Sukta 17
Rishi: Atharvanic/Angirasic tradition (hymn attributed in the Anukramaṇī to Atharvan-type seers; exact r̥ṣi varies by school lists)
Devata: Urugāya (Viṣṇu) with the Gods as purifiers; also the moral power of Earth’s ‘ūrj’
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV social-legal hymns; pāda-structure consistent with anuṣṭubh usage)
AV 5.17 ଏକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ରାଜ୍ୟ-ସ୍ଥିରତାକାରୀ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ପ୍ରତିଦାନ/ପୁନର୍ଦାନକୁ ପବିତ୍ର କରେ: ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ନେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଟି ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ନିରସିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିରୀକ୍ଷଣ ତଳେ ଦୋଷ “ଡୁବି ଯାଏ”। ସୋମ, ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ଧରିଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ପରି ଦିବ୍ୟ ଓ ରାଜକୀୟ ଆଦର୍ଶ କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଶେଷରେ ଉରୁଗାୟ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଉପାସନାରେ ପରିଣତ ହୋଇ, ଏହି ସୂକ୍ତ ସାମାଜିକ-ଆଇନଗତ ସୁଧାରକୁ ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ପବିତ୍ରୀକରଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରେ, ଯାହା ସମୁଦାୟକୁ ପୃଥିବୀର ପୋଷକ ଜୀବନଶକ୍ତି ‘ଊର୍ଜ’ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଦିଏ।
Mantras
Mantra 1
ब्रह्मजाया। तेऽवदन् प्रथ॒मा ब्र॑ह्मकिल्बि॒षेऽकू॑पारः सलि॒लो मा॑त॒रिश्वा॑ । वी॒डुह॑रा॒स्तप॑ उ॒ग्रं म॑यो॒भूरापो॑ दे॒वीः प्र॑थम॒जा ऋ॒तस्य॑
“ବ୍ରହ୍ମଜାୟା”—ଏମିତି ସେମାନେ ଘୋଷଣା କଲେ। ପ୍ରଥମେ, ବ୍ରହ୍ମ-କିଲ୍ବିଷେ (ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ତି ବିରୋଧୀ ପାପରେ) କୂଳହୀନ ପ୍ରବାହ—ମାତରିଶ୍ୱା। ଲଜ୍ଜା-ହରା; ତପ (ଉଗ୍ର ତାପ) ପ୍ରଚଣ୍ଡ; ମୟୋଭୂ (କଲ୍ୟାଣ-ବହନକାରୀ): ଆପଃ (ଜଳ), ଦେବୀମାନେ, ଋତର ପ୍ରଥମଜା।
Mantra 2
सोमो॒ राजा॑ प्रथ॒मो ब्र॑ह्मजा॒यां पुनः॒ प्राय॑च्छ॒दहृ॑णीयमानः । अ॒न्व॒र्ति॒ता वरु॑णो मि॒त्र आ॑सीद॒ग्निर्होता॑ हस्त॒गृह्या नि॑नाय
ସୋମ ରାଜା ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମଜାୟାକୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଦେଲେ—ସ୍ୱୟଂ ଅକ୍ରୋଧିତ ରହି। ଅନୁବର୍ତ୍ତୀ ଭାବେ ବରୁଣ ଓ ମିତ୍ର ଥିଲେ; ଅଗ୍ନି ହୋତା ହାତ ଧରି ତାକୁ ନେଇଗଲେ।
Mantra 3
हस्ते॑नै॒व ग्रा॒ह्यऽआ॒धिर॑स्या ब्रह्मजा॒येति॒ चेदवो॑चत्। न दू॒ताय॑ प्र॒हेया॑ तस्थ ए॒षा तथा॑ रा॒ष्ट्रं गु॑पि॒तं क्ष॒त्रिय॑स्य
ହାତରେ ମାତ୍ର ତାହାର ଗ୍ରହଣ—ତାହାର ଆଧି (ପଣ/ପ୍ରତିଜ୍ଞା)—ନେବା ଉଚିତ, ଯଦି କେହି ଉଚ୍ଚାରେ: “ସେ ବ୍ରହ୍ମଜାୟା।” ଦୂତ ପାଖକୁ ପଠାଇ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ସେ; ଏମିତି ହିଁ ସେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା। ଏମିତି ହିଁ କ୍ଷତ୍ରିୟର ରାଷ୍ଟ୍ର ସୁରକ୍ଷିତ ରହେ।
