Adhyaya 103: Ritual Procedure for the Donation of the ‘Sugar-Cow’ (Śarkarā-Dhenu)

Verse 1

होतोवाच तद्वच्च शर्कराधेनुं शृणु राजन् यथार्थतः । अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे ॥ १०३-१ ॥ धेनुं शर्करया राजन् कृत्वा भारचतुष्टयम् । उत्तमा कथ्यते सद्भिश्चतुर्थांशेन वत्सकम् ॥

হোতৃ ক’লে: “তদ্ৰূপে, হে ৰাজন, শর্কৰা-ধেনু—চেনিৰে গঢ়া ধেনুৰ বিধি—যথাৰ্থভাৱে শুনা। লেপা-মৰা ভূমিপৃষ্ঠত, ওপৰত কৃষ্ণাজিন আৰু কুশা বিছাই—হে ৰাজন, চেনিৰে ধেনুটি চাৰি ভাৰ মুঠ ওজনত গঢ়িবা; সদ্বিদ্বানসকলে ‘উত্তম’ বুলিছে, য’ত বাছুৰ চতুৰ্থাংশ পৰিমাণ।”

Verse 2

तदर्धं मध्यमा प्रोक्ता कनिष्ठा भारकेण तु । तद्वद्वत्सं प्रकुर्वीत चतुर्थांशेन तत्त्वतः ॥

তাৰ অর্ধেকক ‘মধ্যমা’ বোলা হৈছে, আৰু ‘কনিষ্ঠা’ এক ভাৰ মাত্ৰে (গঢ়া) হয়। তদ্ৰূপে বাছুৰো তত্ত্ব অনুসাৰে চতুৰ্থাংশ প্ৰমাণে গঢ়িব লাগে।

Verse 3

अथ कुर्यादष्टशतैरूर्ध्वं नृपतिसत्तम । स्वशक्त्या कारयेद् धेनुं तथात्मानं पीडयेत् ॥

তাৰ পিছত, হে নৃপতিসত্তম, আঠশ বা তাতকৈ অধিক (সংখ্যাত) এই কৰ্ম কৰিব পাৰি। নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে ধেনু (গো-দানৰ গাই) প্রস্তুত কৰাব আৰু এইদৰে নিজকে কষ্ট নিদিব।

Verse 4

सर्वबीजानि संस्थाप्य चतुर्दिक्षु समन्ततः । सुवर्णस्य मुखं शृङ्गे मौक्तिकैर्नयने तथा ॥

চাৰিও দিশাত চাৰিওফালে সকলো প্ৰকাৰৰ বীজ স্থাপন কৰি, (ধেনুৰ) মুখ সোণৰ কৰি গঢ়িব; আৰু তেনেদৰে শিং আৰু নয়নো মুক্তাৰে (সজাব)।

Verse 5

गुडेन तु मुखं काये जिह्वा पिष्टमयी तथा । कम्बलं पट्टसूत्रेण कण्ठाभरणभूषिताम् ॥

আৰু গুড়ৰে দেহত মুখ গঢ়িব; তেনেদৰে জিহ্বা পিঠা/আটাৰ (পিষ্ট) ময়ী হ’ব। ৰেশমী সূতাৰে কম্বল (বাঁধি) কণ্ঠাভৰণেৰে তাক সুসজ্জিত কৰিব।

Verse 6

इक्षुपादां रौप्यखुरां तवनीतस्तनीं तथा । प्रशस्तपत्रश्रवणां सितचामरपभूषिताम् ॥

(ধেনুটিক) ইক্ষু (গন্না)ৰ পাদযুক্ত, ৰূপাৰ খুৰযুক্ত, আৰু মাখনৰ স্তনযুক্ত কৰি গঢ়িব। উৎকৃষ্ট পত্রসদৃশ কৰ্ণযুক্ত, আৰু শুভ্ৰ চামৰেৰে সুসজ্জিত হ’ব।

Verse 7

पञ्चरत्नसमायुक्तां वस्त्रेणाच्छादितां तथा । गन्धपुष्पैरलङ्कृत्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥

পঞ্চৰত্নেৰে সংযুক্ত কৰি, আৰু বস্ত্ৰেৰে আচ্ছাদিত কৰি, গন্ধ-পুষ্পেৰে অলংকৃত কৰি, তাক এজন ব্ৰাহ্মণলৈ নিবেদন (অৰ্পণ) কৰিব।

