Adhyaya 108: The Eulogy and Procedure of Donating the ‘Salt-Cow’ (Lavaṇadhenu)
Lavaṇadhenu-dāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi / Merit Discourse)
வராஹ–பிருதிவி உரையாடலில் இவ்வத்தியாயத்தில் ஹோதா லவணதேனு-தானத்தின் (உப்பால் செய்யப்பட்ட பசு தானம்) விதியும் மகிமையும் கூறுகிறார். பதினாறு பிரஸ்த அளவு உப்பால் பசுவை உருவாக்கி, சுத்தமான நிலத்தில் கருமான் தோல் மற்றும் குசா புல் மீது நிறுவ வேண்டும்; கன்றும் கரும்புக் கைகளும் அமைக்கப்படுகின்றன. கொம்பும் வாயும் பொன், குளம்புகள் வெள்ளி; முகம் வெல்லம், பற்கள் பழங்கள், நாக்கு சர்க்கரை, மூக்கு நறுமணம், கண்கள் ரத்தினம், காதுகள் இலைகள், பக்கங்கள் சந்தனம், மடிகள் வெண்ணெய் முதலிய பொருள்-நியாசம் சொல்லப்படுகிறது. மலர்-தூபத்தால் பூஜித்து தகுதியான பிராமணருக்கு தானம் செய்ய வேண்டும்; கிரகணம், சங்கிராந்தி, வ்யதீபாதம், அயனம் ஆகியவை நல்வேளை. மந்திரத்தில் இதை ருத்ரரூப தானம் எனக் கூறி பாவநிவாரணமும் ருத்ரலோகப் பெறுதலும் பலனாக அறிவிக்கப்படுகிறது.
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 108
Verse 1
अथ लवणधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ लवणधेनुं प्रवक्ष्यामि तां निबोध नृपोत्तम ॥ षोडशप्रस्थसंयुक्तां धेनुं कृत्वा तु मानवः ॥
இப்போது ‘லவண-தேனு’ தானத்தின் மகிமை கூறப்படுகிறது. ஹோத்ரு கூறினார்—அரசர்களில் சிறந்தவனே, லவண-தேனுவின் விதியை அறிக. மனிதன் பதினாறு பிரஸ்த அளவு உப்பால் அமைந்த தேனுவை உருவாக்கி (அடுத்த முறையைச் செய்ய வேண்டும்).
Verse 2
अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे ॥ धेनुं लवणमयीं कृत्वा षोडशप्रस्थसंयुताम् ॥
சடங்காக மெழுகப்பட்டு சுத்தமாக்கப்பட்ட நிலத்தில், மேலே கருப்பு மான் தோலும் குசா புல்லும் விரித்து, பதினாறு பிரஸ்த உப்புடன் கூடிய உப்பால் ஆன தேனுவை உருவாக்க வேண்டும்.
Verse 3
वत्सं चतुर्भी राजेन्द्र इक्षुपादांश्च कारयेत् ॥ सुवर्णमुखशृङ्गाणि खुरा रौप्यमयास्तथा ॥
அரசே, நான்கு (அங்கங்களால்) ஆன கன்றையும் செய்யச் செய்து, கால்களை கரும்புக் கம்புகளால் அமைக்க வேண்டும். முகமும் கொம்புகளும் பொன்னால், குளம்புகளும் வெள்ளியால் இருக்க வேண்டும்.
Verse 4
मुखं गुडमयं तस्या दन्ताः फलमया नृप ॥ जिह्वां शर्करया राजन् घ्राणं गन्धमयं तथा ॥ नेत्रे रत्नमये कुर्यात् कर्णौ पत्रमयौ तथा ॥ श्रीखण्डमयकोष्ठौ च नवनीतमयाः स्तनाः ॥
அரசே, அதன் வாய் வெல்லத்தால் இருக்க வேண்டும்; பற்கள் பழங்களால் இருக்க வேண்டும். அரசனே, நாவை சர்க்கரையால், மூக்கை நறுமணப் பொருட்களால் அமைக்க வேண்டும். கண்களை ரத்தினங்களால், காதுகளை இலைகளால் செய்ய வேண்டும். பக்கங்கள் சந்தனம் (ஸ்ரீகண்டம்) ஆகவும், மடிகள் வெண்ணெய் (நவநீதம்) ஆகவும் இருக்க வேண்டும்.
Verse 5
सूत्रपुच्छां ताम्रपृष्ठां दर्भरोमां पयस्विनीम् ॥ कांस्योपदोहां राजेन्द्र घण्टाभरणभूषिताम् ॥
அரசே, அதன் வால் நூலால், முதுகு செம்பால், முடி தர்பைப் புல்லால், மேலும் ‘பயஸ்வினி’ (பால் தருவாள்) என அமைக்க வேண்டும். பால் கறக்கும் பாத்திரம் காஞ்சன (பெல்-மெட்டல்) ஆகவும், மணி மற்றும் ஆபரணங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டதாகவும் இருக்க வேண்டும்.
