
Sukta 1.1
Madhucchandas Vaiśvāmitra
Agni
Gāyatrī
ऋग्वेदस्य प्रथमं सूक्तम् अग्निं यज्ञस्य पुरोहितं प्रथमतया आह्वयति—स देवदूतः, यो देवान् यज्ञे आनयति, समृद्धिं च प्रतिष्ठापयति। नवभिः गायत्रीच्छन्दोभिः अग्निः स्तूयते—ऋषिचोदितः, सत्यवाहः, ‘रत्नानां’ श्रेष्ठदातृ च; अन्ते च उपासकस्य कल्याणाय स पितेव सुलभः स्यात् इति स्नेहपूर्णा प्रार्थना क्रियते।
Mantra 1
अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम् । होतारं रत्नधातमम् ॥
अग्निम् ईळे—यज्ञस्य पुरोहितं देवं ऋत्विजम्; होतारं रत्नधातमं, यः अस्मासु अन्तः-रत्नसमृद्धिं निधत्ते।
Mantra 2
अग्निः पूर्वेभिॠषिभिरीड्यो नूतनैरुत । स देवाँ एह वक्षति ॥
अग्निः पूर्वैः ऋषिभिः ईड्यः नूतनैः उत; स देवाँ इह वक्षति—दीप्ताः शक्तीः अस्मासु आकरिष्यति।
Mantra 3
अग्निना रयिमश्नवत्पोषमेव दिवेदिवे । यशसं वीरवत्तमम् ॥
अग्निना रयिम् अश्नवत्—पोषम् एव दिवे-दिवे; यशसं वीरवत्तमम्।
Mantra 4
अग्ने यं यज्ञमध्वरं विश्वतः परिभूरसि । स इद्देवेषु गच्छति ॥
अग्ने, यं यज्ञमध्वरं च त्वं सर्वतः परिभूः, तेनैव सामर्थ्येन साधको मनुष्यः देवान् प्रति गत्वा देवेषु उपगच्छति।
Mantra 5
अग्निर्होता कविक्रतुः सत्यश्चित्रश्रवस्तमः । देवो देवेभिरा गमत् ॥
अग्निर्होता कविक्रतुः सत्यश्चित्रश्रवस्तमः; स देवो देवेभिः सह अस्मान् प्रति आगच्छतु।
Mantra 6
यदङ्ग दाशुषे त्वमग्ने भद्रं करिष्यसि । तवेत्तत्सत्यमङ्गिरः ॥
अग्ने, दाशुषे यद् भद्रं त्वं करिष्यसि, तदेव तव कर्मणः सत्यं, अङ्गिरः; तव प्रतिश्रुतं कल्याणम् अस्मासु निश्चयेन सिध्यति।
Mantra 7
उप त्वाग्ने दिवेदिवे दोषावस्तर्धिया वयम् । नमो भरन्त एमसि ॥
हे अग्ने, दिवे दिवे वयं त्वामुप यामः; दोषासु चोषसः आगमने प्रबुद्धया धिया त्वामुपसर्पामः। नमो भरन्तो वयमेमसि—तव दीप्ते सान्निध्ये मार्गदर्शने च प्रवेशं याचमानाः।
Mantra 8
राजन्तमध्वराणां गोपामृतस्य दीदिविम् । वर्धमानं स्वे दमे ॥
अध्वराणां राजन्तं, ऋतस्य गोपाम्, दीदिविमं तमग्निं—स्वे दमे (अस्मासु) वर्धमानम्।
Mantra 9
स नः पितेव सूनवेऽग्ने सूपायनो भव । सचस्वा नः स्वस्तये ॥
हे अग्ने, नः पितेव सूनवे सूपायनो भव—सुलभः नेतुं च तत्परः। नः स्वस्तये सचस्व—ऋते आत्मनः क्षेमवृद्ध्यै।
Because Agni is the mediator of the sacrifice: he carries offerings to the gods and brings the gods’ powers into the rite. Invoking him first establishes the yajña and makes all later invocations effective.
It means “placed in front” or “foremost priest.” The hymn presents Agni as the guiding presence at the head of the sacrifice—both ritually (the fire in front) and spiritually (the leading divine will).
The hymn asks Agni to bring the gods, ensure successful worship, and grant ‘treasures’—prosperity, strength, and inspired clarity—ending with a prayer for svasti (secure well-being) and protection like a father.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.