Anuvaka 4
अस्य अनुवाकस्य मुख्यविषयः—अभिमन्त्रितैः शक्तिभिः शुभूतिसाधनम्। अत्र ब्रह्म (मन्त्रबलम्), पावनाः आपः, मधुर्ययुक्ताः ओषधयः, तथा सुवर्णं ताबीजत्वेन—एतेषां प्रयोगः आयुः, प्राणबलं, आरोग्यं, तथा सामाजिककल्याणं च लक्ष्यीकृत्य निरूप्यते। उपविषयाः—आशापालः आशानां पूरकः/पालकः स्थैर्यदायकश्च; ब्रह्म जीवनीयं बलं यत् ओषधीनां ‘श्वासं’ जनयति तथा भैषज्यं साधयति; आपः तेजस्विन्यः पावयित्र्यः सवितुः प्रसवशक्तिं वहन्त्यः अग्नेस्तेजश्च धारयन्त्यः; मधु शरीरवाक्चित्तेषु मधुर्यस्य संक्रमणम्।
Suktas in Anuvaka 4
Sukta 31
अथर्ववेदस्य १.३१ सूक्तं संक्षिप्तं कल्याण-समृद्धि-प्रयोगरूपं मन्त्रसमूहः। अत्र ‘सुभूतिम्’ (शुभं समृद्धं च जीवनम्) साधयितुं आशापालं—आशानां पालकं पूरयितारं च—चतुर्दिक्षु स्थितैः स्थैर्यकरैः दिक्पालैः सह आह्वयति। निरृत्या बद्धान् ‘पाशान्’ (दुर्भाग्य-संकोच-भय-आपद्रूपान्) अपाकर्तुं अपोत्प्रैषिकं विमोचनं च करोति, ततः गृहस्य सर्वस्य कृते—मातरं पितरं, पशून्, जनान् च—आशीर्वादं ददाति; अन्ते च दीर्घायुषः कामनया ‘दीर्घं सूर्यं पश्येम’ इति निष्पद्यते।
Sukta 32
अथर्ववेदस्य १.३२ सूक्ते अथर्वणीयं ब्रह्म (मन्त्रशक्तिः) जीवनदायिनी शक्तिरिति स्तूयते—यया ओषध्यो वीरुधश्च “प्राणन्ति” इव, तस्माद् भैषज्यं सम्भवति। सा एव स्थैर्यकारिणी शक्तिः व्यापकं पर्यावरणमपि नियच्छति—भूमेः कम्पनं शमयति, घोरं क्लेदं/आर्द्रतां च सुरक्षितेषु मार्गेषु नयति—यथा जीवनं स्वास्थ्यं च तथा सुस्थिता व्यवस्था पुनः प्रतिष्ठाप्यते, धार्यते च।
Sukta 33
अथर्ववेदस्य १.३३ सूक्तम् ‘आपः-सूक्त’ इति प्रसिद्धम्। अत्र आपो जीविताः, दीप्तिमत्यः, पावन्यः ‘हिरण्यवर्णाः’ ‘पूतयः’ इवाभिधीयन्ते; तासु सवितुः प्रसवशक्तिः तथा अग्नेर्गर्भभूतं निगूढं तेजोऽवस्थितम्। स्नानार्थं, प्रोक्षणार्थं, पानार्थं च जले मन्त्रोच्चारणेन एतत् पठ्यते; तेन मलदोषरोगाः प्रशाम्यन्ति, आपश्च रोगिणे गृहाय च ‘शं’ ‘स्योणाः’—कल्याणदाः, सौम्याः, अनघाः शक्तयः—भवन्ति।
Sukta 34
अथर्ववेदस्य १.३४ सूक्तं “मधु”-मन्त्ररूपं, यत्र मधुजाता वल्ल्योषधिः (ओषधि/वीरुत्) पावनीकृता, तस्याः प्रियं प्राणधारकं च गुणं यजमानस्य देहे वाचि च सामाजिकक्षेत्रे च संक्रामयितुं प्रयुज्यते। ओषध्याः कर्मणि—प्रायः मधुना सह—तस्याः स्पर्शग्रहणादिभिः तथा जपेन च “मधुमत्” कल्याणं साध्यते—आरोग्यं, मधुरवाक्यता, मनोवशीकरणं, सौहार्दं, आकर्षणं च।
Sukta 35
अयं संक्षिप्तोऽथर्वणीयो मन्त्रः हिरण्यं बद्धमणिरूपेणाभिषिञ्चति—येन धारकाय आयुः (दीर्घजीवनम्), वर्चः (तेजस्विता), बलम्/ओजः (शक्तिः) च प्राप्यन्ते। अपां वनस्पतीनां च संयुक्ताः शक्तयः धारके समाह्रियन्ते; ततः मासऋतुसंवत्सराणां क्रमचक्रेण जीवनं पूर्यते स्थिरीक्रियते च। इन्द्राग्नी सर्वे च देवाः अनुमोदन्ताम्, यथा एषा आशीः निरवरोधा तिष्ठेत्।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.