Opening the text

Lavaṇadhenu-dāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi / Merit Discourse)
Osadzony w ramach nauczania Waraha, Prithiwi, ten rozdział nakazuje lawanadhenu-dana, czyli darowiznę rytualnej „krowy” uformowanej z soli. Mówca, przedstawiony jako Hota, podaje procedurę krok po kroku: krowa solna o wymiarze szesnastu prastha jest umieszczana na przygotowanym gruncie wyłożonym skórą czarnej antylopy i trawą kuśa, w towarzystwie cielęcia i kończyn z trzciny cukrowej. Złoto przypisane jest rogom i pyskowi, srebro kopytom, a różne pokarmy, wonie i substancje cechom ciała, mianowicie: dżagery dla twarzy, owoce dla zębów, cukier dla języka, pachnący nos, oczy z klejnotów, uszy z liści, boki z drzewa sandałowego i wymiona z masła. Tekst następnie nakazuje oddawanie czci kwiatami i kadzidłem, ofiarowanie kwalifikowanemu Brahminie oraz określa pomyślne czasy, takie jak zaćmienia, sankranti, wyatipata i ajana. Mantra ujmuje dar jako mającego postać Rudry, obiecując oczyszczenie i osiągnięcie Rudra-loka.
Verse 1
अथ लवणधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ लवणधेनुं प्रवक्ष्यामि तां निबोध नृपोत्तम ॥ षोडशप्रस्थसंयुक्तां धेनुं कृत्वा तु मानवः ॥
Teraz następuje opis wielkości darowania "słonej krowy". Hotṛ rzekł: "Wyjaśnię słoną krowę; pojmij to, o najlepszy z królów. Uczyniwszy krowę składającą się z szesnastu prasthów (soli), człowiek (powinien postąpić tak)."
Verse 2
अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे ॥ धेनुं लवणमयीं कृत्वा षोडशप्रस्थसंयुताम् ॥
Na ziemi, która została rytualnie posmarowana i przygotowana, z czarną skórą antylopy i trawą kuśa rozłożoną na niej, należy uformować krowę z soli, wyposażoną w szesnaście prasthów (soli).
Verse 3
वत्सं चतुर्भी राजेन्द्र इक्षुपादांश्च कारयेत् ॥ सुवर्णमुखशृङ्गाणि खुरा रौप्यमयास्तथा ॥
O panie królów, należy również kazać wykonać cielę z czterema (częściami), a nogi z trzciny cukrowej. Pysk i rogi powinny być ze złota, a kopyta podobnie ze srebra.
Verse 4
मुखं गुडमयं तस्या दन्ताः फलमया नृप ॥ जिह्वां शर्करया राजन् घ्राणं गन्धमयं तथा ॥ नेत्रे रत्नमये कुर्यात् कर्णौ पत्रमयौ तथा ॥ श्रीखण्डमयकोष्ठौ च नवनीतमयाः स्तनाः ॥
O królu: jej pysk powinien być z trzciny cukrowej; jej zęby z owoców. O władco, należy uczynić język z cukru, a nos podobnie z pachnących substancji. Należy uczynić oczy z klejnotów, a uszy podobnie z liści; jej boki powinny być z drzewa sandałowego, a wymiona z masła.
Verse 5
सूत्रपुच्छां ताम्रपृष्ठां दर्भरोमां पयस्विनीम् ॥ कांस्योपदोहां राजेन्द्र घण्टाभरणभूषिताम् ॥
O panie królów: (ukształtuj ją) z ogonem z nici, grzbietem z miedzi, sierścią z trawy darbha i jako taką, która "nosi mleko"; z naczyniem do doju z brązu dzwonowego, przyozdobioną dzwonkami i ozdobami.
Verse 6
सुगन्धपुष्पधूपैश्च पूजयित्वा विधानतः ॥ आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥
I po oddaniu jej czci zgodnie z zasadami za pomocą pachnących kwiatów i kadzideł, oraz przykrywszy ją parą szat, należy ofiarować ją braminowi.
Verse 7
नक्षत्रग्रहपीडां च सर्वकालं प्रदापयेत् ॥ ग्रहणे वाथ संक्रान्तौ व्यतीपाते तथायने ॥
I należy sprawić, by (ten dar) został przekazany dla ulgi w cierpieniach spowodowanych przez konstelacje i planety we wszystkich czasach - zwłaszcza przy zaćmieniu, przy tranzytach słonecznych (saṅkrānti), przy vyatīpāta oraz w punktach przesilenia (ayana).
Verse 8
द्विजाय साधुवृत्ताय वेदवेदाङ्गवेदिने ॥ द्विजाय साधुवृत्ताय कुलीनाय च धीमते ॥
Powinna być dana osobie dwukrotnie urodzonej (dvija) o prawym postępowaniu, uczonej w Wedach i ich pomocniczych naukach (Vedāṅga); osobie dwukrotnie urodzonej o prawym postępowaniu, dobrego rodu i przenikliwego umysłu.
Verse 9
वेदवेदाङ्गविदुषे श्रोत्रियायाहिताग्नये ॥ ईदृशाय प्रदातव्या तथाऽमत्सरिणे नृप ॥
Powinna być dana osobie uczonej w Wedach i ich pomocniczych naukach (Vedāṅga), śrotriji, temu, kto podtrzymuje święte ognie; takiej osobie - i podobnie wolnej od zawiści - o królu, ma być darowana.
