Anuvaka 2
दैवप्रेरणया सामाजिकाधिकारसमर्थनेन प्रजननवृष्ट्यादिभिश्च पौष्टिकं सौभाग्यं निधीयते—गृहस्थजीवनस्य सार्वजनिकसिद्धेश्च स्थैर्यं साध्यते। उपविषयाः—सरस्वती पोषणधनप्रदा; सवितुः सत्यसवः संकल्पं नियच्छन् वस्तूनि आकर्षयति; सभासमित्यां रक्षितया वाक्-प्रभावेन सिद्धिः; वर्चसा प्रतिद्वन्द्विभ्यः स्पर्धासु जयः; धात्रा प्रजापतिना च ‘स्थापकैः’ गृहस्य स्थैर्यं, प्रजननं वृष्टिश्च।
Suktas in Anuvaka 2
Sukta 11
एष एकऋचः पौष्टिकः सूक्तः सरस्वतीं क्षयहीनां पोषयित्रीं स्तनरूपां स्तौति, यस्माद् “वरणीयानि” धनानि वर्धन्ते पुष्यन्ति च। तां हर्षदायिनीं प्रसादार्थिनीं सुलभाह्वानां उदारदात्रीं च प्रशंसन् मन्त्रः तस्या प्रवहद्भ्यः समृद्धिभ्यः स्थिरं धनवृद्धिं सौभाग्यं क्षेमं च साधयितुम् अभिप्रैति।
Sukta 12
अथर्ववेदस्य ७.१२ सूक्तं सभां समितिं च प्रविश्य रक्षणं स्वीकृतिं च वाक्प्रभावं च प्रार्थयमानं सामाजिक-सिद्ध्यर्थं मन्त्ररूपं पौष्टिकं च। अत्र सभा समितिश्च प्रजापतेः संमत्या सहिता “दुहितरौ” इव व्यक्तीकृते स्तूयते। इन्द्रं चाह्वयति यत् समितेः सौभाग्ये भागो मे प्रसिद्धो भवतु। तथा मनोवर्तन-मन्त्रेण श्रोतॄणां मनांसि वक्तरि निवर्त्य तेषां ध्यानं सम्मतिं च आकर्षयति।
Sukta 13
अयं संक्षिप्तोऽथर्वणिको द्विषत्-नाशनसूक्तः सौरदृष्टान्तेन प्रवर्तते—यथा प्रातःकाले सूर्यः तारकाणां ज्योतींषि अतिभासयन् आदत्ते, तथा साधकः शत्रूणां प्रतिद्वन्द्विनां च वर्चः (तेजः, प्रभावं, प्रतिष्ठां) विधिना स्वीकुरुते। एष द्विमन्त्रः प्रयोगः आगच्छतः सपत्नान् प्रकाशयति, तान् च निष्प्रभावान् करोति—ते ‘सुप्तवत्’ अवशिष्यन्ते, जप्ता तु जयतेजसा विराजते।
Sukta 14
एषः चतुर्मन्त्रः सवितृसूक्तः देवस्य “सत्यसवम्” आश्रित्य उपासकस्य मतिं शुभमार्गे नियोजयति, इष्टानि च वाऽर्याणि विशेषतः पशून् स्थिरां च समृद्धिं आकर्षयति। “प्रथमपितरम्” उद्दिश्य सविता यत् प्राचीनं कर्म—उन्नतिं विस्तीर्णं च अन्तरिक्षं दत्तवान्—तत् स्मारयन्, वर्तमानसमृद्धिं धर्मानुगतां विश्वव्यवस्थायाः पितृकल्याणस्य च न्याय्यं प्रवाहं इव निरूपयति।
Sukta 15
एष एकमन्त्रः पौष्टिकसूक्तः सवितारं प्रति प्रार्थयते—सत्यसवां प्रसादं यः शोभनः विवेकिनः सर्वहितश्च। अत्र समृद्धिः दुग्धेव बहुधा निष्पाद्या, सहस्रधारा इव प्रचुरतया निष्स्रवणीयेत्युपनिबध्यते, यथा भगः तां स्वभागरूपेण यथोचितं विभजेत्, कल्याणं वर्यं च सौभाग्यं जनयन्।
