Atharva Veda Anuvaka 2
Home›Atharvaveda›Kanda 2›Anuvaka 2
Kanda 210 Suktas56 Mantras

Anuvaka 2

ജീവശക്തിയും (പ്രാണ) ഗൃഹ-ക്ഷേത്രവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി വൈരത്വം തിരിച്ചുമാറ്റുന്ന നടപടികളും രക്ഷാ/അപത്രോപായ കർമ്മങ്ങളും പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ഉപവിഷയങ്ങൾ: ശത്രു/പ്രതിസ്പർധിയുടെ ദ്വേഷ-പ്രതിപ്രസവവും ഭ്രാതൃവ്യ-ക്ഷയണവും; ആയുഷ്യ കർമ്മങ്ങൾ—പ്രാണ–അപാനത്തെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും മൃത്യുവിനെ അകറ്റുകയും ചെയ്യുക; ഭൂത/രാക്ഷസാദികളെയും സ്ത്രീ-പീഡകരെയുംതിരെയുള്ള ഗൃഹരക്ഷ (രക്ഷോഘ്ന) നടപടികൾ; സ്വർഗം–ഭൂമി–അന്തരിക്ഷം എന്നിവയെ സംരക്ഷണപരിധികളാക്കി ക്ഷേത്രത്തിന് കോസ്മിക ആവരണം; ഇന്ദ്രിയ-സംസ്ഥാപനം (ശക്തികളുടെ സ്ഥാപനം/പുനഃസ്ഥാപനം).

Kinds of charm

Bhaishajya (healing): 4Abhicharika (against foes): 4Shantika (pacifying): 2

Suktas in Anuvaka 2

Sukta 11

AV 2.11 വൈരവും മത്സരവും നേരിടാനുള്ള സംക്ഷിപ്തമായ ആഥർവണ മന്ത്രചാരമാണ്. ശത്രുത്വരൂപമായ ദ്വേഷത്തെ ദ്വേഷിക്കുന്നവന്റെ മേലേക്ക് തന്നെ തിരിച്ചു വിടുകയും, യജമാനനെ ‘ശ്രേയസ്’ (ഉത്തമ ഗതി/ക്ഷേമം) പ്രാപിക്കാനായി ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും, എതിരാളിയുടെ സമനിലയെ കടന്ന് മുന്നേറാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഞ്ചു അനുഷ്ടുഭ്-സദൃശമായ ഋക്കുകളിൽ നാശകരമായ ഏജൻസികളെ (നശിപ്പിക്കൽ, ആയുധം, ക്രോധം) പുതുവായി നിർവചിച്ച്, തുടർന്ന് കർത്താവിനെയോ യജമാനനെയോ തേജസ്സും പ്രകാശവും കൊണ്ട് വീണ്ടും അഭിഷേകിക്കുന്നു; മന്ത്രശക്തിക്ക് ആക്രമണം പ്രതിരോധിക്കാനും ശ്രേഷ്ഠമായ സമൃദ്ധി ഉറപ്പാക്കാനും കഴിയുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (ascribed at the hymn level in many indices; verse-level r̥ṣi not separately specified). | Devata: Dveṣa (enmity) as a hostile force to be reversed; implicitly the mantra’s own brahman-power (vac) as agent. | 5 Mantras

Sukta 12

AVŚ 2.12 ഒരു മിശ്രലക്ഷ്യമായ ആഥർവണിക സൂക്തമാണ്; സാധകന്റെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രദേശമായ ‘ക്ഷേത്ര’ത്തെ ദ്യാവാ–പൃഥിവി, അന്തരിക്ഷം എന്നീ മഹാകോസ്മിക ആവരണങ്ങളിലാക്കി, ശത്രുവിന്റെ പീഡനം അയച്ചവന്റെ മേലേക്കുതന്നെ തിരിച്ചടിക്കപ്പെടുന്നവിധം രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതിൽ അപോത്രോപൈക പ്രതിമാന്ത്രികത ചേർന്നിരിക്കുന്നു—തപസ് കൊണ്ട് ആക്രമകനെയെ ‘തിരിച്ച് ചുട്ടുകൊള്ളുക’, ഇന്ദ്രന്റെ സഹായത്തോടെ മനസ്സിനെ ഹാനിപ്പെടുത്തുന്നവനെ നിലംപതിപ്പിക്കുക—അവസാനത്തിൽ പുനഃസ്ഥാപനപരമായ തിരിവിൽ അഗ്നി ജാതവേദസ് പീഡിതന്റെ നിലപാട്, ശ്വാസം (അസു), വാക്ക് (വാക്) എന്നിവ വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കുന്നു.

