Anuvaka 2
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ: ଶତ୍ରୁତାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିବା ଏବଂ ରକ୍ଷା (ଅପୋତ୍ରୋପାଇକ) କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ ଗୃହସୀମା/କ୍ଷେତ୍ରର ସୁରକ୍ଷା। ଉପବିଷୟ: (1) ଶତ୍ରୁ/ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ-ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ (ଦ୍ୱେଷ-ପ୍ରତିପ୍ରସବ) ଓ ଭ୍ରାତୃବ୍ୟ-କ୍ଷୟଣ, (2) ଆୟୁଷ୍ୟ କ୍ରିୟା: ପ୍ରାଣ–ଅପାନକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂର କରିବା, (3) ଭୂତ/ରାକ୍ଷସ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୀଡକମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ଷୋଘ୍ନ ଗୃହସୁରକ୍ଷା, (4) କ୍ଷେତ୍ରର କୋସ୍ମିକ ଘେରା: ଦ୍ୟାଉ–ପୃଥିବୀ–ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ସୁରକ୍ଷା-ସୀମା ଭାବେ ସ୍ଥାପନ, (5) ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ସଂସ୍ଥାପନ: ଶକ୍ତି/ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥାପନା/ପୁନଃସ୍ଥାପନ।
Suktas in Anuvaka 2
Sukta 11
AV 2.11 ହେଉଛି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା ଓ ଶତ୍ରୁତା ବିରୋଧରେ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆଥର୍ବଣିକ ମନ୍ତ୍ର-ଚର୍ମ: ଏହା ଶତ୍ରୁଭାବ (ଦ୍ୱେଷ) କୁ ଘୃଣାକାରୀଙ୍କ ଦିଗକୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଦେଇ, ଯଜମାନ/ପ୍ରତିପାଳ୍ୟକୁ “ଶ୍ରେୟସ” (ଉତ୍ତମ ଭାଗ୍ୟ) ପ୍ରାପ୍ତ କରାଇ ଏବଂ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀର ସମାନ ସ୍ଥିତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ସକ୍ତି ଦିଏ। ପାଞ୍ଚଟି ଅନୁଷ୍ଟୁଭ-ସଦୃଶ ପଦ୍ୟରେ ଏହା ବିନାଶକାରୀ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ (ନଷ୍ଟକରଣ, ଅସ୍ତ୍ର, କ୍ରୋଧ) ପୁନଃନାମକରଣ କରେ, ପରେ କର୍ତ୍ତା/ଯଜମାନଙ୍କୁ ତେଜ ଓ ଆଲୋକରେ ପୁନଃ-ଅଭିଷେକ କରି ଘୋଷଣା କରେ ଯେ ମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତି ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିହତ କରିପାରେ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସମୃଦ୍ଧି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିପାରେ।
Sukta 12
AVŚ 2.12 ଏକ ମିଶ୍ର-ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆଥର୍ବଣିକ ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଜୀବିତ ଭୂମି/କ୍ଷେତ୍ର (kṣetra) କୁ ଦ୍ୟାବା–ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଭଳି ମହା କୋସ୍ମିକ ପରିବେଷ୍ଟନ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପୀଡ଼ା ନିଜ ପ୍ରେଷକଙ୍କ ଉପରେ ଫେରି ପଡ଼େ। ଏହା ଅପୋତ୍ରୋପାଇକ ପ୍ରତି-ଜାଦୁକୁ ଏକତ୍ର କରେ—ତପସ୍ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣକାରୀକୁ ‘ଦଗ୍ଧ କରି ଫେରାଇବା’, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନ-ହାନିକାରୀକୁ ପତନ କରାଇବା—ଏବଂ ଶେଷରେ ପୁନରୁଦ୍ଧାରମୟ ମୋଡ଼ ନେଇ ଅଗ୍ନି ଜାତବେଦସ ପୀଡ଼ିତଙ୍କ ପାଦସ୍ଥିତି, ଶ୍ୱାସ/ପ୍ରାଣ (asu) ଓ ବାକ୍ (vāk) ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Sukta 13
