
Rājānna-bhojane Prāyaścitta-vidhiḥ
Ritual-Manual / Ethical-Discourse
Adhyāya 130 przedstawia dydaktyczny dialog, w którym Pṛthivī (Vasundharā), po usłyszeniu o dīkṣā, pyta Varāhę/Nārāyaṇę, jak oczyszczeni są ci, którzy popełniają wykroczenia (aparādhas), a zwłaszcza jaki błąd (doṣa) wiąże się ze spożywaniem rājānna, pożywienia dostarczanego przez królów. Varāha ostrzega, że nawet bhaktowie, którzy spożywają rājānna z chciwości lub lęku, ponoszą poważne konsekwencje i długotrwałe cierpienia w narace. Poucza, że śubha-bhāgavatowie powinni generalnie unikać takiego pożywienia, ponieważ królewska działalność może być rājasa/tāmasa lub moralnie skażona. Następnie podaje warunkowe zezwolenie: jeśli pożywienie jest przygotowane przez bhāgavatów po właściwej instalacji i czczeniu Viṣṇu oraz poparte prawym dawaniem, nie skaża spożywającego. Tym, którzy spożyli rājānna, przepisuje ekspiacje: jedno cāndrāyaṇa, surowe taptakṛcchra i jedno sāntapana, potwierdzając jednocześnie, że unikanie jest preferowaną dyscypliną dla poszukujących najwyższego celu.
Verse 1
अथ राजान्नभोगे प्रायश्चित्तम् ॥ सूत उवाच ॥ एवं दीक्षां ततः श्रुत्वा नारायणमुखान्मही ॥ विशुद्धमानसा देवी नारायणमथाब्रवीत् ॥
Teraz, pokuta dotycząca spożywania królewskiego pożywienia. Sūta rzekł: Usłyszawszy tak tę inicjację z ust Nārāyaṇy, bogini Ziemia - jej umysł oczyszczony - wtedy przemówiła do Nārāyaṇy.
Verse 2
धरण्युवाच ॥ अहो ते दीक्षामाहात्म्यं यस्य वै व्युष्टिरुत्तमा ॥ श्रुत्वाहं तु महाभाग जातास्मि विमला विभो ॥
Dharaṇī rzekła: 'O, wielkość twej dīkṣy, świętej inicjacji, przez którą świt pomyślności jest najwyższy! Usłyszawszy ją, o błogosławiony, stałam się oczyszczona, o potężny.'
Verse 3
अहो देवस्य माहात्म्यं लोकनाथस्य तत्त्वतः ॥ येन सा कारिता दीक्षा चातुर्वर्ण्यसुखावहा ॥
O, prawdziwa wielkość Boga, Pana świata - przez którego ta dīkṣa została ustanowiona, przynosząc dobrostan czterem warnom, porządkom społecznym.
Verse 4
एकं मे परमं गुह्यं यदीश हृदि वर्त्तते ॥ भव भक्तसुखार्थाय तत्त्वं मे वक्तुमर्हसि ॥
Jedna najwyższa tajemnica przebywa w moim sercu, o Panie. Dla dobra bhaktów powinieneś objawić mi jej prawdę.
Verse 5
देव पूर्वापराधास्ते द्वात्रिंशदपि कीर्तिताः ॥ एवं कृत्वापराधानि मनुजा ह्यल्पचेतसः ॥
O Boże, dawne wykroczenia zostały wyliczone - trzydzieści dwa w liczbie. Popełniwszy tak wykroczenia, ludzie o ograniczonym rozeznaniu popadają w winę.
Verse 6
कर्मणा केन शुद्ध्यन्ति अपराधस्य कारिणः ॥ तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन मम प्रीत्या च माधव ॥
Jakim czynem zostają oczyszczeni ci, którzy popełniają wykroczenie? Powiedz mi to zgodnie z prawdą i z miłością ku mnie, o Mādhavo.
Verse 7
तद्वै भूम्याः वचः श्रुत्वा हृषीकेशो महामनाः ॥ दिव्यं ध्यानं समादाय प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥
Usłyszawszy słowa Ziemi, Hṛṣīkeśa, wielkiego umysłu, wszedł w boską kontemplację, a następnie odpowiedział Vasundharā.
