Kanda 7
Prayers & Invocations
अथर्वणीयस्य संहितायाः सप्तमं काण्डं संक्षिप्तानां अत्यन्त-व्यावहारिकानां सूक्तानां शैलीं निरन्तरं वहति, गृह-पौष्टिक्यं रक्षणं च भैषज्य-प्रायश्चित्तादीनि च मध्ये मध्ये सञ्चरन्। अस्य द्वादशानुवाकेषु मन्त्राः पुनःपुनः कल्याणं ब्रह्मणि/आत्मनि, प्राणे, ऋते च प्रतिष्ठापयन्ति; गो-धनाय, प्रजननाय, जयाय, यज्ञ-क्षेत्रस्य स्थैर्याय च लघु-प्रयोगान् विनियुञ्जते। इन्द्रः, अग्नि-तपः, विष्णोः लोक-प्रतिष्ठापकाः त्रयः पदाः, दिक्पाल-रक्षणं च स्थापन-शक्तयः पुनरावर्तन्ते; तदनु शरीर-व्याधि-क्षयादिषु लक्षितं भैषज्यं, अमङ्गल-निमित्त-शमनं, दुर्वाक्य-प्रतिषेधः, शुद्धि-रक्षण-प्रयोगाश्च सह समुच्चीयन्ते।
Anuvakas in Kanda 7
12 anuvakas (sections) to explore.
Anuvaka 1
प्राथमिकविषयः—ब्रह्मात्मना सुरक्षितो यज्ञः जीवनयात्रा च; वाक्–प्राण–ऋतधर्मरूपेण विश्वव्यवस्थया च रक्षदेवताभिः सम्यग्-नियन्त्रिता। उपविषयाः—(१) वाग् ब्रह्म—नामकरणम्, ऋतस्य प्रकाशनम्, सिद्धवाक्शक्तिः। (२) आत्मा यज्ञस्य प्रत्यवस्थापकः, धारणं स्थिराश्रयश्च; हिंसादिभ्यः प्रतिरक्षा। (३) आदियज्ञः—धर्मस्य स्वर्गस्य च प्रतिष्ठापनम्, आदर्शरूपेण। (४) प्राणो वायुः—हविषां वहनकर्ता, बन्धानां विमोचकश्च। (५) अदितिः द्यावापृथिव्यौ च—सर्वव्यापकं शरणं रक्षणं च।
Anuvaka 2
दैवप्रेरणया सामाजिकाधिकारसमर्थनेन प्रजननवृष्ट्यादिभिश्च पौष्टिकं सौभाग्यं निधीयते—गृहस्थजीवनस्य सार्वजनिकसिद्धेश्च स्थैर्यं साध्यते। उपविषयाः—सरस्वती पोषणधनप्रदा; सवितुः सत्यसवः संकल्पं नियच्छन् वस्तूनि आकर्षयति; सभासमित्यां रक्षितया वाक्-प्रभावेन सिद्धिः; वर्चसा प्रतिद्वन्द्विभ्यः स्पर्धासु जयः; धात्रा प्रजापतिना च ‘स्थापकैः’ गृहस्य स्थैर्यं, प्रजननं वृष्टिश्च।
Anuvaka 3
ऋतस्य विश्वव्यवस्थायाः प्रकाशेन राज्ञ्या च यज्ञक्षेत्रे प्रतिष्ठापनं, विष्णोः त्रिविक्रमैः लोकानां स्थिरीकरणं च—एताभ्यां रक्षणं पौष्टिकसमृद्धिः प्रसादः चक्षुषः प्रसादश्च लभ्यते। उपविषयाः—(१) आदित्य-ज्योतिः धर्मबोध-प्रत्ययप्रकाशरूपेण, (२) दुःस्वप्न-रात्रिभय-राक्षसपीडा-परुषवाक्यादिभ्यः रक्षा, (३) देवैः पूर्वं जितानां लाभानां पौष्टिकं ‘प्रदानम्’, (४) विष्णु-वरुणौ देशबन्धनकर्तारौ धर्मनियन्तारौ च, (५) इडा शुद्धिसमृद्धिदायिनी व्रताधारिणी च, (६) शान्तिः यज्ञोपकरणेषु वेद्यां च।
Anuvaka 4
अस्य अनुवाकस्य मुख्यविषयः—अथर्वणीयैः मन्त्रैः दीक्षाप्रार्थनाभिश्च आयुः, श्रीः, तथा दाम्पत्ये/कामे एकनिष्ठानुरागः सुदृढीक्रियते। उपविषयाः—(१) आयुष्य-आह्वानम्, (२) पौष्टिककर्माणि—पोषणं, पशुवृद्धिः, अभिवृद्धिः, (३) प्रतिद्वन्द्विनां निरसनं तथा अधिकारस्य स्थिरीकरणं, (४) वशीकरणम्—अञ्जन-वस्त्र-बन्धनशक्त्या आकर्षण-धारणम्, (५) आपः–वृष्टि–ओषधि-सम्बन्धः पुनर्भरणशक्तिरूपेण। व्यावहारिकप्रयोगः—दाम्पत्य/मैथुन-एकाधिकारस्य रक्षणं, प्रतिस्पर्धिनां निवारणं, आयुः-बल-पुष्टेः संवर्धनं च।
