Anuvaka 2
ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ (ਪ੍ਰਾਣ) ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਰਕਸ਼ਾ/ਅਪਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਸ਼ਤ੍ਰੂ/ਪ੍ਰਤਿਸਪਰਧੀ ਦੇ ਦ੍ਵੇਸ਼-ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਸਵ ਅਤੇ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਵ੍ਯ-ਕ੍ਸ਼ਯਣ; ਆਯੁਸ਼੍ਯ ਕਰਮ—ਪ੍ਰਾਣ–ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ; ਭੂਤ/ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ-ਪੀੜਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਘਰੇਲੂ ਰੱਖਿਆ (ਰਕਸ਼ੋਘ੍ਨ) ਉਪਾਅ; ਸਵਰਗ–ਧਰਤੀ–ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਹੱਦਾਂ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕੋਸਮਿਕ ਘੇਰਾਬੰਦੀ; ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸੰਸਥਾਪਨ (ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ/ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ)।
Suktas in Anuvaka 2
Sukta 11
AV 2.11 ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਵੈਰ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ ਟੋਣਾ-ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਰ-ਰੂਪ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ/ਪ੍ਰਯੋਗਕਰਤਾ ਨੂੰ ‘ਸ਼੍ਰੇਯਸ’ (ਉੱਤਮ ਹਿੱਸਾ/ਕਲਿਆਣ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ। ਪੰਜ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ-ਸਮਾਨ ਛੰਦ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਤਾਕਤਾਂ (ਬਿਗਾੜ, ਹਥਿਆਰ, ਕ੍ਰੋਧ) ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਰਤਾ/ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਤੇਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੀ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Sukta 12
AVŚ 2.12 ਇੱਕ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਆਥਰਵਣਿਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਜੀਵਤ ਇਲਾਕੇ ‘ਖੇਤਰ’ ਨੂੰ ਦਿਆਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀਆਂ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੈਰੀ ਦੀ ਲਾਈ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨੂੰ ਉਸੇ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਟੱਕਰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਪੋਟਰੋਪਾਇਕ ਪ੍ਰਤੀ-ਜਾਦੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ—ਤਪਸ ਨਾਲ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ‘ਉਲਟਾ ਸਾੜਨਾ’, ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦੇਣਾ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਵਾਲੇ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਪੀੜਤ ਦੀ ਟਿਕਾਣ, ਸਾਹ (ਅਸੁ) ਅਤੇ ਬਾਣੀ (ਵਾਕ) ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 13
AVŚ 2.13 ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ‘ਆਯੁਰਦਾਃ’ (ਆਯੁ ਦੇਣ ਵਾਲਾ) ਮੰਨ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੱਕੀ ਬੁਢਾਪਾ (ਜਰਸ) ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਅਤੇ ਪਿਉ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰੇ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ‘ਘਿਉ–ਸ਼ਹਿਦ’ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੂਕਤ ‘ਵਾਸਃ’ (ਸੁਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਵਸਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਲਿਜਾਈ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਢਾਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰਾਣੇ ਤੇ ਪਸ਼ੂਧਨ ਲਈ ਕਲਿਆਣ, ਧਨ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 14
AVŚ 2.14 ਇੱਕ ਰਕਸ਼ੋਘਨ ਘਰ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਭੂਤਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮ ਲਏ ਗਏ ਇਸਤਰੀ-ਪੀੜਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਜੋੜਾਂ ਤੋਂ (ਨੀਹ/ਬੁਨਿਆਦ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ, ਗੱਡੀ/ਧੁਰਾ) ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਜ੍ਰ-ਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਿਵਾਸ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਾਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਭੂਤਪਤੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ/ਨਿਯੰਤਰਕ ਬਣ ਕੇ ਵੈਰੀ ਸੱਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਧੱਕਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਬੇਦਖਲੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਘੁਸਪੈਠੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਧੱਕ ਕੇ, ਘਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 15