Verse 8
श्रीवराह उवाच ॥ शुद्धा भागवता भूत्वा मम कर्मपरायणाः ॥ ये तु भुञ्जन्ति राजान्नं लोभेन च भयेन वा ॥
Śrī Varāha rzekł: "Nawet po staniu się czystymi jako bhāgavatowie i oddanym prowadzeniu się według przeze mnie przepisanego postępowania, ci którzy mimo to spożywają rājānna z chciwości lub ze strachu, "
Verse 9
आपद्गता हि भुञ्जन्ति राजान्नं तु वसुन्धरे ॥ दशवर्षसहस्राणि पच्यन्ते नरके नराः ॥
"Albowiem, o Vasundharā, ci którzy popadli w ucisk, spożywają rājānna; jednak ludzie podobno 'gotują się', czyli cierpią, w piekle przez dziesięć tysięcy lat."
Verse 10
ततो दीनमना भूत्वा सा मही संशितव्रता ॥ उवाच मधुरं वाक्यं सर्वलोकसुखावहम् ॥
Wtedy, stawszy się przygnębioną na duchu, ta Ziemia, niezłomna w swojej przysiędze, wypowiedziała słodkie słowa, mające na celu dobro wszystkich światów.
Verse 11
धरण्युवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देव हृदये हि व्यवस्थितम् ॥ को नु दोषोऽस्ति राज्ञां हि तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥
Dharaṇī rzekła: "Wysłuchaj, o Panie, tego co prawdziwie jest utrwalone w moim sercu: jakiż, w istocie, jest występek królów? To powinieneś mi wyjaśnić."
Verse 12
ततो भूम्याः वचः श्रुत्वा सर्वधर्मविदां वरः ॥ प्राह नारायणो वाक्यं धर्मकामां वसुन्धराम् ॥
Wtedy, usłyszawszy słowa Ziemi, Nārāyaṇa, najwybitniejszy wśród znawców wszelkiej dharmy, zwrócił się do Vasundhary, która pragnie dharmy, z odpowiedzią.
Verse 13
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरि तत्त्वेन गुह्यमेतदनिन्दिते ॥ राजान्नं तु न भोक्तव्यं शुभैर्भागवतैः सदा ॥
Śrī Varāha rzekł: "Słuchaj, o piękna, o nienaganna, tego sekretu takim, jaki on prawdziwie jest: rājānna nie powinno być spożywane przez cnotliwych bhāgavatów w żadnym czasie."
Verse 14
यद्यप्येष समत्वेन राजा लोके प्रवर्तते ॥ राजसं तामसं वापि कुर्वन्कर्म सुदारुणम् ॥
"Nawet jeśli król działa w świecie z pozorem bezstronności, może nadal popełniać surowe czyny, które są rājasyczne lub nawet tāmasyczne."
Verse 15
अपि वा गर्हितं तेन राजान्नं तु वसुन्धरे ॥ धर्मसन्धानार्थाय न तु मे रोचते भुवि ॥
"Albo też, o Vasundharā, to rājānna staje się godne potępienia z jego powodu, czyli władcy. Nawet dla zachowania porządku społecznego, czyli dharmy, nie jest mi to miłe na ziemi."
Verse 16
ततो यद्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथा राज्ञां तु भोज्यं वै शुद्धैर्भागवतैर्नरैः ॥
"Dlatego, słuchaj, o Vasundharā, tego wszystkiego, co wyjaśnię, mianowicie, w jaki sposób zaopatrzenie króla może być spożywane przez oczyszczonych bhāgavatów."
Verse 17
स्थापयित्वा तु मां देवि विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ धनधान्यसमृद्धानि दत्त्वा भागवतैरपि
Po ustanowieniu Mnie, o Bogini, poprzez obrzęd przepisany zgodnie z właściwą procedurą, oraz po rozdaniu, poprzez czcicieli Bhagawana, darów obfitujących w bogactwo i zboże …
Verse 18
सिद्धं भागवतैश्चान्नं मम प्रापणशेषकम् ॥ भुञ्जानस्तु वरारोहे न स पापेन लिप्यते
A pożywienie przygotowane przez czcicieli, pozostałość po złożeniu mi ofiary, gdy ktoś je spożywa, o o pięknych biodrach, nie zostaje skażony grzechem.
Verse 19
धरण्युवाच ॥ राजान्नं तु नरो भुक्त्वा शुद्धो भागवतः शुचिः ॥ कर्मणा केन शुद्ध्येत तन्मे ब्रूहि जनार्दन
Ziemia rzekła: „Gdy człowiek spożył królewskie pożywienie, nawet jeśli jest czystym czcicielem i osobiście nieskalany, jakim czynem może zostać oczyszczony? Powiedz mi to, o Dżanardana.”