Anuvaka 5
चन्द्र-प्रजननशक्तिभिः, दिव्यभिषजां सहाय्येन, जय-रक्षण-सख्यैश्च लाभं समग्रतां च साधयितुं मन्त्राः। सिनीवाली—गर्भाधानं सुरक्षित-प्रसवश्च प्रजास्थापनं च। राका—व्रण-छेदन-भेदनादि-क्षतेषु देहस्य पुनःसन्धानं, प्रजननस्य च पुनरुद्धारः। कुहू—अमावास्यायां कर्मसिद्धिः धनविभागश्च। सोम-रुद्रौ—भिषजौ शोधन-चिकित्साभ्यां रोगोपशमनं पावनं च। इन्द्रः, इन्द्र-विष्णू च—जयः, अग्रता, शत्रु-योजनाभङ्गश्च। समाजस्य शान्तिः/प्रशमनं च।
Anuvaka 6
प्राणस्थैर्यं जीवनरक्षा च—प्राणापानयोः पुनःप्रतिष्ठापनं, दिग्रक्षणं, गृहस्य च मङ्गलप्रतिष्ठापनं। उपविषयाः—(१) रक्षा: दिग्भ्यः परिरक्षणं दुष्कृतां च निवारणम्। (२) संज्ञानम्: स्वपरपरिवारेषु सौहार्दैक्यस्थापनम्। (३) भैषज्यम्: प्राणापानयोः पुनर्निवेशनं मृत्योः आकर्षणप्रतिरोधश्च। (४) विषहरणम्: वीरुद्भिः मन्त्रैश्च विषनाशनम्। (५) वाक्श्रुतिपूजनम्: ऋचः साम च सिद्धवाक्त्वेन प्रभाविन्यौ। (६) स्वस्त्ययनम्: सुरक्षितयात्रा विघ्नरहितमार्गश्च।
Anuvaka 7
प्राथमिकविषयः—पवित्रशक्तेः पुनःकेन्द्रीकरणम्—अग्नितपः प्रज्वालनम्, नष्टब्रह्मेन्द्रियादीनां (आत्मन्, द्रविण) पुनराह्वानम्, अपशकुनदुष्टवाक्यादीनां च शमनम्। उपविषयाः—(१) अग्निः तपोजनकः, गृह्यकेन्द्रः, दुरितापहः। (२) अपशकुनपक्षिसंस्पर्शजन्येनसः प्रायश्चित्तं शान्तिश्च, अहोरात्रचक्रस्य सामञ्जस्यकरणं च। (३) ‘भ्रष्टस्य’ ब्रह्मणः तथा इन्द्रियात्मद्रविणादीनां विधिपूर्वकं प्रत्याहरणम्। (४) अपामार्गौषध्या शोधनं—शमलनिर्हरणं, शापप्रतिषेधश्च। (५) सरस्वत्याः प्रसादेन हविः स्वीकृतिः, गृहकल्याणप्रतिष्ठा च।
Anuvaka 8
अस्य सप्तमकाण्डस्य अष्टमानुवाके मुख्यविषयः—रक्षोघ्नेन परिधिना दृढीकृतस्थाने, यथाविधिहोमेन, बन्धमोचनकर्मणा च गृहस्य समृद्धिः तथा नक्षत्रादिदोषनिवारणरूपा रक्षणक्रिया; विशेषतः गण्डमाला/अपचितप्रकारग्रन्थिशोफेषु मूलबल-शोषण-भेदनाद्युपायैः मन्त्रौषधसंयुक्तं भैषज्यं। उपविषयाः—(१) अग्निना रक्षोघ्नपरिवेष्टनं ग्रामनिवासरक्षणं च। (२) यज्ञस्य शुद्धता—इन्द्रस्य भागस्य सम्यगर्पणं, यज्ञदोषपरिहारश्च। (३) पौष्टिकं गोपशुधन-गृहसमृद्धिकर्म—दुग्धेन, गोभिः, शुभभागेन (भगेन) च। (४) गण्डमाला/अपचितशोफेषु मूलौषधप्रभावेन शोषण-भेदनादिना चिकित्सा।
Anuvaka 9
ऋतस्य स्थैर्यं जीवनस्य च रक्षणं च—युग्मितेन विश्वव्यवस्थया तथा च लक्षितैः आथर्वणरक्षोभिः (पौष्टिक्यं, विमोचनं, भैषज्यं, प्रतिहिंसाप्रतिषेधश्च) इति प्रमुखविषयः। उपविषयाः—(१) सूर्यचन्द्रयोः चक्रे कालगणनायाः ऋताधारत्वं च, (२) अग्निः धनप्रतिष्ठापकः गृहपालकश्च, (३) वरुणस्य पाशः—पापात् बन्धनात् संकोचाच्च विमोचनम्, (४) शीघ्रगामि स्वस्ति—गमने सुरक्षितमार्गः जयश्च, (५) इन्द्रः सर्वदा आह्वेयः सहायः त्राता च, (६) रुद्रस्य वह्नौ अप्सु च भैषज्ये च अन्तर्व्याप्तिः।
