Anuvaka 5
चन्द्र-प्रजननशक्तिभिः, दिव्यभिषजां सहाय्येन, जय-रक्षण-सख्यैश्च लाभं समग्रतां च साधयितुं मन्त्राः। सिनीवाली—गर्भाधानं सुरक्षित-प्रसवश्च प्रजास्थापनं च। राका—व्रण-छेदन-भेदनादि-क्षतेषु देहस्य पुनःसन्धानं, प्रजननस्य च पुनरुद्धारः। कुहू—अमावास्यायां कर्मसिद्धिः धनविभागश्च। सोम-रुद्रौ—भिषजौ शोधन-चिकित्साभ्यां रोगोपशमनं पावनं च। इन्द्रः, इन्द्र-विष्णू च—जयः, अग्रता, शत्रु-योजनाभङ्गश्च। समाजस्य शान्तिः/प्रशमनं च।
Suktas in Anuvaka 5
Sukta 41
अस्य संक्षिप्तस्य द्विमन्त्रस्य सूक्तस्य विषयः सुपर्णः/श्येनः—शीघ्रगामी तीक्ष्णदृष्टिर्दिव्यः पक्षी—यः हितकरः वहकः सन् निर्जनप्रदेशान् अपः अधःस्थानानि च अतिव्यत्य शुभेन आगच्छति, इन्द्रेण सह साहाय्येन च। एतत् “सफल-प्रापण” इति रक्षात्मकं मन्त्रकर्म भवति—इष्टस्य शक्तेः/वरस्य सुरक्षितं आगमनं साधयति, अपहृतान् द्रव्यादीन् पुनरावर्तयति, पितृणां स्थिरानुमत्याधारेण च प्रतिष्ठां ददाति।
Sukta 42
अथर्ववेदस्य ७.४२ सूक्तं संक्षिप्तं द्विर्चं भैषज्य-शुद्ध्यर्थं मन्त्रः। अत्र सोमरुद्रौ युगपद् दिव्यौ भिषजौ आहूयते। तौ चरन्तीं व्याधिं वा दुष्प्रभावं च अपहन्तु, निरृतिं (विपत्तिं विनाशं च) दूरं नयताम्, तथा देहे गृहे च लग्नं कृतदोषजन्यं एनः बन्धनरूपं शिथिलयताम् इति प्रार्थ्यते। अस्य मन्त्रस्य बलं द्विविधे कर्मणि—दुर्भाग्यस्य निष्कासनं च, पापस्य देहगतबन्धनवत् अन्तर्बन्धविमोचनं च।
Sukta 43
अयं एकऋचः सूक्तो वाचं देवतां सम्बोधयति। सा वाक् शुभाशुभरूपेणापि प्रादुर्भवितुं शक्तेति, तस्याः प्रसन्ना शुभा एव रूपा जयतु इति प्रार्थ्यते। अथर्वणीयमन्त्रतत्त्वानुसारं पुरुषान्तर्गताः नानावाचः निर्दिश्यन्ते, तथा च ध्वनेः संयतं विमोचनं याच्यते, येनोच्चारणं हानिकरं न भवेत्, अपि तु रक्षाकरं भवेत्।
Sukta 44
एष एकऋचोऽथर्वणीयो मन्त्रः इन्द्रविष्ण्वोः युगलवीर्यं जय्यौ अजित्यौ च जयिनौ इति समाह्वयति, येन विजयः सिध्यति तथा सर्वनाशपराजयक्षयौ निवार्येते। अपि च सहस्रस्य त्रिधा विधिवत् देवतासंमतं वितरणं (लाभः, पशवः, बलं वा संसाधनानि) तयोः स्पर्धात्मकतेजसा प्रवर्तितम् इति समृद्धिं निरूपयति।
Sukta 45
एषः संक्षिप्तो द्विमन्त्रः सूक्तः सामाजिक-चिकित्सारूपो मन्त्रः; अत्र ईर्ष्या दाहक-हिंसक-शक्तिरिव परिगृह्यते, तस्याः शमनाय भेषजं (प्रतिपक्ष-औषधं) आहूयते। वक्ता दूरात् प्रतिकारकं ‘आनयति’—मानव-सामान्य-लोकात् प्रतीकतः, सिन्धोश्च—ततः ईर्ष्यां दग्धाङ्गारमिव निष्कृष्य शमयितुं नियुङ्क्ते, यतः यजमानस्य सामाजिक-शान्तिः संरक्षणं च पुनः प्रतिष्ठेते।