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਥਰਵਵੇਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ–ਰੱਖਿਆ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਣ (ਜੀਵਨ-ਸਾਹ) ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰੋਗੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਡੋਲ, ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਅਹਿਤ ਤੋਂ ਅਛੁਤਾ ਰਹੇ। ਦਿਨ–ਰਾਤ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਰਗੇ ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੋਗੀ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਸਾਹ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਝਟਕੇ, ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ‘ਭੱਜ ਜਾਣ’ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ‘ਯਥਾ… ਏਵ…’ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਹਰਾਈਆਂ, ਸਥਿਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੁਲਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਟਿਕਾ’ ਦੇਣਾ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
Sukta 16
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ ਮੰਤ੍ਰ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ (ਮੌਤ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ—ਜੀਵਨ-ਸ਼ਵਾਸਾਂ—ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਯੁਸ਼੍ਯ (ਆਯੁ-ਰੱਖਿਆ) ਦਾ ਸੰਕੁਚਿਤ ਸੂਤਰ ਹੈ। ਸ੍ਵਾਹਾ-ਮੁਦ੍ਰਿਤ ਆਹਵਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ-ਵਾਯੂਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਰਖਵਾਲਿਆਂ (ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਖ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆ-ਘੇਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਕਾਲ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਮੌਤ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਅਤੇ ਜੀਵਤ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾਵ/ਸਥਿਰਤਾ ਮੁੜ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ।
Sukta 17
AVŚ 2.17 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ “ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ” ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਕ੍ਰਿਤ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਰੋਗੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਯੁਸ (ਜੀਵਨ) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰ (ਸੁਣਨ) ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਸ੍ਵਾਹਾ-ਸੂਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਬਹਾਲੀ, ਪ੍ਰਾਣ-ਬਲ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਪਰਿਪਾਣ (ਸਰਬਤੋ ਰੱਖਿਆ) ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
Sukta 18
ਅਥਰਵਵੇਦ 2.18 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ, ਆਹੁਤੀ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਮਾਤਮਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੈਰੀ ਪ੍ਰਤੀਸਪਰਧੀਆਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਵ੍ਯ (ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲਾ ਸਮਕੱਖ/ਦਾਅਵੇਦਾਰ) ਅਤੇ ਅਰਾਯ (ਵੈਰ-ਸ਼ਕਤੀ)—ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ/ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਨਾ (ਕ੍ਸ਼ਯਣ) ਅਤੇ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣਾ (ਚਾਤਨ) ਹੈ। ਹਰ ਮੰਤ੍ਰ ਕਰਮ ਦੇ ਉਪਕਰਣ/ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਨਾਸਕ ਬਲ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਲ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਇਸ ਜਾਦੂਈ ਕਰਮ ਨੂੰ ਅਗਨਿਹੋਮ-ਆਰਪਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੇਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ (ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ) ਅਗਨੀ ਰਾਹੀਂ ਵਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ‘ਮੋਹਰਬੰਦ’ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 19
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ ਪ੍ਰਤੀ-ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਨੀ ਦੇ ਅਰਚਿਸ (ਲੌ), ਸ਼ੋਚਿਸ (ਝੁਲਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਾਪ), ਅਤੇ ਤੇਜਸ (ਕਾਂਤੀ) ਨੂੰ ਸਾਧਨ ਬਣਾ ਕੇ ਵੈਰ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮੀ ‘ਪ੍ਰਤ੍ਯ-’ (ਉਲਟ-ਫੇਰ/ਵਾਪਸੀ) ਕ੍ਰਿਆ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਝੁਲਸਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰਾਹੀਂ ਘਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 20
AVŚ 2.20 ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਾਸ਼ਨ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਪਸ, ਸ਼ੋਚਿਸ਼ (ਸੜਦੀ ਜਵਾਲਾ) ਅਤੇ ਤੇਜਸ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਕੇ ਨਿੰਦਕ/ਦੁਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰੇ। ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਵਾਕ “ਯੋ ’ਸਮਾਨ ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿ ਯੰ ਵਯੰ ਦ੍ਵਿਸ਼੍ਮਹ” ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੋਧੀ ਉਲਟ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਰੂਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਦੀ ਦਹਕਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਟੱਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਤਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖੋਹ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.