Verse 10
आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन दक्षिणां कंबलं ददेत ॥ पूर्वोक्तेन विधानेन स्वशक्त्या कनकेन तु
Po przykryciu jej parą szat, należy ofiarować wełnianą derę jako dakszinę, stosując procedurę opisaną wcześniej, a także dać złoto stosownie do swoich możliwości.
Verse 11
ब्राह्मणं पूज्य विधिवत्पूर्वोक्तविधिना नृप ॥ सदक्षिणं च गोपुच्छं दत्त्वा ब्राह्मणहस्तके
O królu, po należnym uczczeniu bramina zgodnie z wcześniej opisaną procedurą, i po złożeniu w ręce bramina ogona krowy wraz z daksziną...
Verse 12
इमं मन्त्रं समुच्चार्य ततस्तां प्रतिपादयेत् ॥ इमां गृहीण भो विप्र रुद्ररूपां नमोऽस्तु ते
Następnie, po odrecytowaniu tej mantry, należy ją przedstawić: "Przyjmij to, o vipro; ona jest w formie Rudry. Cześć niech będzie tobie."
Verse 13
रसज्ञा सर्वभूतानां सर्वदेवनमस्कृता ॥ कामं पूरय मे देवि रुद्ररूपे नमोऽस्तु ते
O bogini, znająca istoty wszystkich istot, czczona przez wszystkich bogów - spełnij moją prośbę; o Ta o formie Rudry, cześć niech będzie tobie.
Verse 14
दत्त्वा धेनुं तु लवणेनैकाहं चैव तिष्ठति ॥ स्वयं त्रिरात्रं विप्रेण तथैव लवणाशिना
Po ofiarowaniu krowy, należy zachować powstrzemięźliwość przez jeden dzień, żywiąc się solą; podobnie przez trzy noce należy samemu zachować ją z braminem, żyjąc w ten sam sposób co jedzący sól.
Verse 15
सहस्रेण शतेनाथ स्वशक्त्या कनकेन तु ॥ दत्त्वेमां स्वर्गमाप्नोति यत्र देवो वृषध्वजः
A następnie, po ofiarowaniu tysiąca i stu, a także złota stosownie do swojej zdolności, człowiek osiąga niebiosa - gdzie przebywa bóg noszący sztandar z bykiem.
Verse 16
य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ॥ मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं च गच्छति
Człowiek, który słucha tego z nabożeństwem, lub sprawia, że to jest recytowane, zostaje uwolniony od wszystkich grzechów i udaje się do świata Rudry.
Verse 17
इष्ट्वा चैवं च मन्त्रं तु पुच्छदेशोपविश्य च ॥ छत्रकोपानहौ देये मुद्रिकाकर्णमात्रकैः
A po takim odprawieniu kultu i użyciu mantry, oraz po usadowieniu się w miejscu ogona, należy dać parasol i obuwie, wraz z pierścieniem i ozdobą ucha skromnej miary.
Within the Varāha–Pṛthivī upadeśa frame, the discourse turns to a merit-yielding, prāyaścitta-like gift: the lavaṇadhenu (a cow ritually fashioned from salt) and the conditions that make dāna efficacious—proper procedure (vidhi), proper recipient (pātra), and proper time (kāla).
Hotā delivers a prescriptive, stepwise manual for constructing the salt-cow (measured as sixteen prasthas), installing it on a ritually prepared ground (kṛṣṇājina and kuśa), adorning each bodily feature with mapped substances (metals, foods, fragrances, gems), worshipping it with flowers and incense, and then gifting it to a qualified Brāhmaṇa.
The rite culminates in mantra-prayoga that identifies the gift as Rudra-formed (vṛṣadhvaja/Rudra-rūpa), followed by the formal transfer (saṅkalpa and dāna) to a śrotriya/āhitāgni recipient at specially charged astronomical times (grahaṇa, saṅkrānti, vyatīpāta, ayana), sealing the act as purificatory and cosmically aligned.
The stated fruit is purification from faults/afflictions and attainment of Rudra-loka (Rudra’s world), with the implication that correct gifting neutralizes astral troubles (nakṣatra-graha pīḍā) and stabilizes the donor’s dharmic standing.
No explicit toponyms or river systems are named in this adhyāya; the setting is a generalized ritual space (prepared ground with kṛṣṇājina and kuśa).
The text frames regulated gifting (dāna) as a disciplined social-ethical act: resources are intentionally assembled, symbolically mapped onto a ‘cow’ form, and transferred to a qualified recipient. The internal logic emphasizes right procedure (vidhi), right recipient (pātra), and right timing (kāla) as mechanisms for purification and social order.
The chapter specifies performance or intensified giving during grahaṇa (eclipse), saṅkrānti (solar ingress), vyatīpāta (an auspicious/inauspicious astronomical yoga), and ayana (solstitial turning points). It also mentions continual appeasement for nakṣatra-graha pīḍā (astral afflictions).
Although not explicitly ecological, the rite can be read as a terrestrial-balance motif: substances drawn from agrarian and mineral domains (salt, sugar, ghee, metals, fragrances) are ritually re-ordered into a non-violent substitute ‘cow’ and redistributed. This models a managed circulation of materials—an early ethical economy of resources—compatible with the Varāha–Pṛthivī frame of maintaining worldly stability through regulated conduct.
No dynastic lineages are named. The narrative addresses a ruler (nṛpa/nṛpottama/rājendra) and specifies recipient categories: brāhmaṇa characterized as sādhuvṛtta, kulīna, dhīmat, vedavedāṅgavid, śrotriya, and āhitāgni. Rudra (vṛṣadhvaja) is invoked as the theological referent in the mantra and stated destination (Rudra-loka).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.