Verse 6
सुगन्धपुष्पधूपैश्च पूजयित्वा विधानतः ॥ आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥
நறுமண மலர்களும் தூபமும் கொண்டு விதிப்படி வழிபட்டு, இரு ஆடைகளால் மூடி அதை பிராமணருக்கு அர்ப்பணிக்க வேண்டும்।
Verse 7
नक्षत्रग्रहपीडां च सर्वकालं प्रदापयेत् ॥ ग्रहणे वाथ संक्रान्तौ व्यतीपाते तथायने ॥
நட்சத்திரம் மற்றும் கிரகங்களால் உண்டாகும் துன்பம் நீங்க எப்போதும் இத்தானம் செய்ய வேண்டும்; குறிப்பாக கிரகணம், சங்கிராந்தி, வ்யதீபாதம், அயனம் ஆகிய காலங்களில்।
Verse 8
द्विजाय साधुवृत्ताय वेदवेदाङ्गवेदिने ॥ द्विजाय साधुवृत्ताय कुलीनाय च धीमते ॥
நல்லொழுக்கமுடைய, வேதமும் வேதாங்கங்களும் அறிந்த இருபிறப்பாளருக்கு; மேலும் நல்லொழுக்கமுடைய, குலீனமும் அறிவும் உடைய இருபிறப்பாளருக்கு (இது) அளிக்க வேண்டும்।
Verse 9
वेदवेदाङ्गविदुषे श्रोत्रियायाहिताग्नये ॥ ईदृशाय प्रदातव्या तथाऽमत्सरिणे नृप ॥
வேதமும் வேதாங்கங்களும் அறிந்த, ச்ரோத்திரியாகவும் ஆஹிதாக்னியாகவும் உள்ளவர்க்கு அளிக்க வேண்டும்; அத்தகையவர்க்கும், பொறாமையற்றவர்க்கும்—அரசே—இது தானமாக வழங்கப்பட வேண்டும்।
Verse 10
आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन दक्षिणां कंबलं ददेत ॥ पूर्वोक्तेन विधानेन स्वशक्त्या कनकेन तु
இரு ஆடைகளால் மூடி, தக்ஷிணையாக கம்பளத்தை அளிக்க வேண்டும்; முன் கூறிய விதிப்படி, தன் ஆற்றலுக்கு ஏற்ப பொன்னையும் வழங்க வேண்டும்।
Verse 11
ब्राह्मणं पूज्य विधिवत्पूर्वोक्तविधिना नृप ॥ सदक्षिणं च गोपुच्छं दत्त्वा ब्राह्मणहस्तके
ஓ அரசே! முன் கூறிய விதிப்படி பிராமணனை முறையாகப் பூஜித்து, தக்ஷிணையுடன் கூடிய பசுவின் வாலைக் பிராமணரின் கையில் அளித்து…
Verse 12
इमं मन्त्रं समुच्चार्य ततस्तां प्रतिपादयेत् ॥ इमां गृहीण भो विप्र रुद्ररूपां नमोऽस्तु ते
பின்னர் இந்த மந்திரத்தைச் சொல்லி அவளை (தானமாக) அளிக்க வேண்டும்— “ஓ விப்ரரே, இதை ஏற்றுக் கொள்ளுங்கள்; இவள் ருத்ரரூபம். உமக்கு வணக்கம்.”
Verse 13
रसज्ञा सर्वभूतानां सर्वदेवनमस्कृता ॥ कामं पूरय मे देवि रुद्ररूपे नमोऽस्तु ते
ஓ தேவி! எல்லா உயிர்களின் சாரத்தை அறிபவளே, எல்லா தேவர்களாலும் வணங்கப்படுபவளே— என் விருப்பத்தை நிறைவேற்று. ஓ ருத்ரரூபியே, உமக்கு வணக்கம்.
Verse 14
दत्त्वा धेनुं तु लवणेनैकाहं चैव तिष्ठति ॥ स्वयं त्रिरात्रं विप्रेण तथैव लवणाशिना
பசுவைத் தானம் செய்த பின் ஒரு நாள் உப்புடன் மட்டும் விரதநியமம் கடைப்பிடிக்க வேண்டும்; அதுபோல பிராமணருடன் தானும் மூன்று இரவுகள் உப்புணவால் வாழ வேண்டும்.
Verse 15
सहस्रेण शतेनाथ स्वशक्त्या कनकेन तु ॥ दत्त्वेमां स्वर्गमाप्नोति यत्र देवो वृषध्वजः
பின்னர் ஆயிரமும் நூறும் சேர்த்து, தன் ஆற்றலுக்கு ஏற்ப பொன்னையும் அளித்து இந்தத் தானத்தைச் செய்தால், தானம் செய்தவன் சொர்க்கத்தை அடைவான்— அங்கு வृषத்வஜன் எனும் தேவன் (சிவன்) விளங்குகின்றான்.
