
Śarkarā-dhenu-dāna-vidhiḥ
Ritual-Manual (Dāna-vidhi) with Ethical-Discourse on Worthy Recipients
W ramach ramy nauczania Waraha, Prithiwi, ten rozdział stanowi podręcznik rytualny dotyczący tworzenia i ofiarowania śarkara-dhenu („krowy z cukru”) dla królewskiego słuchacza. Nakazuje przygotowanie poświęconego miejsca z czarną skórą antylopy i trawą kuśa, podaje proporcjonalne standardy (uttama, madhjama, kanisztha) dla krowy i jej cielęcia oraz szczegółowo opisuje ikonografię i materiały: nasiona umieszczone w czterech kierunkach, złoto na twarz i rogi, perły na oczy oraz różne substancje jadalne i tkaniny na elementy ciała i ozdoby. Określa godnych odbiorców, śrotija, ubogich lecz cnotliwych, uczonych oraz tych, którzy podtrzymują domowe ognie, wykluczając przy tym zazdrosnych. Wskazuje pomyślne czasy (ajana, wiszuwa, wjatipata, koniec dnia) oraz protokół darowania (orientacja, mantry, dakszina), kończąc na owocach karmicznych i wyzwalających korzyściach dla darczyńcy i recytatora.
Verse 1
होतोवाच तद्वच्च शर्कराधेनुं शृणु राजन् यथार्थतः । अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे ॥ १०३-१ ॥ धेनुं शर्करया राजन् कृत्वा भारचतुष्टयम् । उत्तमा कथ्यते सद्भिश्चतुर्थांशेन वत्सकम् ॥
Hotṛ rzekł: „Podobnie, o królu, wysłuchaj dokładnie rytuału śarkarā-dhenu, krowy wykonanej z cukru. Na ziemi, która została posmarowana i przygotowana, z czarną skórą antylopy i trawą kuśa rozłożoną powyżej, mając uformowaną krowę z cukru, o królu, o całkowitej wadze czterech bhārów: uczeni uznają to za stopień 'doskonały', z cielęciem stanowiącym jedną czwartą.”
Verse 2
तदर्धं मध्यमा प्रोक्ता कनिष्ठा भारकेण तु । तद्वद्वत्सं प्रकुर्वीत चतुर्थांशेन तत्त्वतः ॥
Połowa tego jest uznana za stopień 'średni', podczas gdy 'najniższy' jest wykonany z jednym bhārą. Podobnie należy uformować cielę w odpowiedniej proporcji, jednej czwartej, zgodnie z właściwą zasadą.
Verse 3
अथ कुर्यादष्टशतैरूर्ध्वं नृपतिसत्तम । स्वशक्त्या कारयेद् धेनुं तथात्मानं पीडयेत् ॥
Następnie, o najlepszy z królów, można to uczynić z ośmiuset i nawet więcej; zgodnie z własną zdolnością należy wykonać krowę rytualną, i w ten sposób nie obciążać siebie.
Verse 4
सर्वबीजानि संस्थाप्य चतुर्दिक्षु समन्ततः । सुवर्णस्य मुखं शृङ्गे मौक्तिकैर्नयने तथा ॥
Umieszczając wszelkiego rodzaju nasiona dokoła w czterech kierunkach, należy uformować pysk ze złota, a podobnie uczynić rogi i oczy z pereł.
Verse 5
गुडेन तु मुखं काये जिह्वा पिष्टमयी तथा । कम्बलं पट्टसूत्रेण कण्ठाभरणभूषिताम् ॥
A z trzciny cukrowej tworzy się pysk na ciele; podobnie język jest wykonany z mąki. Zapewnia się koc z jedwabnej nici, przyozdabiając go ozdobami na szyję.
Verse 6
इक्षुपादां रौप्यखुरां तवनीतस्तनीं तथा । प्रशस्तपत्रश्रवणां सितचामरपभूषिताम् ॥
Wykonaj ją z nogami z trzciny cukrowej, kopytami ze srebra i podobnie wymionami z masła; z doskonałymi uszami przypominającymi liście, przyozdobioną białymi wachlarzami z ogona jaka.
Verse 7
पञ्चरत्नसमायुक्तां वस्त्रेणाच्छादितां तथा । गन्धपुष्पैरलङ्कृत्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥
Zaopatrzywszy ją w pięć klejnotów i podobnie przykrywszy szatą, przyozdobiwszy wonnościami i kwiatami, należy ją ofiarować braminowi.
Verse 8
श्रोत्रियाय दरिद्राय साधुवृत्ताय धीमते । वेदवेदाङ्गविदुषे साग्निकाय कुटुम्बिने । अदुष्टाय प्रदातव्या न तु मत्सरिणे द्विजे ॥
Należy ją dać śrotriji, uczonemu w Wedach gospodarzowi domowemu, który jest ubogi, prawego prowadzenia i roztropnego; takiemu, który zna Wedy i Wedangi, podtrzymuje święty ogień i utrzymuje rodzinę. Należy ją dać braminowi wolnemu od złośliwości, a nie zazdrośnemu dwudziestemu.
Verse 9
अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । एषु पुण्येषु कालेषु तथाविभवशक्तितः ॥
Podczas ajan, podczas równonocy, podczas pomyślnego wjatipata i przy zamknięciu dnia, w tak pomyślnych czasach należy dawać stosownie do swoich środków i możliwości.
Verse 10
सत्पात्रञ्च द्विजं दृष्ट्वा आगतं श्रोत्रियं गृहे । तादृशाय प्रदातव्या पुच्छदेशे विमृश्य च ॥
Ujrzawszy godnego odbiorcę, dwudziestego, śrotriję, który przybył do domu, należy dać takiej osobie po dotknięciu i zbadaniu okolicy ogona krowy, zgodnie z przepisem.
