Adhyaya 108: The Eulogy and Procedure of Donating the ‘Salt-Cow’ (Lavaṇadhenu)

Verse 1

अथ लवणधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ लवणधेनुं प्रवक्ष्यामि तां निबोध नृपोत्तम ॥ षोडशप्रस्थसंयुक्तां धेनुं कृत्वा तु मानवः ॥

Ab main namak ki gaay ke baare mein batata hoon. Raja sahab, dhyaan se suno. Solah prasth namak lekar ek gaay ki shakal banao.

Verse 2

अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे ॥ धेनुं लवणमयीं कृत्वा षोडशप्रस्थसंयुताम् ॥

Zameen ko saaf karke tayyar karo. Uspe kala hiran ki khaal aur kusha ghaas bichha do. Phir namak se gaay banao, solah prasth namak lagao.

Verse 3

वत्सं चतुर्भी राजेन्द्र इक्षुपादांश्च कारयेत् ॥ सुवर्णमुखशृङ्गाणि खुरा रौप्यमयास्तथा ॥

Raja sahab, ek bachhda bhi banao. Uski chaar taange ganne ki tarah hon. Munh aur seeng sonne ke banao. Khur chandi ke hon.

Verse 4

मुखं गुडमयं तस्या दन्ताः फलमया नृप ॥ जिह्वां शर्करया राजन् घ्राणं गन्धमयं तथा ॥ नेत्रे रत्नमये कुर्यात् कर्णौ पत्रमयौ तथा ॥ श्रीखण्डमयकोष्ठौ च नवनीतमयाः स्तनाः ॥

Gaay ka munh gur se banao. Daant phal se hon. Jeebhi cheeni ki hon. Naak sugandh wali cheez se banao. Aankhein ratnon ki hon. Kaan patte se banenge. Pahalwan chandan ke hon. Thain makhan se banao.

Verse 5

सूत्रपुच्छां ताम्रपृष्ठां दर्भरोमां पयस्विनीम् ॥ कांस्योपदोहां राजेन्द्र घण्टाभरणभूषिताम् ॥

Raja, isko aise banao. Puuchh ke liye dhaga lagao. Peeche taanbe ka hissa lagao. Baal darbha ghaas se daalo. Doodh dene wali jaise banao. Kansi ka bartan rakho. Ghante aur gehne se saja do.

Verse 6

सुगन्धपुष्पधूपैश्च पूजयित्वा विधानतः ॥ आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥

Phool aur agarbatti se puja karo. Sab sahi tarike se karo. Do kapde se dhak do. Phir kisi brahman ko de do.

Verse 7

नक्षत्रग्रहपीडां च सर्वकालं प्रदापयेत् ॥ ग्रहणे वाथ संक्रान्तौ व्यतीपाते तथायने ॥

Yeh daan grah aur nakshatron ke paap door karne ke liye karo. Har waqt karo, khaas kar grahan mein. Sankranti mein bhi karo. Doosre khaas dinon mein bhi karo.

Verse 8

द्विजाय साधुवृत्ताय वेदवेदाङ्गवेदिने ॥ द्विजाय साधुवृत्ताय कुलीनाय च धीमते ॥

Yeh doosre ko do jo acha chalta hai. Jo Ved aur uske saath ke granth jaanta hai. Ache ghar ka ho. Samajhdar ho. Aisa brahman ko hi do.

Verse 9

वेदवेदाङ्गविदुषे श्रोत्रियायाहिताग्नये ॥ ईदृशाय प्रदातव्या तथाऽमत्सरिणे नृप ॥

Jo Ved aur uske saath ki cheezein jaanta hai, usko do. Jo apni puja mein agni rakhta hai, usko do. Jiska dil saaf hai, kisi se bair nahi, usko bhi do. Raja, aise logon ko yeh daan dena chahiye.

Verse 10

आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन दक्षिणां कंबलं ददेत ॥ पूर्वोक्तेन विधानेन स्वशक्त्या कनकेन तु

Usko do kapde se dhak do. Ek kambal bhi do uphar ke taur pe. Jo pehle bataya gaya hai wahi tarika follow karo. Soncha bhi apni himmat ke hisaab se do.

Verse 11

ब्राह्मणं पूज्य विधिवत्पूर्वोक्तविधिना नृप ॥ सदक्षिणं च गोपुच्छं दत्त्वा ब्राह्मणहस्तके

Raja, ek brahman ki puja karo. Jo vidhi pehle batayi thi uske hisaab se karo. Uske haath mein gaay ki poonchh do. Uske saath uphar bhi do.

Verse 12

इमं मन्त्रं समुच्चार्य ततस्तां प्रतिपादयेत् ॥ इमां गृहीण भो विप्र रुद्ररूपां नमोऽस्तु ते

Phir yeh mantra padho. Iske baad woh cheez usko de do. Bolo, le lo yeh panditji. Yeh Rudra ka roop hai. Aapko namaste.

Verse 13

रसज्ञा सर्वभूतानां सर्वदेवनमस्कृता ॥ कामं पूरय मे देवि रुद्ररूपे नमोऽस्तु ते

Devi, tum sab jaante ho. Sab devi-devta tumhare aage jhukte hain. Mera ek kaam kar do, meri ichcha poori karo. Rudra ke roop wali, tumhe namaste.

Verse 14

दत्त्वा धेनुं तु लवणेनैकाहं चैव तिष्ठति ॥ स्वयं त्रिरात्रं विप्रेण तथैव लवणाशिना

Gaay de diya to ek din vrat rakho. Sirf namak khao. Teen raat tak khud bhi yahi karo. Brahman bhi saath rahe, woh bhi namak khaye.

Verse 15

सहस्रेण शतेनाथ स्वशक्त्या कनकेन तु ॥ दत्त्वेमां स्वर्गमाप्नोति यत्र देवो वृषध्वजः

Ek hazaar aur sau, jitna tum de sakte ho, itna sona daan karo. Phir tumhe swarg milta hai. Wahan woh bhagwan rehte hain jinki nishani bail hai.

Verse 16

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ॥ मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं च गच्छति

Jo koi yeh baat bhav ke saath sunta hai, ya doosron ko sunata hai, uske saare paap khatam ho jaate hain. Woh Rudra ke duniya mein jaata hai.

Verse 17

इष्ट्वा चैवं च मन्त्रं तु पुच्छदेशोपविश्य च ॥ छत्रकोपानहौ देये मुद्रिकाकर्णमात्रकैः

Puja karke mantra padho. Phir bail ki poonch ke paas baith jao. Wahan chhata aur joota daan karo. Saath mein angoothi aur kaan ki chhoti cheez bhi do.