Opening the text

Dantakāṣṭha-carvaṇa-prāyaścitta
Ritual-Manual
Ten adhyāya rozwija się jako dydaktyczny dialog między Varāhą a Pṛthivī na temat rytualnej czystości i moralnych konsekwencji codziennego postępowania. Varāha oświadcza, że ten, kto zbliża się do niego po przeżuciu dantakāṣṭha (patyczka do zębów), może unieważnić wcześniej nagromadzone przewinienia, przedstawiając ten czyn jako potężny środek oczyszczający. Pṛthivī, ugruntowana w dharmie, pyta, jak pojedynczy błąd lub czyn mógłby wymazać ogromną karmę, która zazwyczaj wymaga wielkiego cierpienia. Varāha odpowiada, podkreślając nieczystość ciała: usta są wypełnione flegmą, żółcią, krwią, ropą i przykrym zapachem, a żucie patyczka do zębów niszczy "nasienie" takiej nieczystości, jednocześnie sugerując uchybienie w czystości w stylu bhāgavata, gdy brakuje właściwego postępowania. Pṛthivī następnie pyta o środek zaradczy dla tych, którzy pominęli patyczek do zębów, a jednak wykonywali obrzędy. Varāha przepisuje prāyaścittę: spanie na otwartym powietrzu pod niebem (ākāśa-śayana) przez dwa lub pięć dni przy powstrzymaniu się od dantakāṣṭha, dzięki czemu przewinienie zostaje usunięte.
Verse 1
अथ दन्तकाष्ठाचर्वणप्रायश्चित्तम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ दन्तकाष्ठमचरवित्वा यो हि मामुपसर्पति ॥ पूर्वकालकृतं कर्म तेन चैकेन नश्यति
Teraz, odkupienie dotyczące nieżucia patyczka do zębów. Śri Waraha rzekł: „Ktokolwiek zbliża się do mnie bez żucia patyczka do zębów, przez ten jeden czyn, uczynek dokonany w dawnych czasach zostaje zniszczony.”
Verse 2
नारायणवचः श्रुत्वा पृथिवी धर्मसंश्रितः ॥ विष्णुभक्तसुखार्थाय हृषीकेशमुवाच ह
Usłyszawszy słowa Narajany, Prythiwi, ustalona w dharmie, przemówiła do Hryszikeśy, dla dobra czcicieli Wisznu.
Verse 3
धरण्युवाच ॥ सर्वकालकृतं कर्म क्लेशेन महताऽनघ ॥ कथमेकापराधेन सर्वमेव प्रणश्यति ॥
Pṛthivī rzekła: "O bezgrzeszny, jakże cała karma zgromadzona przez długi czas, zdobyta wielkim trudem, może zostać zniszczona przez jedno wykroczenie?"
Verse 4
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरी तत्त्वेन कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ येन चैका पराधेन पूर्वकर्म प्रणश्यति ॥
Śrī Varāha rzekł: "Posłuchaj, o piękna, o niewinna pani, gdy wyjaśniam zasadę w prawdzie: jak jedno wykroczenie sprawia, że wcześniejsza karma ulega zniszczeniu."
Verse 5
मनुष्यः किल्बिषी भद्रे कफपित्तसमन्वितः ॥ पूयशोणितसम्पूर्णं दुर्गन्धि मुखमस्य तत् ॥
"Człowiek, o łagodna pani, jest naznaczony wadą; obdarzony flegmą i żółcią, jego usta są wypełnione ropą i krwią, i są złowonnymi."
Verse 6
तत्सर्वबीजं नश्येत दन्तकाष्ठस्य भक्षणात् ॥ शुद्धिर्भागवती चैव आचारेण विवर्जिता ॥
"Przez spożywanie patyczka do zębów (dantakāṣṭha), to całe 'nasienie' (podstawa) zostaje zniszczone; a pobożna czystość wobec Bhagawana jest również wykluczona, gdy brakuje właściwego postępowania."
Verse 7
धरण्युवाच ॥ दन्तकाष्ठमखादित्वा यः कर्माणि करोति ते ॥ प्रायश्चित्तं च मे ब्रूहि येन धर्मो न नश्यति ॥
Pṛthivī rzekła: "Powiedz mi również o pokucie (prāyaścitta), dzięki której dharma nie ginie dla tego, kto wykonuje obrzędy po niespożyciu patyczka do zębów."
Verse 8
श्रीवराह उवाच ॥ एवमेतन्महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि हीदं ते यथा शुध्यन्ति मानवाः ॥
Śrī Varāha rzekł: "Tak jest, o szlachetna pani, jak mnie pytasz. Wyjaśnię ci to, jak ludzie zostają oczyszczeni."
Verse 9
आकाशशयनं कृत्वा दिनानि द्वे च पञ्च च ॥ अभुक्तदन्तकाष्ठाश्च एवं शुध्यन्ति मानवाः ॥
"Przyjąwszy 'spanie pod gołym niebem' przez dwa dni lub przez pięć dni, i powstrzymując się od spożywania patyczka do zębów, w ten sposób ludzie zostają oczyszczeni."
Verse 10
कुतस्तस्यापराधोऽस्ति एवमेव न संशयः ॥
"Jakiż mógłby być występek w jego przypadku? Dokładnie tak jest, nie ma wątpliwości."
Verse 11
एवं ते कथितं भद्रे दन्तकाष्ठस्य भक्षणम् ॥ य एतेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥
"Tak oto, o dobra pani, sprawa spożywania patyczka do zębów została ci wyjaśniona. Ktokolwiek odbywa pokutę według tej procedury..."
Varāha and Pṛthivī enter a dharma-śāstra style discussion on daily ācāra and ritual purity, focusing on the ethical weight of seemingly minor bodily practices (especially oral cleanliness).
Varāha asserts a striking claim: approaching him after chewing a dantakāṣṭha can nullify previously accumulated wrongdoing; Pṛthivī challenges the karmic logic of how a single act could erase extensive past demerit.
Varāha justifies the rule through a corporeal-impurity rationale—depicting the mouth as a locus of phlegm, bile, blood, pus, and foul odor—and frames dantakāṣṭha as destroying the ‘seed’ of impurity; he then provides a corrective prāyaścitta for those who omitted the tooth-stick yet performed rites: ākāśa-śayana for two or five days with abstention related to dantakāṣṭha.
No explicit historical sites, rivers, regions, or sacred groves are mentioned in this adhyāya; the setting is a dialogic, non-localized instructional context between Varāha and Pṛthivī.
The chapter frames everyday bodily discipline (especially oral cleanliness and regulated conduct) as ethically consequential: the text instructs that correct practice surrounding dantakāṣṭha and prescribed expiation for lapses functions to restore ritual and moral order, presented through a debate on how a single act can affect accumulated karma.
No lunar phases (tithi), months, or seasonal markers are specified. The only timing given is duration: the prāyaścitta is to be undertaken for either two days or five days (dināni dve ca pañca ca), along with ākāśa-śayana and abstention related to dantakāṣṭha.
Environmental stewardship is implicit rather than explicit: Pṛthivī’s role as the questioning Earth foregrounds a terrestrial-ethical lens in which personal conduct (ācāra) is treated as part of maintaining dharma. The dialogue suggests that disciplined daily practices and corrective penances contribute to social-ritual stability, which the text often associates with the well-being of the Earth as a moral-ecological order.
No royal lineages, sages, or administrative figures are named in this passage. The only figures explicitly present are Varāha (as instructor) and Pṛthivī (as dharma-oriented interlocutor).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.