Mantra 4
यामा॒हुस्तार॑कै॒षा वि॑के॒शीति॑ दु॒च्छुनां॒ ग्राम॑मव॒पद्य॑मानाम्। सा ब्र॑ह्मजा॒या वि दु॑नोति रा॒ष्ट्रं यत्र॒ प्रापा॑दि श॒श उ॑ल्कु॒षीमा॑न्
ଯାହାକୁ ସେମାନେ ‘ତାରକା’ ବୋଲି କହନ୍ତି—‘ବିକେଶୀ’ (ବିକିର୍ଣ୍ଣ କେଶବତୀ)—ଦୁଃଛୁନା (ଦୁଷ୍ଟ ରୋଗ/ଆପଦ) ସହିତ ଗ୍ରାମ ଉପରେ ଅବତରି ଆସୁଥିବାବେଳେ; ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜାୟା ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଚିରି ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଉଲ୍କୁଷ-ଚିହ୍ନିତ ଶଶ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।
Mantra 5
ब्र॒ह्म॒चा॒री च॑रति॒ वेवि॑ष॒द् विषः॒ स दे॒वानां॑ भव॒त्येक॒मङ्ग॑म्। तेन॑ जा॒या मन्व॑विन्द॒द् बृह॒स्पतिः॒ सोमे॑न नी॒तां जु॒ह्वं१ न दे॑वाः
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କମ୍ପିତ ହୋଇ ସଞ୍ଚରଣ କରେ, ବିଷ (ବିଷ/ଜହର) ଧାରଣ କରି; ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ଏକ ଅଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ। ସେହି ଦ୍ୱାରା ମନୁ ଜାୟାକୁ ପାଇଲେ; ବୃହସ୍ପତି ସୋମ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ନେଇଗଲେ—ଦେବମାନେ ଯେପରି ଜୁହୂଁ (ହୋମ-ଲଡଲ୍)କୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
Mantra 6
दे॒वा वा ए॒तस्या॑मवदन्त॒ पूर्वे॑ सप्तऋ॒षय॒स्तप॑सा॒ ये नि॑षे॒दुः । भी॒मा जा॒या ब्रा॑ह्म॒णस्याप॑नीता दु॒र्धां द॑धाति पर॒मेव्योऽमन्
ଏହି ବିଷୟରେ ଦେବମାନେ ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ପୂର୍ବକାଳର ସପ୍ତ ଋଷି, ଯେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ସଭାରେ ନିଷଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣର ଜାୟା ଯେତେବେଳେ ଅପହୃତ ହୁଏ, ସେ ଭୀମା (ଭୟଙ୍କର) ହୁଏ; ସେ ପରମୋଚ୍ଚ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଧା—ଦୁଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟ—ବାନ୍ଧି ଦିଏ—ଏମିତି ସେମାନେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
Mantra 7
ये गर्भा॑ अव॒पद्य॑न्ते॒ जग॒द् यच्चा॑पलु॒प्यते॑ । वी॒रा ये तृ॒ह्यन्ते॑ मि॒थो ब्र॑ह्मजा॒या हि॑नस्ति॒ तान्
ଯେ ଗର୍ଭଗୁଡ଼ିକ ଖସି ପଡ଼େ, ଯେ ଜଗତର କ୍ରମ (ଜଗଦ୍) ବିକୃତ ହୁଏ, ଏବଂ ଯାହା କିଛି ଲୁପ୍ତ ହୋଇ ବିନାଶକୁ ବହିଯାଏ; ପରସ୍ପର କଳହରେ ଯେ ବୀର ପୁତ୍ରମାନେ ଚାପି ପଡ଼ନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ (ବ୍ରହ୍ମଜାୟା) ଆଘାତ କରନ୍ତି।
Mantra 8
उत यत् पत॑यो॒ दश॑ स्त्रि॒याः पूर्वे॒ अब्रा॑ह्मणाः । ब्र॒ह्माचेद्धस्त॒मग्र॑ही॒त् स ए॒व पति॑रेक॒धा
ଏବଂ ଆହୁରି: ପୂର୍ବକାଳରେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଦଶଜଣ ପତି ଥାଇପାରନ୍ତି—ସେମାନେ ଅବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ତାଙ୍କ ହାତ ଧରନ୍ତି, ତେବେ ସେଇ—ସେ ଏକାକୀ—ଅବିଭକ୍ତ ଭାବେ ପତି ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 9
