Atharva Veda Anuvaka 2
Home›Atharvaveda›Kanda 2›Anuvaka 2
Kanda 210 Suktas56 Mantras

Anuvaka 2

ప్రాణశక్తి మరియు గృహ-క్షేత్ర రక్షణను ప్రధానంగా ఉద్దేశించి, శత్రుత్వాన్ని తిరిగి శత్రువులకే మళ్లించే (రక్షా/అపోత్రోపాయిక్) కర్మలు ఈ అనువాకంలో చెప్పబడుతున్నాయి. ఇందులో ద్వేష-ప్రతిప్రసవం ద్వారా శత్రు/ప్రతిద్వంద్వి నాశనం (భ్రాతృవ్య-క్షయణ), ఆయుష్య కర్మల ద్వారా ప్రాణ–అపాన స్థైర్యం చేసి మృత్యువును దూరం చేయడం, భూత–రాక్షసాది మరియు స్త్రీ-పీడకుల నుండి గృహ రక్షణ, ద్యావా–పృథివీ–అంతరిక్షాలను క్షేత్రానికి రక్షాకవచ సరిహద్దులుగా స్థాపించడం, అలాగే ఇంద్రియ-సంస్థాపన (శక్తుల స్థాపన/పునఃస్థాపన) వంటి అంశాలు ఉన్నాయి.

Kinds of charm

Bhaishajya (healing): 4Abhicharika (against foes): 4Shantika (pacifying): 2

Suktas in Anuvaka 2

Sukta 11

AV 2.11 ప్రత్యర్థిత్వం మరియు శత్రుత్వం (ద్వేష)పై కేంద్రీకృతమైన సంక్షిప్త అథర్వణ మంత్రచారం. ఇది శత్రువు కలిగించిన ద్వేషాన్ని తిరిగి ద్వేషించే వాడిపైనే మళ్లించి, యజమాని/ఆశ్రయదాతకు ‘శ్రేయస్సు’ (ఉత్తమ భాగ్యం) లభించేలా చేసి, ప్రత్యర్థి సమాన స్థితిని దాటి ముందుకు అడుగుపెట్టే శక్తిని ప్రసాదిస్తుంది. ఐదు అనుష్టుభ్-సదృశ శ్లోకాలలో హానికర శక్తులను (నాశనం, ఆయుధం, కోపం) కొత్తగా పేరుపెట్టి నియంత్రించి, అనంతరం కర్త/యజమానిని తేజస్సు మరియు వెలుగుతో పునఃప్రతిష్ఠ చేస్తుంది. మంత్రబలం దాడిని తిప్పికొట్టి, అధిక సమృద్ధి మరియు శ్రేయోభాగ్యాన్ని స్థిరపరచగలదని ఇది ప్రకటిస్తుంది.

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (ascribed at the hymn level in many indices; verse-level r̥ṣi not separately specified). | Devata: Dveṣa (enmity) as a hostile force to be reversed; implicitly the mantra’s own brahman-power (vac) as agent. | 5 Mantras

Sukta 12

AVŚ 2.12 ఒక మిశ్రమ ప్రయోజనాల అథర్వణిక సూక్తం. ఇందులో కర్మకర్త నివసించే ప్రాంతం (క్షేత్రం) మహా బ్రహ్మాండ ఆవరణాలైన ద్యావా–పృథివీ మరియు అంతరిక్షం లోపల స్థాపించబడుతుంది; అలా శత్రుత్వకరమైన బాధ/అభిచారం పంపినవాడికే తిరిగి తాకేలా చేయబడుతుంది. ఇది అపోత్రోపాయిక ప్రతిఅభిచారాన్ని కలుపుతుంది—తపస్ ద్వారా దాడిచేసినవాడిని ‘దహించి తిరిగి’ కొట్టడం, ఇంద్రుని ద్వారా మనస్సును హానిచేసేవాడిని కూల్చివేయడం—మరియు చివరికి పునరుద్ధరణాత్మక మలుపుతో అగ్ని జాతవేదసుడు బాధితుని స్థిరనిలుపు, ప్రాణం (అసు), వాక్కు (వాక్)లను మళ్లీ స్థాపిస్తాడు.

