షత్తా (సేవకుడు/పరిచారకుడు) ముందుకు వెళ్లడు.
Mantra 15
नास्य॑ श्वे॒तः कृ॑ष्ण॒कर्णो॑ धु॒रि यु॒क्तो म॑हीयते । यस्मि॑न् रा॒ष्ट्रे नि॑रु॒ध्यते॑ ब्रह्मजा॒याचि॑त्त्या
ఏ ఇంటిలో, ఏ రాజ్యంలో—బ్రహ్మజాయా పట్ల దుష్చిత్తం కారణంగా ఎవడైనా నిరుద్ధ చేయబడతాడో—అక్కడ అతని తెల్లని, నల్ల చెవులు గల పశువు, ధురి/జూలో కట్టబడి ఉన్నా, మహిమ పొందదు; వృద్ధి చెందదు.
Mantra 16
नास्य॒ क्षेत्रे॑ पुष्क॒रिणी॒ नाण्डीकं॑ जायते॒ बिस॑म्। यस्मि॑न् रा॒ष्ट्रे नि॑रु॒ध्यते॑ ब्रह्मजा॒याचि॑त्त्या
బ్రహ్మజాయాచిత్త్యా—బ్రహ్ముని భార్యను తాకే దుష్ప్రయత్నం/దురభిప్రాయం—వల్ల నిరోధింపబడి బంధింపబడిన ఆ రాజ్యంలో, అతని క్షేత్రంలో పుష్కరిణి (తామర చెరువు) లేదు; నాండీకం లేదు; తామర బిసం కూడా పుట్టదు.
Mantra 17
नास्मै॒ पृश्निं॒ वि दु॑हन्ति॒ येऽस्या॒ दोह॑मु॒पास॑ते । यस्मि॑न् रा॒ष्ट्रे नि॑रु॒ध्यते॑ ब्रह्मजा॒याचि॑त्त्या
ఆమెను పాలు దోయడానికి ఎదురుచూసేవారికి ఆ మచ్చల గోవు పాలు ఇవ్వదు—బ్రాహ్మణుని భార్యను తాకే దుష్టసంకల్పం వల్ల ఆ రాజ్యం నిరోధింపబడి బంధింపబడి ఉన్న చోట.
Mantra 18
नास्य॑ धे॒नुः क॑ल्या॒णी नान॒ड्वान्त्स॑हते॒ धुर॑म्। विजा॑नि॒र्यत्र॑ ब्रह्म॒णो रात्रिं॒ वस॑ति पा॒पया॑
అతనికి శుభప్రదమైన పాలు ఇచ్చే ధేనువు లేదు; ఏ ఎద్దు కూడా కాడి భారాన్ని మోయదు—ఎక్కడ విభేదం/కలహం ఉంటుందో, ఎక్కడ బ్రాహ్మణుడు పాపరీతిగా రాత్రి గడుపుతాడో అక్కడ.
It addresses a grave social and moral offense involving the wrongful taking/withholding of a Brahmin’s wife, and prescribes restitution plus purification so the resulting guilt and instability do not spread through the realm.
They establish a divine precedent and legal-sacral framework: Soma restores, Mitra–Varuṇa represent oversight and order, and Agni is the public witness who ‘leads by the hand.’ Viṣṇu/Urugāya then seals the restored stability and prosperity.
The decisive act is ‘punar-dāya’—giving back again—done openly and truthfully (satya), followed by purification so the sin (kilbiṣa) is said to sink away and Earth’s nourishing strength (ūrj) returns to the community.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.