ब्रा॒ह्म॒ण ए॒व पति॒र्न रा॑ज॒न्यो॒३ न वैश्यः॑ । तत् सूर्यः॑ प्रब्रु॒वन्ने॑ति प॒ञ्चभ्यो॑ मान॒वेभ्यः॑
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକା ହିଁ ପତି—ନ ରାଜନ୍ୟ, ନ ଵୈଶ୍ୟ। ଏହି କଥା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘୋଷଣା କରି, ମନୁଙ୍କ ପଞ୍ଚବର୍ଗୀୟ ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସାର କରନ୍ତି।
Mantra 10
पुन॒र्वै दे॒वा अ॑ददुः॒ पुन॑र्मनु॒ष्या अददुः । राजा॑नः स॒त्यं गृ॑ह्णा॒ना ब्र॑ह्मजा॒यां पुन॑र्ददुः
ନିଶ୍ଚୟ ଦେବମାନେ ତାକୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରାଇ ଦେଲେ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଦେଲେ। ରାଜାମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଧରି (ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ) ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରାଇ ଦେଲେ।
Mantra 11
पु॒न॒र्दाय॑ ब्रह्मजा॒यां कृ॒त्वा दे॒वैर्नि॑किल्बि॒षम्। ऊर्जं॑ पृथि॒व्या भ॒क्त्वोरु॑गा॒यमुपा॑सते
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରାଇ ଦେଇ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପାପକୁ ନିଗ୍ରହ/ନିମଜ୍ଜିତ କରି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ଊର୍ଜା (ପୋଷକ ଶକ୍ତି)ରେ ଭାଗ ନେଇ, ଉରୁଗାୟ—ବିସ୍ତୃତ-କୀର୍ତ୍ତିତ—ଙ୍କ ସମୀପରେ ବସି ଉପାସନା କରନ୍ତି।
Mantra 12
नास्य॑ जा॒या श॑तवा॒ही क॑ल्या॒णी तल्प॒मा श॑ये । यस्मि॑न् रा॒ष्ट्रे नि॑रु॒ध्यते॑ ब्रह्मजा॒याचि॑त्त्या
ତାହାର କଲ୍ୟାଣୀ—ଶତ ବର ଆଣୁଥିବା—ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ବିବାହ-ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇନଥାଏ; ଯେ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ/ନିୟତି ହେତୁ ଲୋକକୁ ନିରୁଧ୍ୟ (ନିଗ୍ରହ କରି) ରଖାଯାଏ।
Mantra 13
न वि॑क॒र्णः पृ॒थुशि॑रा॒स्तस्मि॒न् वेश्म॑नि जायते । यस्मि॑न् रा॒ष्ट्रे नि॑रु॒ध्यते॑ ब्रह्मजा॒याचि॑त्त्या
ଯେ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ଦୁଷ୍ଟଚିନ୍ତା/କାମନାର ଅପରାଧରେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନିରୁଧ୍ୟ (ରୋକି) ରଖାଯାଏ, ସେଇ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସେଇ ଘରେ ଫାଟା କାନଯୁକ୍ତ, ପୃଥୁଶିର (ବିସ୍ତୃତ ମୁଣ୍ଡ) ଦୋଷଜନ୍ମ କେବେ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।
Mantra 14
नास्य॑ क्ष॒त्ता नि॒ष्कग्री॑वः सू॒नाना॑मेत्यग्र॒तः । यस्मि॑न् रा॒ष्ट्रे नि॑रु॒ध्यते॑ ब्रह्मजा॒याचि॑त्त्या
ଯେ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ଦୁଷ୍ଟଚିନ୍ତା/କାମନାର ଅପରାଧରେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନିରୁଧ୍ୟ ରଖାଯାଏ, ସେଇ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ନିଷ୍କ (କଣ୍ଠାଭୂଷଣ) ଧାରଣ କରିଥିବା ତାହାର କ୍ଷତ୍ତା (ପରିଚାରକ/ସେବକ) ତାହାର ପୁଅମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଆଗେଇ ଯାଏ ନାହିଁ।