Rishi: Atharvanic tradition (attribution varies by anukramaṇī; commonly classed under Atharvan/Āṅgirasa protective charms) | Devata: Dyāvāpr̥thivī and Antárikṣa (cosmic regions) with Vāta as guardian; also the personified Kṣetrasya Patnī (Field’s Lady) | 8 Mantras

Sukta 13

AVŚ 2.13 ദീർഘായുസ്സിനെയും സംരക്ഷണത്തെയും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്ന ഒരു സൂക്തമാണ്. ഇതിൽ അഗ്നിയെ ‘ആയുർദാഃ’ (ആയുസ്സ് ദാനിക്കുന്നവൻ) ആയി പ്രാർത്ഥിച്ച്, പാകമായ വാർദ്ധക്യം (ജരസ്) നൽകുകയും, പിതാവ് തന്റെ മക്കളെ ചുറ്റി കാത്തുപോലെ സ്വീകരിക്കുന്നവനെ കാക്കുകയും ചെയ്യണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. അഗ്നിയുടെ പോഷകമായ ‘നെയ്യും തേനും’ എന്ന പ്രതീകങ്ങളോടൊപ്പം, ശാപങ്ങളും ഹാനികളും തടയാൻ കൈവശം വഹിക്കാവുന്ന കവചമായി ‘വാസഃ’ (സംരക്ഷണവസ്ത്രം) സ്ഥാപിച്ച്, വീട്ടിനും കന്നുകാലിസമ്പത്തിനും ക്ഷേമം, സമ്പത്ത്, വർധന എന്നിവ മുദ്രവെക്കുന്നു.

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Āṅgiras lineages; specific r̥ṣi attribution depends on anukramaṇī tradition for AVŚ 2.13). | Devata: Agni (as āyurdāḥ—bestower of longevity and protector). | 5 Mantras

Sukta 14

AVŚ 2.14 ഒരു രക്ഷോഘ്ന ഗൃഹസംരക്ഷണ സൂക്തമാണ്; ഇത് ഭൂതങ്ങളെയും രാക്ഷസന്മാരെയും പേരെടുത്ത സ്ത്രീ-പീഡകരെയും വീട്ടിൽ നിന്നും അതിന്റെ ദുർബല സന്ധികളിൽ നിന്നും (അടിത്തറ, ഗോശാല, വണ്ടി/അച്ചുതണ്ട്) ശക്തമായി പുറത്താക്കുന്നു. വജ്രധാരിയായി നിലകൊള്ളുന്ന ഇന്ദ്രനെ വാസസ്ഥലത്തിന്റെ കാവലാളായി പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു; ഭൂപതി ശത്രുതാഭാവമുള്ള ജീവികളെ നിയന്ത്രിച്ച് പുറത്തോടിക്കുന്ന അധിപതിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സൂക്തത്തിന്റെ ശക്തി സമ്പൂർണ്ണ ഒഴിപ്പിക്കലായാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്—അതിക്രമകരെ ഗൃഹപരിധികൾക്കപ്പുറം തള്ളിവിട്ട്, വീടിനെ സംരക്ഷിതമായ ഇടമായി മുദ്രവെച്ച് ഉറപ്പിക്കുന്നു.