Verse 8

श्रोत्रियाय दरिद्राय साधुवृत्ताय धीमते । वेदवेदाङ्गविदुषे साग्निकाय कुटुम्बिने । अदुष्टाय प्रदातव्या न तु मत्सरिणे द्विजे ॥

এই দান শ্ৰোত্ৰিয়—বেদ অধ্যয়নকাৰী গৃহস্থ—দৰিদ্ৰ, সাধু-আচৰণসম্পন্ন, ধীমান, বেদ আৰু বেদাঙ্গ-বিদ্যাৰ বিদ্বান, অগ্নি সংৰক্ষণকাৰী আৰু কুটুম্ব পালনকাৰীক দিয়া উচিত। অদুষ্ট, অমৎসৰী ব্ৰাহ্মণক দিয়া; ঈৰ্ষাপৰায়ণ দ্বিজক নহয়।

Verse 9

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । एषु पुण्येषु कालेषु तथाविभवशक्तितः ॥

অয়ন (উত্তৰায়ণ-দক্ষিণায়ণ), বিষুৱ (সমদিবস-সমৰাত্ৰি), পুণ্য ব্যতীপাত আৰু দিনক্ষয় (দিনৰ অন্ত) সময়ত—এনেধৰণৰ পুণ্য কালে নিজৰ বিভৱ আৰু শক্তি অনুসাৰে দান কৰা উচিত।

Verse 10

सत्पात्रञ्च द्विजं दृष्ट्वा आगतं श्रोत्रियं गृहे । तादृशाय प्रदातव्या पुच्छदेशे विमृश्य च ॥

ঘৰত আগত শ্ৰোত্ৰিয় দ্বিজ—সৎপাত্ৰ, যোগ্য গ্ৰাহক—দেখি, বিধি অনুসাৰে গাইৰ পুচ্ছদেশ স্পৰ্শ কৰি বা পৰীক্ষা কৰি, তেনে ব্যক্তিক দান দিয়া উচিত।

Verse 11

पूर्वाभिमुखमास्थाय अथवा स उदङ्मुखः । गां पूर्वाभिमुखीं कृत्वा वत्समुत्तरतो न्यसेत् ॥

পূৰ্বমুখে অৱস্থান কৰি, অথবা উত্তৰমুখে হৈ, গাইক পূৰ্বমুখী কৰি, বাছুৰটোক তাৰ উত্তৰফালে স্থাপন কৰা উচিত।

Verse 12

दानकाले तु ये मन्त्रास्तान्पठित्वा समर्पयेत् । सम्पूज्य विधिवद्विप्रं मुद्रिकाकर्णभूषणैः ॥

দানকালে যি মন্ত্ৰ নিৰ্দিষ্ট, সেয়া পাঠ কৰি দান সমৰ্পণ কৰিব। আৰু বিধি অনুসাৰে ব্ৰাহ্মণক সম্পূজ্য কৰি, মুদ্ৰিকা (আঙুঠি) আৰু কৰ্ণভূষণো অৰ্পণ কৰিব।

Verse 13

स्वशक्त्या दक्षिणा देया वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः । हस्ते तु दक्षिणां दत्त्वा गन्धपुष्पसचन्दनाम् । धेनुं समर्पयेत्तस्य मुखञ्च च विलोकयेत् ॥

নিজ শক্তি অনুসাৰে দক্ষিণা দিব লাগে, ধনৰ বিষয়ে কৃপণতা ত্যাগ কৰি। তেওঁৰ হাতত দক্ষিণা থৈ—সুগন্ধি, ফুল আৰু চন্দনসহ—গৰুখন সমৰ্পণ কৰিব আৰু তাৰ পাছত তেওঁৰ মুখ দৰ্শন কৰিব।

Verse 14

एकाहं शर्कराहारो ब्राह्मणस्त्रिदिनं वसेत् । सर्वपापहरा धेनुः सर्वकामप्रदायिनी ॥

এদিন চেনি আহাৰ কৰি ব্ৰাহ্মণে তিনিদিন ধৰি নিয়ম-বাস কৰিব। গৰুক সকলো পাপ হৰণকাৰিণী আৰু সকলো কামনা পূৰণকাৰিণী বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 15

सर्वकामसमृद्धस्तु जायते नात्र संशयः । दीयमानं प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥

সকলো কামনা-সমৃদ্ধি লাভ হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। যিসকলে এই দান দিয়া হোৱা দেখা পায়, তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 16

य इदं शृणुयाद्भक्त्या पठते वापि मानवः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति ॥

যি মানুহে ভক্তিভাৱে ইয়াক শুনে বা পাঠ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে।