Anuvaka 12
अस्य अनुवाकस्य मुख्यविषयः—देहस्थं प्राणबलं रक्षितुं दुरितदौर्भाग्यशुद्धिः, प्रतिकूलशक्तिनिवारणं, आरोग्यरक्षाबलयोः पुनःस्थापनं च। उपविषयाः—(१) पौष्टिके गृहे जननशक्तेः पुनर्निर्देशनं/निग्रहणं, (२) द्यावापृथिव्याः सप्तानां चापां साहाय्येन पापनाशनशुद्धिः, (३) अभिचारे निर्दिष्टशत्रोः शक्तिहरणं तस्य चापमाननिग्रहः, (४) तेजोवर्चसोः व्यवस्थापनम्—शत्रुभ्यः ग्रहणं स्वस्य च वर्धनम्, (५) पापीलक्ष्म्याः निष्कासनं तथा जन्मसंबद्धदोषापगमः।
Suktas in Anuvaka 12
Sukta 111
अयं एकमन्त्रः सूक्तः आत्मानं अन्तर्यामीं प्राणशक्तिं इन्द्रस्य सोमधारिणोदररूपेणाभिमतां आह्वयति, जननशक्तिं च यथोचितं गृहस्थाश्रय एव नियच्छति। अस्य प्रभावः पौष्टिकः स्त्रीकर्माणि च—इहैव विधिपूर्वकं सन्ततिं स्थापयितुं, एकत्रीकर्तुं, स्थिरीकर्तुं च; अन्यत्र या प्रजननशक्तिः आसक्तयश्च स्युः ता अन्यत्रैव तिष्ठन्त्विति, प्रजननरसस्य विक्षेपं निवारयति।
Sukta 112
अयं संक्षिप्तः पापनाशनसूक्तः द्यावापृथिवीम् सप्ताभिरपः सह तेजस्विन्यः पावयित्र्यः आह्वयति, याः अंहसः (पापस्य/सङ्कोचस्य) बन्धनानि शिथिलयितुं शक्नुवन्ति। अत्र विशेषतः शपथपापात्, वरुणदण्ड्याद् अपराधबोधात्, यमस्य पाशबन्धनात्, तथा सर्वस्माद् देवकृताद् अपराधात् विमोचनं प्रार्थ्यते; शुद्धिः च आपःकृत-प्रोक्षणरूपा, पाश-प्रतिमानया च मोचनरूपा इति निरूप्यते।
Sukta 113
अथर्ववेदस्य ७.११३ सूक्तं संक्षिप्तम् अभिचारिकं सूक्तम् अस्ति। अत्र तृष्टीका नाम छेदन-स्तम्भन-शक्तिरिव व्यक्तीकृता आहूयते, यया निर्दिष्टः शत्रुः ‘छिद्यताम्’ इव छित्त्वा अपमानं दैन्यं च नीयते। द्वौ मन्त्रौ खड्ग-प्रतिमां (छिन्धि—“छेदय”) विष-प्रतिमां (विष) च संयोजयतः, येन स शत्रुः एकस्मिन् काले व्रणितः विषाक्तः पराजितः च वश्यः क्रियते।
Sukta 114
अयं संक्षिप्तो द्विमन्त्रः सूक्तः शत्रोर्वर्चस्तेजसो हरणरूपं तीव्रमभिचारकर्म अपि च रोगस्य दुरन्वयस्य दुरनुबन्धस्य च शत्रुवाक्यस्य च अपसारणरूपं प्रतिषेधकर्म संयोजयति। अस्य क्रिया लक्ष्यस्य प्रमुखेषु स्थानेषु—स्कन्धयोः, हृदि, मुखे—स्थितं तेजो वर्चश्च वाग्भिरिव ‘उत्क्षिप्य’ हृत्वा, ततः प्राप्तलाभं दृढीकर्तुं सर्वा उपद्रवपीडाः प्रचोदयित्वा दूरं नयति; अत्राग्निः सोमश्च दुष्टशक्तीनां निघ्नौ प्रहर्तारौ इति आहूतौ।
Sukta 115
अयं संक्षिप्तोऽथर्वणिको मन्त्रः पापीं लक्ष्मीम्—जन्मतः पुरुषं लिप्यमानां दृश्यामनुभव्यमानां च कल्मषरूपाम्—परिज्ञातुं विभागयितुं चापसारयितुं चापोत्पातिकं प्रतिषेधकर्म। अस्य मन्त्रस्य प्रयोजनं यत् अशुभभागं सीम्नि मलिनप्रदेशे परित्यज्य निष्कासयति; तीक्ष्णतराभिचारकर्मणि च तामेव दुर्भाग्यलक्ष्मीम् शत्रौ प्रतिद्वन्द्विनि निबध्नाति। तथा अग्निना जातवेदसा पुण्याः लक्ष्मीः स्थिरीकरोति।
Sukta 116
अयं संक्षिप्तो भैषज्यसूक्तः ज्वरं देवतारूपेण व्यक्तीकृत्य तस्य शमनं याचते, विशेषतः शीतज्वरं तथा च पुनःपुनरागच्छन्तं (अन्तरायिकं) ज्वररूपं प्रति। अत्र ‘नमो’ इत्यादिना सम्मानपूर्वकं प्रसीदनं च, अथर्वणीयरीत्या निष्कासन-स्थानान्तरणयोः प्रयोगश्च दृश्यते—पुनरावर्तमानं ज्वरं निर्गच्छतु इति प्रेष्य, तस्य निवासं प्रतिनिधौ (मण्डूके) स्थापयितुं निर्देशः। एवं सूक्तस्य शक्तिः द्विविधा—नामभिः सत्कार्य ज्वरं शमयितुं, तथा च तस्य गतिं रोगिणः पराङ्मुखीं कृत्वा अन्यत्र प्रेषयितुं।
Sukta 117
एष एकऋचो रक्षोघ्नः सूक्तः शीघ्रं योधरूपं रक्षकं इन्द्रं आह्वयति, यः बन्धान् भित्त्वा शत्रूणां पाशिनः (बन्धकान्) निरस्ति। मन्त्रे इन्द्रं विघ्नान् अतिक्रम्य शत्रून् अभिहन्तुं प्रेरयन्, अयं शत्रुविघ्न-रोधनं, पाशबन्ध-आभिचार-प्रतिघातं, तथा च गूढाघात-निवारणं कृत्वा सुरक्षितं अग्रगमनं जयञ्च साधयति।
Sukta 118
एष एकऋचो रक्षासूक्तः कर्मणि वर्मधारणं विधत्ते, येन दुर्बलानि मर्माणि रक्षोबलैः परिपिधीयन्ते। सोमो याच्यते यत् स प्राप्तारं अमृतेन—अमृतरक्षणेन—परिधापयेत्; वरुणो यत् परितः प्रदेशं विस्तारेण दृढतया च सुरक्षितं कुर्यात्; विश्वे देवाः च यत् तं सहानुयायिनः स्युः, तस्य जयम् आनन्देयुः।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.