Rishi: Atharvanic tradition (seer attribution varies by anukramaṇī for this hymn) | Devata: Indra (as rakṣas-slayer) and Bhūtapati (as overlord/controller of beings) | 6 Mantras

Sukta 15

ഈ സംക്ഷിപ്തമായ അതർവവേദീയ ചികിത്സാ–രക്ഷാ സൂക്തം പ്രാണനെ (ജീവശ്വാസത്തെ) നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, രോഗിയുടെ ഉള്ളിൽ അത് സ്ഥിരമായി, നിർഭയമായി, അഹിതമില്ലാതെ നിലനില്ക്കണമെന്ന് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. പകൽ–രാത്രി, ബ്രഹ്മൻ–ക്ഷത്രം, ഭൂതം–ഭാവി തുടങ്ങിയ ലംഘിക്കാനാവാത്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡീയവും സാമൂഹികവുമായ മാതൃകകളോട് രോഗിയുടെ ജീവശ്വാസത്തെ ഒത്തുചേര്ത്തുകൊണ്ട്, ഞെട്ടൽ, പരിഭ്രാന്തി, കൂടാതെ തകർച്ചയ്ക്ക് മുമ്പ് സംഭവിക്കുന്ന പ്രാണന്റെ അപകടകരമായ ‘പലായനം’ എന്നിവയെ പ്രതിരോധിക്കുന്നു. ‘യഥാ… ഏവ…’ എന്ന ആവർത്തനപരവും സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതുമായ ഉപമകളിലൂടെ പ്രാണനെ വീണ്ടും ദൃഢതയിലും തുടർച്ചയിലും ആചാരപരമായി ‘സ്ഥാപിക്കുന്നതിലാണ്’ ഇതിന്റെ ശക്തി.

Rishi: Atharvanic tradition (exact r̥ṣi attribution depends on anukramaṇī tradition for AVŚ 2.15) | Devata: Prāṇa (vital breath), with implicit support of Ahaḥ–Rātrī (Day and Night) as cosmic exemplars | 6 Mantras

Sukta 16

ഈ സംക്ഷിപ്തമായ ആഥർവണ മന്ത്രം മൃത്യു (മരണം) അടുത്തുവരുന്നതിനെതിരെ പ്രാണനും അപാനനും എന്ന ജീവശ്വാസങ്ങളെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന, ആയുസ്സു-സംരക്ഷണ (ആയുഷ്യ) സൂത്രമാണ്. സ്വാഹാ-മുദ്രിതമായ ആഹ്വാനങ്ങളിലൂടെ ജീവവായുക്കളെയും ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ രക്ഷകരെയും (സൂര്യന്റെ നേത്രം, സർവദേവന്മാരോടുകൂടിയ വൈശ്വാനര അഗ്നി) അഭിമുഖീകരിച്ച്, അകാലമോ ഹിംസാത്മകമോ ആയ മരണത്തെ അകറ്റാനും ജീവിക്കുന്ന വ്യക്തിയിൽ സ്ഥിരത പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും ഉദ്ദേശിച്ച ഒരു സംരക്ഷണ വലയത്തെ ഇത് സ്ഥാപിക്കുന്നു.

Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi not securely determinable from the single mantra alone in isolation). | Devata: Prāṇa and Apāna (vital breaths) as deified life-agents; apotropaic opposition to Mṛtyu. | 5 Mantras

Sukta 17

AVŚ 2.17 ഒരു സംക്ഷിപ്തമായ ആഥർവണിക “ഇന്ദ്രിയ-പ്രതിഷ്ഠാ” സൂക്തമാണ്; വ്യക്തീകൃത ഇന്ദ്രിയ-ശക്തികളായി അവയെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്ത് രോഗിയിൽ ജീവശക്തികളെ വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ആയുസ് (ജീവൻ)യും ശ്രോത്ര (ശ്രവണശക്തി)യും ലക്ഷ്യമാക്കി ചൊല്ലുന്ന ചെറു സ്വാഹാ-സൂത്രങ്ങളിലൂടെ, ഇന്ദ്രിയ ശേഷി പുനഃസ്ഥാപിക്കുക, പ്രാണബലം സ്ഥിരപ്പെടുത്തുക, കൂടാതെ തുടർക്ഷതിയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്ന പരിപാണ (സർവതോരക്ഷ) വ്യാപ്തി വിപുലപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം.

Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi attribution varies by anukramaṇī for this hymn; commonly Atharvan/Angiras-type attributions in this register). | Devata: Śrotra (Hearing) personified as an indriya-power; implicitly supported by the general indriya-deities. | 6 Mantras

Sukta 18

അഥർവവേദം 2.18 ആഹുതിയാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ, പ്രവർത്തനാത്മകമായ ചുരുങ്ങിയ മന്ത്രസമൂഹമാണ്; ശത്രുതാപരമായ എതിരാളികളെ—പ്രത്യേകിച്ച് ഭ്രാതൃവ്യ (മത്സരിക്കുന്ന സമപദസ്ഥൻ/അവകാശവാദി)യും അരായ (വൈരശക്തി)യും—ക്ഷയിപ്പിക്കുകയും (ക്ഷയണ) അകറ്റിപ്പായിക്കുകയും (ചാതന) ചെയ്യുന്നതാണ് ലക്ഷ്യം. ഓരോ മന്ത്രവും കർമ്മത്തിലെ ഉപകരണം/പ്രവർത്തനം തന്നെയാണ് ശത്രുനാശശക്തിയെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, ആ ശക്തി യജമാനനിലേക്കു സംരക്ഷണമായും ജയമായും അഖണ്ഡ സുരക്ഷയായും പകരണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. ആവർത്തിക്കുന്ന ‘സ്വാഹാ’ ഈ മന്ത്രബന്ധത്തെ അഗ്നിഹോമാർപ്പണമായി ചട്ടക്കൂടിലാക്കുന്നു; അവിടെ മന്ത്രശക്തി (ബ്രഹ്മൻ) അഗ്നിയിലൂടെ വഹിക്കപ്പെടുകയും ‘മുദ്രിത’മാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition. | Devata: Mantra as operative power (brahman); implicitly Agni as carrier due to svāhā. | 5 Mantras

Sukta 19

ഈ ചെറു അഗ്നി-സ്തോത്രം സംക്ഷിപ്തമായ ആഥർവണിക പ്രതിമന്ത്രമാണ്; അഗ്നിയുടെ അർച്ചിസ് (ജ്വാല), ശോചിസ് (ദഹനചൂട്), തേജസ് (പ്രഭ) എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ച് വൈരാഭിപ്രായം അതിന്റെ അയച്ചവന്റെ മേലേക്ക് തന്നെ തിരിച്ചു വിടുന്നു. ഇത് ആചാരപരമായ ‘പ്രത്യ-’ (തിരിച്ചുമാറ്റൽ) പ്രവർത്തനമായി, കർമ്മം ചെയ്യുന്നവനെ വെറുക്കുന്നവനെ ദഹിപ്പിച്ച്, ചുട്ട്, അവന്റെ ശക്തി ക്ഷയിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; അതോടൊപ്പം നിയന്ത്രിതമായ അഗ്നിശക്തിയിലൂടെ ഗൃഹത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.

Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi attribution for this verse is not securely determinable from the single mantra alone) | Devata: Agni | 5 Mantras

Sukta 20

AVŚ 2.20 ഒരു സംക്ഷിപ്ത ശത്രുനാശന സൂക്തമാണ്. ദ്വേഷം തിരിച്ചു മറിച്ചുകൊണ്ട്, വൈയു തന്റെ തന്നെ തപസ്‌, ശോചിഷ്‌ (ദഹിക്കുന്ന ജ്വാല) എന്നിവയും തേജസ്സും ഉപയോഗിച്ച് ദ്വേഷിക്കുന്നവന്റെ മേൽ തന്നെ പ്രയോഗിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. “യോ ’സ്മാൻ ദ്വേഷ്ടി യം വയം ദ്വിഷ്മഃ” എന്ന ആവർത്തനവാക്യം ഈ കർമ്മത്തെ പ്രതികാര-പരിവർത്തനമായി ചട്ടപ്പെടുത്തുന്നു: വൈരിയുടെ ദ്വേഷത്തെ വൈയുവിന്റെ ദഹനശക്തി നേരിടുകയും ശത്രുതയുടെ പ്രഭാവം പിഴുതെടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (enemy-destroying hymns are typically attributed to Atharvan/Angiras lineages; specific r̥ṣi attribution depends on the Anukramaṇī). | Devata: Vāyu (as bearer of tapas/tejas used for punitive reversal) | 5 Mantras