Sukta 16
एष एकमन्त्रः पौष्टिकः सूक्तः सवितारं बृहस्पतिं च प्रार्थयते यत् लाभार्थिनः प्राणबलं मेधां च सामाजिकदीप्तिमत् सौभाग्यं च वर्धयेताम्। स च पुरुषः कृतसिद्धिः स्यात्, विघ्नान् अतिक्रामेत्, सर्वेषां देवानाम् अनुमत्या प्रसादेन च देवसमित्या इव प्रमाणीकृतः सुस्वागतः स्यात्।
Sukta 17
अयं संक्षिप्तः पौष्टिकः सूक्तः धर्मवृद्ध्योः “स्थापकान्” देवान्—धातॄं सवितारं प्रजापतिमग्निं त्वष्टारं विष्णुं च—हविर्ग्रहणाय यजमानस्य गृहलक्ष्म्याः स्थैर्याय च प्रार्थयते। अस्य प्रभावः प्राणधारिण्या वासस्थल्याः सिद्धौ, गृहेऽन्तः श्रेष्ठद्रव्याणां लाभे, तथा शिरोऽर्थे प्रजासिद्धौ निहितः—एतत् सर्वं बहुदेवतानां संयुक्तानुमत्यैव निरूप्यते। सूक्तं समृद्धिं यजमानजीवने ‘धीयते’ इति मुद्रयति—वासं द्रविणं वंशं चैकत्र।
Sukta 18
अथर्ववेदस्य ७.१८ सूक्तं संक्षिप्तं वृष्ट्याकर्षणसूक्तम्। अत्र नभः सीलबद्ध-भाण्डवत् परिकल्प्य तद् भित्त्वा दिव्याः आपः समुदायाय अवस्रवितुम् आज्ञाप्यन्ते। पृथिवी क्षेत्र-शरीररूपेण ग्राह्य-आधारत्वेन आहूयते, धाता च विश्वनियन्ता ‘अपां चर्म’ इवोदककोशं विवृणोति, येन वृष्टिः पोषिणी भवति न तु विनाशिनी। द्वितीयो मन्त्रः केवल-वृष्टेः परं लक्ष्यं विस्तारयति—तप्त-शुष्कतया निहतं न, न च घातक-हिमेन पीडितं, किं तु सम्यगृतु-समत्वयुक्तं—येन सोमो यत्र तिष्ठति तत्र कल्याणं प्रजाजननं च प्रवर्धते।
Sukta 19
एष एकऋचः पौष्टिकसूक्तः प्रजापतेर्धातुश्च जननस्थैर्यशक्ती समाहृत्य सुसंस्थितं सुस्वभावं च प्रजां प्रार्थयते। अपि च गृहस्यैक्यं याचते—ज्ञातीन् संमतान् एकमनसो एकयोनिसम्भवान्। अन्ते पुष्टिपतिना यजमानकेन्द्रितं निरन्तरं समृद्धिवर्धनं दानरूपेण प्रार्थ्यते।
Sukta 20
एषः षडृचः सूक्तः अनुमतिं—दैवीं संमतिं प्रसादरूपां च—यजमानस्य प्रति “सुमनाः” भवेत् इति प्रार्थयते, तथा देवानां मध्ये हविः अनुमोदयतु इति। तस्याः संमत्या यज्ञोऽप्रतिहतः सफलश्च भवेत्—क्षेमः, शुभानि क्षेत्राणि, बलवन्तः पुत्राः, सुसंप्रजाः च। अस्य सूक्तस्य प्रभावः कर्मणः स्वीकृतिं रक्षणं च साधयति; अनुमतिः समृद्धेः गृहस्थसन्तत्याः च द्वारमिव भवति।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.