AVŚ 2.13 ଏକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁରକ୍ଷା-ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆୟୁର୍ଦାଃ (ଜୀବନଦାତା) ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି—ପକ୍କ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା (ଜରାସ) ଦେବାକୁ ଏବଂ ପିତା ଯେପରି ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୋଷକ ‘ଘୃତ-ମଧୁ’ ଚିତ୍ରଣ ସହ, ଏହି ସ୍ତୁତିରେ ଏକ ସୁରକ୍ଷାବସ୍ତ୍ର (ବାସଃ) କୁ ଶାପ ଓ ଅନିଷ୍ଟରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚଳନଶୀଳ ଢାଳ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଗୃହ ଓ ପଶୁଧନ ପାଇଁ କଲ୍ୟାଣ, ଧନ, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରେ।
Sukta 14
AVŚ 2.14 ଗୋଟିଏ ରକ୍ଷୋଘ୍ନ ଗୃହ-ରକ୍ଷା ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଘର ଓ ତାହାର ସଂବେଦନଶୀଳ ସନ୍ଧିସ୍ଥଳ (ଭିତ୍ତି/ଆଧାର, ଗୋଶାଳା, ଗାଡ଼ି/ଅକ୍ଷ) ଠାରୁ ଭୂତ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ନାମୋଲ୍ଲେଖିତ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୀଡ଼କାମାନଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଖେଦାଇ ବାହାର କରେ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଜ୍ରଧାରୀ, ଦଣ୍ଡାୟମାନ ପାଳକ ଭାବେ ଗୃହ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ, ଯେତେବେଳେ ଭୂତପତି ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଘରରୁ ହଂକାଇ ଦେବା ଅଧିପତି ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତର ଶକ୍ତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଛେଦ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ଅନୁପ୍ରବେଶକମାନଙ୍କୁ ଗୃହସୀମା ପାରେ ଠେଲିଦେଇ ଘରକୁ ସିଲ୍ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ପରିସର କରାଯାଏ।
Sukta 15
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଥର୍ବବେଦୀୟ ଚିକିତ୍ସା-ରକ୍ଷାମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାଣ (ଜୀବନଶ୍ୱାସ) କୁ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇ, ରୋଗୀର ଭିତରେ ଏହାକୁ ଅଚଳ, ନିର୍ଭୟ ଓ ଅକ୍ଷତ ରହିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ଦିନ ଓ ରାତି, ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଓ କ୍ଷତ୍ର, ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ଏହି ଅଭେଦ୍ୟ ବିଶ୍ୱୀୟ ଓ ସାମାଜିକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତମାନଙ୍କ ସହ ରୋଗୀର ଜୀବନଶ୍ୱାସକୁ ସମନ୍ୱୟ କରି, ଆଘାତଜନିତ ଆତଙ୍କ, ଭୟ ଓ ପ୍ରାଣର ‘ପଳାୟନ’ (ଯାହା ପତନ ପୂର୍ବରୁ ଘଟେ) କୁ ନିବାରଣ କରାଯାଏ। ‘ଯଥା… ଏବଂ…’ ପ୍ରକାରର ପୁନରୁକ୍ତ, ସ୍ଥିରକର ତୁଳନା ଦ୍ୱାରା ଆଚାରଗତ ଭାବେ ପ୍ରାଣକୁ ପୁନଃ ଦୃଢତା ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତାରେ ‘ସ୍ଥାପିତ’ କରାଯାଏ।
Sukta 16
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆଥର୍ବଣିକ ମନ୍ତ୍ରଟି ଏକ ସଂକୁଚିତ ଆୟୁଷ୍ୟ-ରକ୍ଷା ସୂତ୍ର, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁର (ମୃତ୍ୟୁ) ଆଗମନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ—ଏହି ଜୀବନ-ଶ୍ୱାସଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥିର କରେ। ‘ସ୍ୱାହା’ ଦ୍ୱାରା ମୁଦ୍ରିତ ଆହ୍ୱାନରେ ଜୀବନ-ବାୟୁମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ-ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନର ସହ ସର୍ବଦେବ) ଡାକି, ଏକ ସୁରକ୍ଷା-ବଳୟ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ—ଯାହା ଅକାଳ କିମ୍ବା ହିଂସ୍ର ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂର କରିବା ଏବଂ ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତିରେ ସ୍ଥିରତା ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ।
Sukta 17