Verse 11
पूर्वाभिमुखमास्थाय अथवा स उदङ्मुखः । गां पूर्वाभिमुखीं कृत्वा वत्समुत्तरतो न्यसेत् ॥
Zwrócony na wschód, albo też na północ, ustawiając krowę zwróconą na wschód, należy umieścić cielę po północnej stronie.
Verse 12
दानकाले तु ये मन्त्रास्तान्पठित्वा समर्पयेत् । सम्पूज्य विधिवद्विप्रं मुद्रिकाकर्णभूषणैः ॥
W czasie dawania, po odrecytowaniu przepisanych mantr, należy ofiarować dar; i oddając braminowi należną cześć zgodnie z rytuałem, należy ofiarować również pierścienie i ozdoby do uszu.
Verse 13
स्वशक्त्या दक्षिणा देया वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः । हस्ते तु दक्षिणां दत्त्वा गन्धपुष्पसचन्दनाम् । धेनुं समर्पयेत्तस्य मुखञ्च च विलोकयेत् ॥
Dakszinę należy dać stosownie do swoich możliwości, bez skąpstwa w odniesieniu do bogactwa. Po złożeniu daksziny w jego ręku wraz z perfumami, kwiatami i sandałem, należy ofiarować krowę, a następnie spojrzeć na jego twarz.
Verse 14
एकाहं शर्कराहारो ब्राह्मणस्त्रिदिनं वसेत् । सर्वपापहरा धेनुः सर्वकामप्रदायिनी ॥
Przez jeden dzień żywiąc się cukrem, bramin powinien pozostawać w obserwancji przez trzy dni. Krowa jest powiedziana, że usuwa wszystkie grzechy i spełnia wszystkie pragnienia.
Verse 15
सर्वकामसमृद्धस्तु जायते नात्र संशयः । दीयमानं प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥
Staje się obdarzonym spełnieniem wszystkich pragnień, co do tego nie ma wątpliwości. Ci, którzy widzą ją ofiarowywaną, osiągają najwyższy cel.
Verse 16
य इदं शृणुयाद्भक्त्या पठते वापि मानवः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति ॥
Osoba, która słucha tego z nabożeństwem lub która to recytuje, zostaje uwolniona od wszystkich grzechów i udaje się do świata Wisznu.
Within the Varāha–Pṛthivī upadeśa frame, Varāha addresses a royal patron (rājan/nṛpati) and introduces a prescriptive dāna-vidhi: how to construct and donate the śarkarā-dhenu (sugar-cow) on a ritually prepared earth-surface.
Step-by-step specification of the rite: preparing the ground with kṛṣṇājina (black antelope skin) and kuśa; establishing directional order by placing seeds in the four quarters; constructing the cow and calf in graded sizes (uttamā/madhyamā/kaniṣṭhā) with precise iconography (gold face and horns, pearl eyes) and edible/textile components for limbs, ornaments, and coverings; followed by rules for selecting a worthy recipient (pātra-parīkṣā) and rejecting the envious.
The protocol culminates in the actual gifting sequence: choosing auspicious times (ayana, viṣuva, vyatīpāta, dina-kṣaya), orienting the donation correctly, reciting the appropriate mantras, and completing the act with dakṣiṇā—explicitly insisting on non-deceit in charity (vittā-śāṭhya-vivarjita) and on giving to a qualified śrotriya/virtuous householder with fires.
A stated phala closes the manual: the donor gains puṇya, pāpa-kṣaya, and elevated post-mortem/soteriological outcomes; the reciter/hearer of the procedure likewise accrues merit (śravaṇa–kīrtana-phala).
Spatial/ecological markers are ritual-ecological rather than geographic: the prepared ‘earth-surface’ (mahī-pṛṣṭha), placement in the four directions (caturdiś), and materials drawn from agrarian and pastoral ecologies (seeds/bīja, sugar/śarkarā, ghee/tavanīta, sugarcane/ikṣu, kuśa grass).
The text frames charity as both procedural and ethical: the gift must be properly prepared and offered without deceit (vittā-śāṭhya-vivarjita), and it must be directed to a qualified recipient (pātra), defined as learned and disciplined (śrotriya, vedavedāṅga-vid), socially responsible (householder with fires, sagnikāya kuṭumbine), and non-malicious; envy (mātsarya) is explicitly disqualifying.
The passage specifies auspicious temporal markers: ayana (solstitial transition), viṣuva (equinox), vyatīpāta (an astronomically inauspicious/marked yoga treated as ritually significant in many dharma sources), and dina-kṣaya (the day’s end). These are presented as preferred windows for performing the donation according to one’s capacity (yathā-vibhava-śaktitaḥ).
While primarily a ritual manual, the chapter embeds an Earth-oriented material ecology: it requires a prepared ground (mahī-pṛṣṭha), uses plant-based and agrarian substances (bīja, ikṣu, guḍa), and organizes space by the four directions (caturdiś). In an environmental-ethics reading aligned with the Varāha–Pṛthivī frame, the instruction models regulated extraction and redistribution of agricultural surplus through formalized gifting, linking social welfare (supporting the poor and learned) with disciplined stewardship of terrestrial resources.
No dynastic lineages are named in the provided verses. The social categories invoked are cultural-institutional: rājan/nṛpati (royal patron), brāhmaṇa/dvija (recipient class), śrotriya (Vedic-trained specialist), and vedavedāṅga-vid (expert in Veda and auxiliaries), along with the household institution marked by maintaining ritual fires (sagnikāya kuṭumbine).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.