Anuvaka 10
अस्य अनुवाकस्य मुख्यविषयः—इन्द्रकेन्द्रितं रक्षणं जयश्च; संक्षिप्तैः मन्त्रैः साध्यं, ये च यज्ञस्थानं स्थिरीकुर्वन्ति समृद्धिं च आह्वयन्ति। उपविषयाः—(१) सूत्रामा इन्द्रः अभयस्य सामाजिकसुरक्षायाश्च प्रत्यवस्थाता। (२) शत्रून् प्रति अभिचारः—निर्वासनं, विघ्नभेदनं, हृदयदेहपीडाप्रतिनिवर्तनं च। (३) गार्हस्थ्ये ध्रुवीकरणं—समृद्धेः स्थापनं शुभनिवासस्य च। (४) यज्ञशुद्धिः—बर्हिषो हविषश्च प्रेषणं, वेद्याः परिक्षेपणं च। (५) सामञ्जस्यं नेतृत्वं च—साम्मनस्यस्य स्थापनम्।
Anuvaka 11
अयं अनुवाकः रक्षात्मकान् पौष्टिकांश्च मन्त्रान् वर्णयति, येऽमङ्गलशक्तीन् निरस्य धर्मव्यवस्थां पुनः स्थापयन्ति, गृह्ये सार्वजनिके च जीवने कल्याणं क्षेमं च साधयन्ति। अत्र स्वप्नदोषशमनं स्वप्नकृताशौचापनोदनं च, आघातात् अकालमृत्योश्च आत्मरक्षा, धर्मेण क्षत्रस्य न्याय्यराज्यं लोकाभ्युदयश्च, वरुणस्याधीनं विधिदत्तदानैः (गोप्रदान-वृद्ध्यादिभिः) समृद्धिः, दैव्या वाचः—सत्यनियन्त्रितवाक्—अनुसन्धानं तथा सम्यक्प्रणीत्या मार्गदर्शनं, प्रायश्चित्तविधयश्च संक्षेपेण प्रतिपाद्यन्ते।
Anuvaka 12
अस्य अनुवाकस्य मुख्यविषयः—देहस्थं प्राणबलं रक्षितुं दुरितदौर्भाग्यशुद्धिः, प्रतिकूलशक्तिनिवारणं, आरोग्यरक्षाबलयोः पुनःस्थापनं च। उपविषयाः—(१) पौष्टिके गृहे जननशक्तेः पुनर्निर्देशनं/निग्रहणं, (२) द्यावापृथिव्याः सप्तानां चापां साहाय्येन पापनाशनशुद्धिः, (३) अभिचारे निर्दिष्टशत्रोः शक्तिहरणं तस्य चापमाननिग्रहः, (४) तेजोवर्चसोः व्यवस्थापनम्—शत्रुभ्यः ग्रहणं स्वस्य च वर्धनम्, (५) पापीलक्ष्म्याः निष्कासनं तथा जन्मसंबद्धदोषापगमः।
Frequently Asked Questions
Kāṇḍa 7 primarily serves household and public welfare through short charms: prosperity (cattle, fertility, rain), protection of person/home, and shānti measures against omens, impurity, and hostile speech—grounded in ṛta and prāṇa.
Indra is prominent for protection and victory; Agni appears as tapas and purification; Viṣṇu’s strides function as world-fixing stabilization; alongside brahman/ātman, prāṇa, and directional guardians that secure life and ritual space.
Its hymns are notably compact and practical, suited to quick domestic and protective applications—installations, counter-omens, prosperity rites, and targeted healing—often as modular formulas within broader Atharvanic ritual work.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.