Rishi: Atharvanic tradition (attribution varies by anukramaṇī; commonly classed under Atharvan/Āṅgirasa protective charms) | Devata: Dyāvāpr̥thivī and Antárikṣa (cosmic regions) with Vāta as guardian; also the personified Kṣetrasya Patnī (Field’s Lady) | 8 Mantras

Sukta 13

AVŚ 2.13 దీర్ఘాయుష్షు మరియు రక్షణను కోరే సూక్తం. ఇందులో అగ్నిని ‘ఆయుర్దాః’ (జీవనదాత)గా ప్రార్థించి, పక్వ వృద్ధాప్యం (జరస్) ప్రసాదించమని, తండ్రి తన పిల్లలను చుట్టుముట్టి కాపాడినట్లు గ్రహీతను రక్షించమని వేడుకుంటుంది. అగ్నியின் పోషక ‘నెయ్యి–తేనె’ ప్రతీకలతో పాటు, శాపాలు మరియు హానుల నుంచి కాపాడే చలించగల కవచంగా ‘వస్త్రం’ (వాసః)ను రక్షాకవచంగా ప్రతిష్ఠిస్తుంది; గృహానికీ పశుసంపదకీ క్షేమం, ధనం, వృద్ధి స్థిరపడునట్లు ముద్ర వేస్తుంది.

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Āṅgiras lineages; specific r̥ṣi attribution depends on anukramaṇī tradition for AVŚ 2.13). | Devata: Agni (as āyurdāḥ—bestower of longevity and protector). | 5 Mantras

Sukta 14

AVŚ 2.14 ఒక రక్షోఘ్న గృహ-రక్షణ సూక్తం. ఇది ఇంటి నుండి, అలాగే ఇంటి బలహీన సంధులైన పునాది, పశుశాల, బండి/అక్షం వంటి చోట్ల నుండి భూతాలు, రాక్షసాలు, పేరుపెరిగిన స్త్రీ-పీడకులను బలంగా తరిమివేస్తుంది. గృహంపై వజ్రధారి ఇంద్రుని నిలిచియుండే కాపలాదారుడిగా ప్రతిష్ఠిస్తుంది; భూతపతి శత్రుత్వ జీవులను నియంత్రించి బయటకు తోలివేసే అధిపతిగా వ్యవహరిస్తాడు. ఈ సూక్తశక్తి సంపూర్ణ బహిష్కరణగా చిత్రితమై—ఆక్రమణకారులను గృహసీమలకు అవతలికి నెట్టివేసి, ఇంటిని ముద్రించి రక్షిత స్థలంగా నిలుపుతుంది.

Rishi: Atharvanic tradition (seer attribution varies by anukramaṇī for this hymn) | Devata: Indra (as rakṣas-slayer) and Bhūtapati (as overlord/controller of beings) | 6 Mantras

Sukta 15

ఈ సంక్షిప్త అథర్వవేదీయ భైషజ్య–రక్షా సూక్తం ప్రాణాన్ని (జీవశ్వాసను) నేరుగా సంబోధించి, రోగిలో అది స్థిరంగా, నిర్భయంగా, అహింసితంగా నిలిచి ఉండమని ఆజ్ఞాపిస్తుంది. దిన–రాత్రి, బ్రహ్మన్–క్షత్ర, భూత–భవిష్యత్ వంటి అచ్ఛేద్యమైన బ్రహ్మాండీయ మరియు సామాజిక ఆదర్శాలతో రోగి ప్రాణాన్ని సమన్వయపరచి, కుదుపు, భయం, అలాగే కూలిపోవడానికి ముందుగా సంభవించే ప్రాణం ‘పారిపోవడం’ అనే ప్రమాదాన్ని నిరోధిస్తుంది. ‘యథా… ఏవం…’ అనే పునరుక్తి-ఆధారిత స్థిరీకరణ ఉపమానాల ద్వారానే దీని శక్తి వ్యక్తమై, కర్మకాండరీత్యా ప్రాణాన్ని మళ్లీ దృఢత్వం మరియు నిరంతరతలో స్థాపిస్తుంది.

Rishi: Atharvanic tradition (exact r̥ṣi attribution depends on anukramaṇī tradition for AVŚ 2.15) | Devata: Prāṇa (vital breath), with implicit support of Ahaḥ–Rātrī (Day and Night) as cosmic exemplars | 6 Mantras

Sukta 16

ఈ సంక్షిప్త ఆథర్వణ మంత్రం ప్రాణం–అపానం అనే జీవవాయువులను మృత్యువు (మరణం) సమీపించడాన్ని ఎదుర్కొనేలా స్థిరపరచే, ఆయుష్యరక్షణ (ఆయుష్య) సూత్రం. స్వాహా ముద్రతో జీవవాయువులకు, అలాగే సూర్యుని నేత్రం, అగ్ని వైశ్వానరుడు మరియు సర్వదేవతల వంటి విశ్వరక్షకులకు ఆహ్వానాలు చేసి, రక్షాకవచాన్ని స్థాపిస్తుంది; అకాలమరణం లేదా హింసాత్మక మరణాన్ని నివారించి, జీవిలో స్థైర్యాన్ని పునఃస్థాపించడమే దీని ఉద్దేశ్యం.

Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi not securely determinable from the single mantra alone in isolation). | Devata: Prāṇa and Apāna (vital breaths) as deified life-agents; apotropaic opposition to Mṛtyu. | 5 Mantras

Sukta 17

AVŚ 2.17 ఒక సంక్షిప్త ఆథర్వణిక “ఇంద్రియ-ప్రతిష్ఠాపన” సూక్తం. ఇందులో వ్యక్తీకరించిన ఇంద్రియ-శక్తులను నేరుగా సంబోధిస్తూ, రోగిలోని ప్రాణశక్తులు మళ్లీ స్థిరంగా స్థాపించబడేలా చేస్తుంది. ముఖ్యంగా ఆయుః (జీవితం) మరియు శ్రోత్రం (శ్రవణశక్తి)కు అర్పించే చిన్న ‘స్వాహా’ మంత్రసూత్రాల ద్వారా, ఇంద్రియ సామర్థ్యాన్ని పునరుద్ధరించడం, ప్రాణబలం స్థిరపరచడం, మరియు మరింత హానిని నివారించే రక్షణావరణం (పరిపాణ)ను విస్తరించడం దీని లక్ష్యం.

Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi attribution varies by anukramaṇī for this hymn; commonly Atharvan/Angiras-type attributions in this register). | Devata: Śrotra (Hearing) personified as an indriya-power; implicitly supported by the general indriya-deities. | 6 Mantras

Sukta 18

అథర్వవేదం 2.18 శత్రు ప్రత్యర్థులను—ప్రత్యేకంగా భ్రాతృవ్యుడు (పోటీదారు/హక్కుదారు) మరియు అరాయ (వైరి శక్తి)—క్షయింపజేసి (క్షయణ) దూరం తరిమివేయడానికి (చాతన) ఉద్దేశించిన, స్వాహా-చిహ్నితమైన సంక్షిప్త కార్యసూత్రాల సమాహారం. ప్రతి మంత్రం, ఈ కర్మలోని సాధనం/క్రియనే శత్రునాశక శక్తిగా గుర్తించి, ఆ శక్తి యజమానునికి రక్షణ, విజయం, విరామరహిత భద్రతగా బదిలీ కావాలని ప్రార్థిస్తుంది. పునఃపునః వచ్చే ‘స్వాహా’ ఈ మంత్రాన్ని అగ్నిహోమ రూపంలో స్థిరపరుస్తుంది; అందులో మంత్రశక్తి (బ్రహ్మన్) అగ్ని ద్వారా మోయబడుతూ ‘ముద్రిత’మవుతుంది.

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition. | Devata: Mantra as operative power (brahman); implicitly Agni as carrier due to svāhā. | 5 Mantras

Sukta 19

ఈ సంక్షిప్త అగ్ని-సూక్తం అథర్వణ సంప్రదాయానికి చెందిన సారగర్భిత ప్రతిమంత్రం. అగ్నியின் అర్చిస్‌ (జ్వాల), శోచిస్‌ (దహన తాపం), తేజస్‌ (ప్రభ)లను ఆశ్రయించి, శత్రుత్వ ఉద్దేశాన్ని దాని పంపినవాడిపైనే తిరిగివేయడం (ప్రత్య్-) దీని లక్ష్యం. కర్మకాండాత్మక ‘తిరుగుదెబ్బ’గా ఇది యజమానిని ద్వేషించే వాడిని దహింపజేసి, కాల్చి, అతని శక్తిని క్షీణింపజేయాలని కోరుతుంది; అదే సమయంలో నియంత్రిత అగ్ని-శక్తి ద్వారా గృహాన్ని రక్షిస్తుంది.

Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi attribution for this verse is not securely determinable from the single mantra alone) | Devata: Agni | 5 Mantras

Sukta 20

AVŚ 2.20 ఒక సంక్షిప్త శత్రునాశన (శత్రు-నిగ్రహ) సూక్తం. ఇందులో వైయువును ప్రార్థిస్తూ, తన తపస్సు, శోచిష్‌ (దహించే జ్వాల) మరియు తేజస్సును ద్వేషించే వాడిపై ప్రయోగించి శత్రుత్వాన్ని తిరిగి అతనికే మళ్లించమని కోరుతుంది. “యో ’స్మాన్ ద్వేష్టి యం వయం ద్విష్మః” అనే పునరుక్తి ఈ కర్మను ప్రతికారాత్మక తిరుగుబాటుగా నిలుపుతుంది: ప్రత్యర్థి ద్వేషానికి వైయువు దహనశక్తి ఎదురై, శత్రు-పోటెన్సీ (వైరి బలం) హరించబడుతుంది.

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (enemy-destroying hymns are typically attributed to Atharvan/Angiras lineages; specific r̥ṣi attribution depends on the Anukramaṇī). | Devata: Vāyu (as bearer of tapas/tejas used for punitive reversal) | 5 Mantras

Deities of Anuvaka 2

  • Agni

    Protector-healer and counter-charm agent (burns back hostility; grants āyus)

    In 2 hymns

  • PranaPrāṇa

    Healer (vital-breath stabilization and fearlessness)

    In 1 hymn

  • Prana-ApanaPrāṇa-Apāna (paired vital breaths)

    Life-protectors (āyusya; barrier against Mṛtyu)

    In 1 hymn

  • Indriyaspersonified faculties/powers

    Restorers (re-seating strength, senses, and capacities)

    In 1 hymn

  • VayuVāyu

    Destroyer of hostility / reverser (turns tapas/tejas against the hater)

    In 1 hymn

  • Dyava-Prithivi and AntarikshaDyāvā-Pṛthivī and Antarikṣa (cosmic enclosures)

    Protective boundary-keepers (kṣetra-guardianship)

    In 1 hymn

  • Rakshas / BhutasRakṣas / Bhūtas (as targets of expulsion)

    Targets (expelled/banished from the house-joints)

    In 1 hymn

  • Bhratrivya / ShatruBhrātṛvya / Śatru (as targets of wasting/subduing)

    Targets (rival wasting, driving away, and subjugation)

    In 2 hymns

Inside Anuvaka 2

The theme

Protection of life-force and household territory through reversal of hostility and rakṣa (apotropaic) rites

Threads through it

  • Enemy/rival reversal (dveṣa-pratiprasava) and bhrātṛvya-kṣayaṇa
  • Āyusya rites: stabilizing prāṇa–apāna and warding off Mṛtyu
  • Rakṣoghna domestic protection against bhūtas/rākṣasas and female afflicters
  • Cosmic enclosure of the kṣetra (Heaven–Earth–Antarikṣa as protective bounds)
  • Installation/restoration of faculties (indriya-samsthāpana)
  • Fire/wind as instruments of counter-heat (tejas/śociṣ) against hostility

Who it serves

For households and individuals facing rivalry, envy, and occult aggression; for patients needing breath-stability, recovery of vitality and faculties, and for securing home/land boundaries from intrusive forces.

What it heals

  • Threatened lifespan, fear of death, weakening vitalitySukta 2.13, 2.15, 2.16
  • Breath-instability, panic/fear affecting prāṇa, general debilitySukta 2.15, 2.16
  • Loss of strength/senses or diminished functioning after illness (faculty depletion)Sukta 2.17
  • Household affliction: bhūtas/rākṣasas, intrusive spirits, female afflicters harming domestic joints (foundation, cattle-stall, axle/cart)Sukta 2.14
  • Rivalry, enmity, envy, hostile speech/intent returning upon the senderSukta 2.11, 2.18, 2.19, 2.20
  • Territorial insecurity: hostile forces pressing into one’s kṣetra/home-spaceSukta 2.12

Frequently Asked Questions

They combine rakṣa and āyusya work: securing one’s home/territory and life-force while reversing hostility back onto rivals through Agni/Vāyu-powered counter-action.

AV 2.13 petitions Agni as āyurdāḥ for ripe old age; AV 2.15 addresses Prāṇa directly; AV 2.16 stabilizes Prāṇa–Apāna against the approach of Mṛtyu.

AV 2.11 and 2.18 explicitly target rivals (including bhrātṛvya) for reversal/wasting; AV 2.19 uses Agni’s heat as a counter-charm; AV 2.20 asks Vāyu to turn hostility back on the hater.

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play