Deities of Anuvaka 2

  • Agni

    Protector-healer and counter-charm agent (burns back hostility; grants āyus)

    In 2 hymns

  • PranaPrāṇa

    Healer (vital-breath stabilization and fearlessness)

    In 1 hymn

  • Prana-ApanaPrāṇa-Apāna (paired vital breaths)

    Life-protectors (āyusya; barrier against Mṛtyu)

    In 1 hymn

  • Indriyaspersonified faculties/powers

    Restorers (re-seating strength, senses, and capacities)

    In 1 hymn

  • VayuVāyu

    Destroyer of hostility / reverser (turns tapas/tejas against the hater)

    In 1 hymn

  • Dyava-Prithivi and AntarikshaDyāvā-Pṛthivī and Antarikṣa (cosmic enclosures)

    Protective boundary-keepers (kṣetra-guardianship)

    In 1 hymn

  • Rakshas / BhutasRakṣas / Bhūtas (as targets of expulsion)

    Targets (expelled/banished from the house-joints)

    In 1 hymn

  • Bhratrivya / ShatruBhrātṛvya / Śatru (as targets of wasting/subduing)

    Targets (rival wasting, driving away, and subjugation)

    In 2 hymns

Inside Anuvaka 2

The theme

Protection of life-force and household territory through reversal of hostility and rakṣa (apotropaic) rites

Threads through it

  • Enemy/rival reversal (dveṣa-pratiprasava) and bhrātṛvya-kṣayaṇa
  • Āyusya rites: stabilizing prāṇa–apāna and warding off Mṛtyu
  • Rakṣoghna domestic protection against bhūtas/rākṣasas and female afflicters
  • Cosmic enclosure of the kṣetra (Heaven–Earth–Antarikṣa as protective bounds)
  • Installation/restoration of faculties (indriya-samsthāpana)
  • Fire/wind as instruments of counter-heat (tejas/śociṣ) against hostility

Who it serves

For households and individuals facing rivalry, envy, and occult aggression; for patients needing breath-stability, recovery of vitality and faculties, and for securing home/land boundaries from intrusive forces.

What it heals

  • Threatened lifespan, fear of death, weakening vitalitySukta 2.13, 2.15, 2.16
  • Breath-instability, panic/fear affecting prāṇa, general debilitySukta 2.15, 2.16
  • Loss of strength/senses or diminished functioning after illness (faculty depletion)Sukta 2.17
  • Household affliction: bhūtas/rākṣasas, intrusive spirits, female afflicters harming domestic joints (foundation, cattle-stall, axle/cart)Sukta 2.14
  • Rivalry, enmity, envy, hostile speech/intent returning upon the senderSukta 2.11, 2.18, 2.19, 2.20
  • Territorial insecurity: hostile forces pressing into one’s kṣetra/home-spaceSukta 2.12

Frequently Asked Questions

They combine rakṣa and āyusya work: securing one’s home/territory and life-force while reversing hostility back onto rivals through Agni/Vāyu-powered counter-action.

AV 2.13 petitions Agni as āyurdāḥ for ripe old age; AV 2.15 addresses Prāṇa directly; AV 2.16 stabilizes Prāṇa–Apāna against the approach of Mṛtyu.

AV 2.11 and 2.18 explicitly target rivals (including bhrātṛvya) for reversal/wasting; AV 2.19 uses Agni’s heat as a counter-charm; AV 2.20 asks Vāyu to turn hostility back on the hater.

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play