Mantra 15
नास्य॑ श्वे॒तः कृ॑ष्ण॒कर्णो॑ धु॒रि यु॒क्तो म॑हीयते । यस्मि॑न् रा॒ष्ट्रे नि॑रु॒ध्यते॑ ब्रह्मजा॒याचि॑त्त्या
ଯେ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ଦୁଷ୍ଟଚିନ୍ତା/କାମନାର ଅପରାଧରେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନିରୁଧ୍ୟ ରଖାଯାଏ, ସେଇ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଧୁରି (ଜୁଆ)ରେ ଯୁକ୍ତ ତାହାର ଶ୍ୱେତ, କୃଷ୍ଣକର୍ଣ୍ଣ (କଳା କାନଯୁକ୍ତ) ପଶୁ ମହିମା ପାଏ ନାହିଁ, ନ ଫୁଲେ-ଫଳେ।
Mantra 16
नास्य॒ क्षेत्रे॑ पुष्क॒रिणी॒ नाण्डीकं॑ जायते॒ बिस॑म्। यस्मि॑न् रा॒ष्ट्रे नि॑रु॒ध्यते॑ ब्रह्मजा॒याचि॑त्त्या
ତାହାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଦ୍ମ-ପୋଖରୀ ମିଳେ ନାହିଁ; ପଦ୍ମର ବିସ (ତନ୍ତୁ) ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ—ଯେ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା (ବ୍ରହ୍ମଜାୟା-ସମ୍ବନ୍ଧୀ) ଚିତ୍ତ୍ୟା/ଅଭିପ୍ରାୟ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଇ ବନ୍ଦୀ କରି ରଖାଯାଇଛି।
Mantra 17
नास्मै॒ पृश्निं॒ वि दु॑हन्ति॒ येऽस्या॒ दोह॑मु॒पास॑ते । यस्मि॑न् रा॒ष्ट्रे नि॑रु॒ध्यते॑ ब्रह्मजा॒याचि॑त्त्या
ଯେମାନେ ତାହାର ଦୋହନକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଚିତ୍ରାଳୀ (ପୃଶ୍ନି) ଗାଈ ଦୁଧ ଦୋହେ ନାହିଁ—ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ-ସଙ୍କଳ୍ପ/ଚିତ୍ତବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯେ ରାଷ୍ଟ୍ର ବନ୍ଧି ରୋକି ରଖାଯାଇଛି, ସେଠାରେ।
Mantra 18
नास्य॑ धे॒नुः क॑ल्या॒णी नान॒ड्वान्त्स॑हते॒ धुर॑म्। विजा॑नि॒र्यत्र॑ ब्रह्म॒णो रात्रिं॒ वस॑ति पा॒पया॑
ତାହାର କଲ୍ୟାଣୀ ଦୁଧାଳ ଧେନୁ ନାହିଁ; ନ ହଳବଳଦ ଜୁଆ (ଧୁର) ସହେ—ଯେଉଁଠି ବିରୋଧ/ବିଜାନିର ଅଛି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାପରୀତିରେ ରାତି ବାସ କରେ।
Frequently Asked Questions
It addresses a grave social and moral offense involving the wrongful taking/withholding of a Brahmin’s wife, and prescribes restitution plus purification so the resulting guilt and instability do not spread through the realm.
They establish a divine precedent and legal-sacral framework: Soma restores, Mitra–Varuṇa represent oversight and order, and Agni is the public witness who ‘leads by the hand.’ Viṣṇu/Urugāya then seals the restored stability and prosperity.
The decisive act is ‘punar-dāya’—giving back again—done openly and truthfully (satya), followed by purification so the sin (kilbiṣa) is said to sink away and Earth’s nourishing strength (ūrj) returns to the community.
Ask anything about Sukta 17 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.