Verse 16
य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ॥ मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं च गच्छति
இதை பக்தியுடன் கேட்பவனோ அல்லது பிறரால் பாராயணம் செய்யவிப்பவனோ, எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுபட்டு ருத்ரலோகத்தை அடைவான்.
Verse 17
इष्ट्वा चैवं च मन्त्रं तु पुच्छदेशोपविश्य च ॥ छत्रकोपानहौ देये मुद्रिकाकर्णमात्रकैः
இவ்வாறு வழிபாடு செய்து மந்திரத்தைப் பயன்படுத்தி, வால்பகுதியில் அமர்ந்து, குடையும் பாதுக்கையும் தானமாக அளிக்க வேண்டும்; மேலும் சிறிய அளவுடைய மோதிரமும் காதணியும் வழங்க வேண்டும்.
Inside Adhyaya 108
How it unfolds
- Where it opens
Within the Varāha–Pṛthivī upadeśa frame, the discourse turns to a merit-yielding, prāyaścitta-like gift: the lavaṇadhenu (a cow ritually fashioned from salt) and the conditions that make dāna efficacious—proper procedure (vidhi), proper recipient (pātra), and proper time (kāla).
- Central event
Hotā delivers a prescriptive, stepwise manual for constructing the salt-cow (measured as sixteen prasthas), installing it on a ritually prepared ground (kṛṣṇājina and kuśa), adorning each bodily feature with mapped substances (metals, foods, fragrances, gems), worshipping it with flowers and incense, and then gifting it to a qualified Brāhmaṇa.
- Climax resolution
The rite culminates in mantra-prayoga that identifies the gift as Rudra-formed (vṛṣadhvaja/Rudra-rūpa), followed by the formal transfer (saṅkalpa and dāna) to a śrotriya/āhitāgni recipient at specially charged astronomical times (grahaṇa, saṅkrānti, vyatīpāta, ayana), sealing the act as purificatory and cosmically aligned.
- Closing phalashruti
The stated fruit is purification from faults/afflictions and attainment of Rudra-loka (Rudra’s world), with the implication that correct gifting neutralizes astral troubles (nakṣatra-graha pīḍā) and stabilizes the donor’s dharmic standing.
Geographical context
No explicit toponyms or river systems are named in this adhyāya; the setting is a generalized ritual space (prepared ground with kṛṣṇājina and kuśa).
Ritual instructions
- Primary RitualLavaṇadhenu-dāna (donation of a salt-constructed ritual cow) with Rudra-oriented mantra and pātra/kāla specifications.
- BenefitPurification (prāyaścitta-like removal of faults and astral afflictions), reinforcement of dharmic order through correct pātra-kāla-vidhi, and the promised posthumous attainment of Rudra-loka.
The narrative frame
- Hotā (within the broader Varāha–Pṛthivī instructional setting)A ruler-figure addressed as nṛpa/nṛpottama/rājendra (and, by extension, Pṛthivī within the Varāha–Pṛthivī frame) · Ritual-manual, prescriptive, merit-oriented (vidhi and phala emphasized)
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (ritual serenity with dharmic gravity)
- Emotional ProgressionFrom didactic concern for correct conduct → meticulous, almost artisanal construction of the symbolic cow-body → solemn consecration and transfer → reassurance through promised purification and Rudra-loka.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot tirtha-specific; best approached as a home/temple-based dāna-rite performed with a learned priest and a vetted śrotriya/āhitāgni recipient rather than as a location-bound pilgrimage.
- Related FestivalEclipse days (grahaṇa observances), saṅkrānti days (e.g., Makara Saṅkrānti), and solstitial transitions (ayana) as calendrical anchors for intensified dāna.
Frequently Asked Questions
The text frames regulated gifting (dāna) as a disciplined social-ethical act: resources are intentionally assembled, symbolically mapped onto a ‘cow’ form, and transferred to a qualified recipient. The internal logic emphasizes right procedure (vidhi), right recipient (pātra), and right timing (kāla) as mechanisms for purification and social order.
The chapter specifies performance or intensified giving during grahaṇa (eclipse), saṅkrānti (solar ingress), vyatīpāta (an auspicious/inauspicious astronomical yoga), and ayana (solstitial turning points). It also mentions continual appeasement for nakṣatra-graha pīḍā (astral afflictions).
Although not explicitly ecological, the rite can be read as a terrestrial-balance motif: substances drawn from agrarian and mineral domains (salt, sugar, ghee, metals, fragrances) are ritually re-ordered into a non-violent substitute ‘cow’ and redistributed. This models a managed circulation of materials—an early ethical economy of resources—compatible with the Varāha–Pṛthivī frame of maintaining worldly stability through regulated conduct.
No dynastic lineages are named. The narrative addresses a ruler (nṛpa/nṛpottama/rājendra) and specifies recipient categories: brāhmaṇa characterized as sādhuvṛtta, kulīna, dhīmat, vedavedāṅgavid, śrotriya, and āhitāgni. Rudra (vṛṣadhvaja) is invoked as the theological referent in the mantra and stated destination (Rudra-loka).
Ask anything about Adhyaya 108 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.