AVŚ 2.17 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆଥର୍ବଣିକ “ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା” ସୂକ୍ତ, ଯାହା ରୋଗୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟକ୍ତିକୃତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ବୋଧନ କରେ। ଛୋଟ ଛୋଟ ସ୍ୱାହା-ସୂତ୍ରମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ—ବିଶେଷକରି ଆୟୁସ୍ (ଜୀବନ) ଓ ଶ୍ରୋତ୍ର (ଶ୍ରବଣ) ପାଇଁ—ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ସାମର୍ଥ୍ୟ ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ସ୍ଥିରତା, ଏବଂ ଆଗାମୀ କ୍ଷତିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପରିପାଣ (ସୁରକ୍ଷା-ଆବରଣ) ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ।
Sukta 18
ଅଥର୍ବବେଦ 2.18 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ସ୍ୱାହା-ଚିହ୍ନିତ ଆହୁତିମୟ ମନ୍ତ୍ରସମୂହ, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ—ବିଶେଷକରି ଭ୍ରାତୃବ୍ୟ (ସମକକ୍ଷ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧୀ/ଦାବିଦାର) ଓ ଅରାୟ (ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତି)—ଙ୍କୁ କ୍ଷୟ କରି ଦୂରେ ହଟାଇବା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ର ରୀତିର ଉପକରଣ/କ୍ରିୟାକୁ ଶତ୍ରୁ-ନାଶକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରେ ଏବଂ ସେଇ ଶକ୍ତି ଯଜମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା, ବିଜୟ ଓ ଅଭିନ୍ନ ନିରାପତ୍ତା ରୂପେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ପୁନଃପୁନଃ ‘ସ୍ୱାହା’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅଗ୍ନି-ଆହୁତିର କାର୍ଯ୍ୟରୂପେ ଫ୍ରେମ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତି (ବ୍ରହ୍ମନ୍) ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ବହନ ହୋଇ ‘ମୁଦ୍ରିତ’ ହୁଏ।
Sukta 19
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତଟି ଏକ ସଂକୁଚିତ ଆଥର୍ବଣିକ ପ୍ରତିମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅର୍ଚିଷ (ଶିଖା), ଶୋଚିଷ (ଦାହକ ତାପ) ଓ ତେଜସ (ଦୀପ୍ତି) କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛାକୁ ପ୍ରେଷକଙ୍କ ଉପରେ ଫେରାଇ ଦିଏ। ଏହା ଏକ ରିତୁଆଳୀକୃତ ‘ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ’ (ପ୍ରତି-) ଭାବେ କାମ କରେ—କର୍ତ୍ତାକୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବା, ଝାଳିଦେବା ଓ ନିର୍ବଳ କରିବାକୁ ଚାହେ; ସେହି ସହିତ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅଗ୍ନିଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଗୃହକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ।
Sukta 20
AVŚ 2.20 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଶତ୍ରୁନାଶନ ମନ୍ତ୍ର, ଯେଉଁଥିରେ ବାୟୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ନିଜ ତପସ୍, ଶୋଚିଷ (ଦହନଶୀଳ ଶିଖା) ଓ ତେଜସ୍କୁ ଘୃଣାକାରୀ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ପ୍ରୟୋଗ କରି ବିରୋଧିତାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତୁ। “ଯୋ ’ସ୍ମାନ୍ ଦ୍ୱେଷ୍ଟି ଯଂ ବୟଂ ଦ୍ୱିଷ୍ମଃ” ଏହି ପୁନରୁକ୍ତ ଧ୍ରୁବପଦ ରୀତିକୁ ପ୍ରତିଶୋଧାତ୍ମକ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଭାବେ ଗଢ଼େ—ଶତ୍ରୁର ଘୃଣାକୁ ବାୟୁଙ୍କ ଦହନଶକ୍ତି ସମ୍ମୁଖୀନ କରେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାମୟ ପ୍ରଭାବ/ଶକ୍ତିକୁ ଛିନିନେଇଥାଏ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.