Sukta 46
अयं संक्षिप्तोऽथर्वणिको गृह्यसूक्तः सिनीवालीं गर्भाधानस्य, सुरक्षितप्रसवस्य, गृहान्तः सन्तानस्य च स्थिरप्रतिष्ठायाः दिव्यां संरक्षिकां प्रार्थयते। सरलैः आहुतिभिः प्रत्यक्षस्तुत्या च वन्ध्यत्वनिवारणं, “बहुप्रजाः” प्राप्तिं, तथा वैवाहिकसमृद्धिं (योग्यः पतिः) प्रजननेन सह राधसा च समृद्ध्या सफलतया च समन्वयितुं याचते।
Sukta 47
अयं संक्षिप्तः पौष्टिकः सूक्तः अमावास्यायाः शुभां चन्द्रशक्तिं कुहूं यजमानस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थं समाह्वयति। पुनःपुनर्जोहवीमि इति आह्वानेन तथा हविषः प्रतिग्रहणं याचमानः, सूक्तं यजमानाय सर्वतोमुखीं वरसमृद्धां रयिं नियच्छतुं प्रार्थयते। अस्य प्रयोजनं रायस्पोषः तथा वीर्यवन्तं वीरपुत्रं दातुं च। गृह्यहविर्दानेन कुह्वाः ग्राह्य-प्रजननधर्मेण सह संयोगः क्रियते, येन समृद्धिश्च वंशश्च सह सुरक्षितौ भवतः।
Sukta 48
अयं संक्षिप्तोऽथर्वणिको मन्त्रः पूर्णिमादेवीं राकां—पुनरुत्थानस्य प्रजननस्य च शक्तिम्—आह्वयति, या विद्धं छिन्नं वा यत् तद् “सीव्यतु” शरीरं पुनः समग्रं करोतु। तदेव सहसा प्रार्थयते यत् सा वीर्यवन्तं शूरपुत्रं पौष्टिकं च समृद्धिं ददातु; चन्द्रस्य पूर्णता देहसमग्रतायाः गृहवृद्धेश्च आदर्शरूपेण निरूप्यते।
Sukta 49
अथर्ववेदे ७.४९ सूक्ते देवपत्नीः—प्रधानदेवानां पत्न्यः—समूहशः रक्षाबलरूपेण आहूयन्ते, याः आक्रमणे, प्रतिस्पर्धायां, जयलाभे च अस्मान् “अग्रे रक्षन्तु” इति। अनामिकाः तथा च नामतः निर्दिष्टाः दिव्यस्त्रियः—इन्द्राणी, आग्नेयी, वरुणानी, अश्विनी—समाहूय सूक्तं शरण्यं शर्म (शान्तिं) च, तथा स्त्रीणां ऋतु-सम्यक्त्वसहितं शुभं ऋत-प्रवर्तनं च याचते; पृथिव्याः अपां च व्यापिन्या विश्वावृत्या अन्तर्गतं रक्षणं प्रार्थ्यते।
Sukta 50
अयं सूक्तो जय-समृद्ध्यर्थो मन्त्रः। सर्वेभ्यः दिग्भ्यः लाभं समाहृत्य शत्रूणां कृत्य-प्रयोजनानि दुष्ट-युक्तीश्च भिनत्ति, राजसु प्रतिस्पर्धासु च अग्रत्वं प्रतिष्ठां च नयति। अत्र पुरुहूतस्येन्द्रस्य जयबलं विश्वैः सहायकैः शक्तिभिः संयुज्यते; तथा भागोऽपि सौभाग्य-वितरकः आहूयते, येन धनं जयलाभश्च “हस्ते” समागच्छेत्। दुरितं च लक्ष्यते—दुष्टचित्त-प्रयत्नान्, क्षुधं, प्रतिद्वन्द्विनः कृतं लाभं च—तान् सर्वान् यजमानस्य लाभाय परावर्तयति।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.