Anuvaka 4
मंत्रबल (ब्रह्मन्), शुद्ध करणारे जल, मधुरता देणाऱ्या औषधी वनस्पती, आणि ताईत म्हणून धारण केलेले सुवर्ण—या अभिषिक्त शक्तींमुळे ‘सुभूती’ (शुभ समृद्धी/कल्याणकारी वृद्धी) प्राप्त व स्थिर करणे; उद्देश जीवन, प्राणशक्ती, आरोग्यपुनर्स्थापना आणि सामाजिक कल्याण. उपथीम: आशापाल—आशांचा पूर्णकर्ता/रक्षक व स्थैर्याचा संरक्षक; ब्रह्मन् हे जीवनदायी सामर्थ्य, जे औषधींना ‘श्वास’ देऊन उपचार शक्य करते; आपः (जल) हे सवितृची जनकता व अग्नीचे तेज धारण करणारे प्रकाशमय शुद्धिकारक; मधु (मधुरता) शरीर, वाणी आणि इतर जीवनप्रक्रियांमध्ये संचारित होणे.
Suktas in Anuvaka 4
Sukta 31
AV 1.31 हे संक्षिप्त आथर्वणिक कल्याण‑समृद्धीचे सूत्र आहे. आशा जपणारा व पूर्ण करणारा ‘आशापाल’ तसेच चारही दिशांचे स्थैर्य देणारे रक्षक यांचे आवाहन करून ‘सुभूती’ (शुभ भरभराट) प्राप्त व्हावी असा हेतू आहे. यात निरृतीच्या बांधून ठेवणाऱ्या ‘पाशां’पासून (दुर्दैव, संकुचन, संकट) अपोत्रोपायिक मुक्तीची याचना असून, आई‑वडील, गुरेढोरे, लोक—संपूर्ण गृहस्थजीवनावर कल्याणाशीर्वाद दिला जातो. शेवटी “आम्ही दीर्घकाळ सूर्याचे दर्शन घडो” अशी दीर्घायुष्याची इच्छा व्यक्त होते.
Sukta 32
AVŚ 1.32 मध्ये अथर्वणिक ब्रह्मन् (मंत्रशक्ती)चे जीवनदायी सामर्थ्य म्हणून स्तवन केले आहे; त्याच्यामुळे औषधी वनस्पती “श्वास घेतात” आणि त्यामुळे उपचार शक्य होतात, असे सांगितले आहे. हीच स्थैर्य देणारी शक्ती व्यापक पर्यावरणावरही लागू करून—भूमीची कंपने शांत करणे आणि धोकादायक ओलावा सुरक्षित मार्गांनी वाहू देणे—यांद्वारे जीवन, आरोग्य आणि स्थिर सुव्यवस्था पुनर्स्थापित व टिकवली जाते, असे वर्णन केले आहे.
Sukta 33
AV 1.33 हे आपः-सूक्त आहे. ते जलाला जिवंत, तेजस्वी शुद्धिकर्ता—“सुवर्णवर्ण” व “शुद्ध करणारे”—असे अभिषिक्त करते; ज्यामध्ये सवितृची जननशक्ती आणि अग्नीचे गूढ तेज (गर्भरूपाने, ‘भ्रूण’ म्हणून) वास करते. स्नान, शिंपडणे (प्रोक्षण) किंवा पिण्यासाठी पाण्यावर हे सूक्त पठण केल्यास अशुद्धी व रोग शांत होतात आणि ते जल शम् व स्योणाः—रुग्ण व गृहस्थासाठी कल्याणकारी, सौम्य, हितकर शक्ती—असे बनते.
Sukta 34
AV 1.34 हे ‘मधु (गोडवा)’ विषयक मंत्ररूप आकर्षण/उपचार आहे. यात मधातून उत्पन्न झालेली वेल/औषधी (ओषधी/वीरुत) पवित्र मानून, तिचा प्रिय, जीवनधारक गुण साधकाच्या शरीरात, वाणीमध्ये आणि सामाजिक क्षेत्रात स्थानांतरित केला जातो. वनस्पतीचे विधिपूर्वक हाताळणे—अनेकदा प्रत्यक्ष मधासह—आणि मंत्रोच्चार यांद्वारे ‘मधुर’ कल्याण साध्य करणे हा हेतू आहे: आरोग्य, गोड वचन, मानसिक प्रभाव, सौहार्द/एकमत, आणि आकर्षण.
Sukta 35
हा लघु अथर्वणिक मंत्र हिरण्य (सोने) बांधण्याच्या ताईत/ताबीज म्हणून अभिमंत्रित करून, आयुष्य (दीर्घायुष्य), वर्चस् (तेजस्वी जीवनशक्ती) आणि बल/ओजस् (शक्ती) देण्याची कामना करतो. जलांचे व औषधी/वनस्पतींचे संयुक्त सामर्थ्य धारणकर्त्यामध्ये एकवटून, महिने–ऋतू–वर्ष या सुव्यवस्थित चक्राद्वारे जीवन “भरून” व स्थिर करतो; इंद्र–अग्नी आणि सर्व देवतांची संमती मागून, हा आशीर्वाद कोणत्याही अडथळ्याविना टिकून राहावा अशी प्रार्थना करतो.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.