Adhyaya 108: The Eulogy and Procedure of Donating the ‘Salt-Cow’ (Lavaṇadhenu)

Verse 1

अथ लवणधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ लवणधेनुं प्रवक्ष्यामि तां निबोध नृपोत्तम ॥ षोडशप्रस्थसंयुक्तां धेनुं कृत्वा तु मानवः ॥

ଏବେ ‘ଲବଣ-ଧେନୁ’ ଦାନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୁହାଯାଉଛି। ହୋତା କହିଲେ—ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଲବଣ-ଧେନୁର ବିଧି ଜାଣ। ମନୁଷ୍ୟ ଷୋଳ ପ୍ରସ୍ଥ ଲବଣଯୁକ୍ତ ଧେନୁ ତିଆରି କରି (ଆଗକୁ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 2

अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे ॥ धेनुं लवणमयीं कृत्वा षोडशप्रस्थसंयुताम् ॥

ଅନୁଲିପ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିବା ଭୂମିରେ, ଉପରେ କୃଷ୍ଣାଜିନ ଓ କୁଶ ପତ୍ରାଇ, ଷୋଳ ପ୍ରସ୍ଥ ଲବଣଯୁକ୍ତ ଲବଣମୟୀ ଧେନୁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

वत्सं चतुर्भी राजेन्द्र इक्षुपादांश्च कारयेत् ॥ सुवर्णमुखशृङ्गाणि खुरा रौप्यमयास्तथा ॥

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଚାରି (ଅଂଶ) ଯୁକ୍ତ ବଛଡ଼ା ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପାଦଗୁଡ଼ିକୁ ଇଖୁ (ଆଖୁ) ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉ। ମୁଖ ଓ ଶୃଙ୍ଗ ସୁବର୍ଣ୍ଣର, ଖୁର ରୌପ୍ୟମୟ ହେଉ।

Verse 4

मुखं गुडमयं तस्या दन्ताः फलमया नृप ॥ जिह्वां शर्करया राजन् घ्राणं गन्धमयं तथा ॥ नेत्रे रत्नमये कुर्यात् कर्णौ पत्रमयौ तथा ॥ श्रीखण्डमयकोष्ठौ च नवनीतमयाः स्तनाः ॥

ହେ ନୃପ, ତାହାର ମୁଖ ଗୁଡ଼ମୟ ହେଉ; ଦାନ୍ତ ଫଳମୟ ହେଉ। ହେ ରାଜନ, ଜିହ୍ବା ଶର୍କରାର, ଘ୍ରାଣ ସୁଗନ୍ଧିଦ୍ରବ୍ୟର ହେଉ। ନେତ୍ର ରତ୍ନମୟ କର, କର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ରମୟ କର। ପାର୍ଶ୍ୱ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ (ଚନ୍ଦନ)ମୟ ଏବଂ ସ୍ତନ ନବନୀତ (ମକ୍ଖନ)ମୟ ହେଉ।

Verse 5

सूत्रपुच्छां ताम्रपृष्ठां दर्भरोमां पयस्विनीम् ॥ कांस्योपदोहां राजेन्द्र घण्टाभरणभूषिताम् ॥

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାହାର ପୁଛ ସୂତ୍ରର, ପିଠ ତାମ୍ରର, ରୋମ ଦର୍ଭ ଘାସର, ଏବଂ ତାହାକୁ ‘ପୟସ୍ୱିନୀ’ (ଦୁଗ୍ଧଦାୟିନୀ) ରୂପେ କର। ଦୋହନ ପାତ୍ର କାଂସ୍ୟର ହେଉ, ଏବଂ ଘଣ୍ଟା ଓ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ହେଉ।

Verse 6

सुगन्धपुष्पधूपैश्च पूजयित्वा विधानतः ॥ आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥

ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ଓ ଧୂପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ବସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମରେ ଆଛାଦିତ କରି ତାହା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