Verse 20
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यन्मां त्वं भीरु भाषसे ॥ तरन्ति पुरुषा येन राजान्नस्योपभुञ्जकाः
Śri Waraha rzekł: „Wysłuchaj Mnie w prawdzie, o Bogini, w sprawie, o którą pytasz w bojaźni. Dzięki temu środkowi ci, którzy spożywają królewskie pożywienie, przekraczają winę.”
Verse 21
एकं चान्द्रायणं कृत्वा तप्तकृच्छ्रं च पुष्कलम् ॥ कुर्यात्सान्तपनं चैव शीघ्रं मुच्यन्ति किल्बिषात्
Po podjęciu jednej obserwancji Czandrajana oraz pełnego Taptakriczry, należy również odprawić Santapanę; szybko zostają uwolnieni od występku.”
Verse 22
न तस्य चापराधोऽस्ति वसुधे वै वचो मम ॥ एवमेव न भोक्तव्यं राजान्नं वै कदाचन ॥ ममात्र पूजाकामेन यदीच्छेत्परमां गतिम्
Nie ma w nim przewinienia, o Wasudho, to moje słowo. Jednakże królewskiego pożywienia nigdy nie należy spożywać, jeśli ktoś, pragnąc tu oddawać mi cześć, dąży do najwyższego celu.”
Verse 23
भगवद्वचनं श्रुत्वा कम्पिता च वसुन्धरा ॥ दिनानि सप्त दश च भयं तीव्रमजायत
Usłyszawszy słowa Pana, Wasundhara zadrżała; a przez siedemnaście dni ogarnęło ją intensywne przerażenie.
Verse 24
एवं विष्णुवचः श्रुत्वा धरणी संशितव्रता ॥ वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वरानना
Tak więc, usłyszawszy słowa Wisznu, Dharani, niezłomna w swojej przysiędze, odpowiedziała bogu, który przybrał postać Warahy, ona o pięknej twarzy.
After the preceding discussion of dīkṣā, Pṛthivī (Vasundharā) raises a practical dharma-question: how can people who have committed specified aparādhas be purified, and what is the precise doṣa involved in consuming rājānna (royal-provided food)?
Varāha/Nārāyaṇa explains that rājānna is ethically and ritually hazardous for śubha-bhāgavatas because kingship often operates amid rājasa/tāmasa impulses and morally compromised acts; even devotees who eat such food from greed or fear accrue grave demerit and suffer long in naraka.
Pṛthivī, alarmed, asks for a principled rule. Varāha gives a two-part resolution: (1) the normative discipline is avoidance of rājānna for those seeking the highest goal; (2) a conditional exception exists—if the food is prepared/“accomplished” by bhāgavatas with Viṣṇu properly installed and worshipped and supported by righteous gifting, it does not taint the eater. For those who already consumed rājānna, he prescribes prāyaścitta: one cāndrāyaṇa, a strong taptakṛcchra, and one sāntapana.
No explicit toponyms or river systems are mentioned in this adhyāya; the setting is dialogic and ethical-ritual rather than geographically anchored.
The text frames rājānna as ethically risky because royal conduct may involve rājasa or tāmasa motivations and potentially blameworthy actions; therefore, devotees (bhāgavatas) are instructed to avoid such food. If consumption occurs, the chapter emphasizes purification through defined prāyaścittas and allows a conditional exception when the food is ritually aligned—prepared by bhāgavatas with Viṣṇu properly installed/worshipped and supported by righteous giving—so that the eater is not stained by pāpa.
The chapter does not specify seasons or calendrical festivals, but it explicitly names a lunar-based expiation, cāndrāyaṇa, whose discipline is traditionally structured around the waxing and waning of the moon. No tithi, māsa, or ṛtu markers are directly stated in the provided verses.
Although it does not discuss ecology explicitly, the terrestrial-ethical framing is carried by Pṛthivī/Vasundharā as the questioning voice concerned with dharma and the consequences of human conduct. The chapter links social consumption patterns (state-linked food, coercion, greed, fear) to moral pollution and purification, presenting restraint and ritual accountability as mechanisms for maintaining orderly life on earth (bhūmi-dharma) rather than destabilizing it through ethically compromised sustenance.
No specific dynasties, royal lineages, or named sages are cited in this adhyāya beyond the narrative speakers (Sūta as narrator; Varāha/Nārāyaṇa; Pṛthivī/Vasundharā). The term rājā is used generically to denote kingship as an institution rather than a particular historical ruler.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.