Sukta 115
Sukta 10.115
Kaṇva (Kāṇva tradition indicated by 10.115.5; hymn as a whole is Kāṇva-associated)
Agni (as child, messenger, establishing power)
Triṣṭubh (typical for Agni hymns in this register; verify by scan)
अग्निसूक्तेऽस्मिन् वह्निर्देवोऽद्भुतो “युवा शिशुः” इव स्तूयते—यो द्वे मातरौ अतिवर्धते, यश्च सद्य एव मनुष्यदेवयोर्मध्ये महद्दूतकार्यं गृह्णाति। अस्य यज्ञधर्मस्य स्थापनरक्षणशक्तिः, हव्यानां वहनम्, गायकानां ऋषिनायकानां च—विशेषतः कण्ववंशस्य—परित्राणं च प्रकाश्यते; अन्ते च वषट्कारैः पुनःपुनर्नमस्कारेण च लिटुर्गिकं उद्गमनं समाप्यते।
Mantras
Mantra 1
चित्र इच्छिशोस्तरुणस्य वक्षथो न यो मातरावप्येति धातवे । अनूधा यदि जीजनदधा च नु ववक्ष सद्यो महि दूत्यं चरन् ॥
चित्रं हि शिशोस्तरुणस्य वक्षथः; स धातवे मातरावप्येति। अनूधा यदि जीजनद्, अथ नु सद्यः महि दूत्यं ववक्ष—दूत्यम् चरन्।
Mantra 2
अग्निर्ह नाम धायि दन्नपस्तमः सं यो वना युवते भस्मना दता । अभिप्रमुरा जुह्वा स्वध्वर इनो न प्रोथमानो यवसे वृषा ॥
अग्निर्ह नाम धायि—दाता, कर्मसु नपस्तमः; यो वनानि सं युनक्ति, भस्मना दत्ता (दहन्) भक्षयति। स स्वध्वरे जुह्वा अभिप्रमुरः, इव इन्द्रो न प्रोथमानः, यवसे वृषा।
Mantra 3
तं वो विं न द्रुषदं देवमन्धस इन्दुं प्रोथन्तं प्रवपन्तमर्णवम् । आसा वह्निं न शोचिषा विरप्शिनं महिव्रतं न सरजन्तमध्वनः ॥
तं वो वयं द्रुषदं देवं ईमहे—अन्धस इन्दुं प्रोथन्तं प्रवपन्तम् अर्णवम् इव। आसा वह्निं न शोचिषा विरप्शिनं, महिव्रतं न अध्वनः सरजन्तम्।
Mantra 4
वि यस्य ते ज्रयसानस्याजर धक्षोर्न वाताः परि सन्त्यच्युताः । आ रण्वासो युयुधयो न सत्वनं त्रितं नशन्त प्र शिषन्त इष्टये ॥
वि यस्य ते ज्रयसानस्य अजर धक्षोः, न वाताः परि सन्ति अच्युताः। आ रण्वासो युयुधयो न सत्वनं, त्रितं न नशन्तः प्र शिषन्त इष्टये।
Mantra 5
स इदग्निः कण्वतमः कण्वसखार्यः परस्यान्तरस्य तरुषः । अग्निः पातु गृणतो अग्निः सूरीनग्निर्ददातु तेषामवो नः ॥
स इदग्निः कण्वतमः कण्वसखार्यः परस्यान्तरस्य तरुषः। अग्निः पातु गृणतोऽग्निः सूरीनग्निर्ददातु तेषामवो नः॥
Mantra 6
वाजिन्तमाय सह्यसे सुपित्र्य तृषु च्यवानो अनु जातवेदसे । अनुद्रे चिद्यो धृषता वरं सते महिन्तमाय धन्वनेदविष्यते ॥
वाजिन्तमाय सह्यसे सुपित्र्य तृषु च्यवानोऽनु जातवेदसे। अनुद्रे चिद्यो धृषता वरं सते महिन्तमाय धन्वनेदविष्यते॥
Mantra 7
एवाग्निर्मर्तैः सह सूरिभिर्वसुः ष्टवे सहसः सूनरो नृभिः । मित्रासो न ये सुधिता ऋतायवो द्यावो न द्युम्नैरभि सन्ति मानुषान् ॥
एवाग्निर्मर्तैः सह सूरिभिर्वसुः ष्टवे सहसः सूनरो नृभिः। मित्रासो न ये सुधिता ऋतायवो द्यावो न द्युम्नैरभि सन्ति मानुषान्॥
Mantra 8
ऊर्जो नपात्सहसावन्निति त्वोपस्तुतस्य वन्दते वृषा वाक् । त्वां स्तोषाम त्वया सुवीरा द्राघीय आयुः प्रतरं दधानाः ॥
हे ऊर्जो नपात्, हे सहसावन्—एवं सम्यगुपस्तुतस्य ते वृष्णो विजयी वाक् नमति। त्वां स्तोष्यामः; त्वया वयं सुवीराः स्याम, द्राघीय आयुः प्रतरं च प्रगतिं दधानाः।
Mantra 9
इति त्वाग्ने वृष्टिहव्यस्य पुत्रा उपस्तुतास ऋषयोऽवोचन् । ताँश्च पाहि गृणतश्च सूरीन्वषड्वषळित्यूर्ध्वासो अनक्षन्नमो नम इत्यूर्ध्वासो अनक्षन् ॥
इति त्वामग्ने वृष्टिहव्यस्य पुत्रा ऋषयः सम्यगुपस्तुताः प्रोचुः। तांश्च पाहि, गृणतः सूरींश्च पाहि। ‘वषट् वषट्’ इति घोषयन्त ऊर्ध्वा अनक्षन्; ‘नमो नमः’ इति घोषयन्तोऽपि पुनरूर्ध्वा अनक्षन्—चेतनां दिव्येषु शिखरेषु समुद्धरन्तः।
Frequently Asked Questions
Because the fire is freshly born when kindled, yet it quickly becomes powerful and effective. The hymn uses this image to show how Agni grows fast and immediately takes up his divine work.
They are commonly understood as the two sources of fire (often heaven and earth, or the two fire-sticks used in kindling). The verse says Agni surpasses his origins and becomes firmly established in his role.
“Vaṣaṭ” is a sacrificial exclamation used to send the offering forth through Agni. “Namo nama” means repeated obeisance, marking reverence and a concluding uplift in the ritual.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.