नक्षत्रग्रहपीडां च सर्वकालं प्रदापयेत् ॥ ग्रहणे वाथ संक्रान्तौ व्यतीपाते तथायने ॥

ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହଜନିତ ପୀଡା ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଦାନ ସର୍ବକାଳ କରାଇବା ଉଚିତ; ବିଶେଷତଃ ଗ୍ରହଣ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବ୍ୟତୀପାତ ଓ ଅୟନ ସମୟରେ।

Verse 8

द्विजाय साधुवृत्ताय वेदवेदाङ्गवेदिने ॥ द्विजाय साधुवृत्ताय कुलीनाय च धीमते ॥

ସଦାଚାରୀ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ; ଏବଂ ସଦାଚାରୀ, କୁଳୀନ ଓ ଧୀମାନ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ (ଏହି ଦାନ) ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 9

वेदवेदाङ्गविदुषे श्रोत्रियायाहिताग्नये ॥ ईदृशाय प्रदातव्या तथाऽमत्सरिणे नृप ॥

ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଓ ଆହିତାଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଏବଂ ଅମତ୍ସରୀଙ୍କୁ—ହେ ନୃପ—ଏହା ଦାନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 10

आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन दक्षिणां कंबलं ददेत ॥ पूर्वोक्तेन विधानेन स्वशक्त्या कनकेन तु

ବସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମରେ ଆଛାଦିତ କରି, ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ କମ୍ବଳ ଦେବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସୁନା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 11

ब्राह्मणं पूज्य विधिवत्पूर्वोक्तविधिना नृप ॥ सदक्षिणं च गोपुच्छं दत्त्वा ब्राह्मणहस्तके

ହେ ନୃପ! ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରି, ଦକ୍ଷିଣାସହ ଗୋପୁଛ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଦେଇ…

Verse 12

इमं मन्त्रं समुच्चार्य ततस्तां प्रतिपादयेत् ॥ इमां गृहीण भो विप्र रुद्ररूपां नमोऽस्तु ते

ତାପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତାକୁ (ଦାନ) ଅର୍ପଣ କରିବ— “ହେ ବିପ୍ର! ଏହା ଗ୍ରହଣ କର; ଏହା ରୁଦ୍ରରୂପା। ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।”

Verse 13

रसज्ञा सर्वभूतानां सर्वदेवनमस्कृता ॥ कामं पूरय मे देवि रुद्ररूपे नमोऽस्तु ते

ହେ ଦେବୀ! ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ରସଜ୍ଞା, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତା— ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର। ହେ ରୁଦ୍ରରୂପେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 14

दत्त्वा धेनुं तु लवणेनैकाहं चैव तिष्ठति ॥ स्वयं त्रिरात्रं विप्रेण तथैव लवणाशिना

ଧେନୁ ଦାନ କରି ଏକ ଦିନ ଲବଣ ସହିତ ନିୟମ ପାଳନ କରେ; ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ ନିଜେ ତିନି ରାତି ଲବଣାହାରୀ ହୋଇ ରହେ।

Verse 15

सहस्रेण शतेनाथ स्वशक्त्या कनकेन तु ॥ दत्त्वेमां स्वर्गमाप्नोति यत्र देवो वृषध्वजः

ତାପରେ ହଜାର ଓ ଶତ ସହ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଏହି ଦାନ କଲେ, ଦାତା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ— ଯେଉଁଠାରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବ (ଶିବ) ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 16

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ॥ मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं च गच्छति

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପାଠ କରାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 17

इष्ट्वा चैवं च मन्त्रं तु पुच्छदेशोपविश्य च ॥ छत्रकोपानहौ देये मुद्रिकाकर्णमात्रकैः

ଏଭଳି ପୂଜା କରି ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରି, ପୁଚ୍ଛଦେଶରେ ବସି, ଛତ୍ର ଓ ପାଦୁକା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ସହିତ ଅଳ୍ପ ପ୍ରମାଣର ମୁଦ୍ରିକା ଓ କର୍ଣ୍ଣାଭରଣ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।