Adhyaya 103: Ritual Procedure for the Donation of the ‘Sugar-Cow’ (Śarkarā-Dhenu)

Verse 1

होतोवाच तद्वच्च शर्कराधेनुं शृणु राजन् यथार्थतः । अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे ॥ १०३-१ ॥ धेनुं शर्करया राजन् कृत्वा भारचतुष्टयम् । उत्तमा कथ्यते सद्भिश्चतुर्थांशेन वत्सकम् ॥

ହୋତା କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ସେହିପରି ଶର୍କରାଧେନୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ଚିନିରେ ତିଆରି ଗାଈର ବିଧିକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଶୁଣ। ଲେପିତ ଭୂମିପୃଷ୍ଠରେ, ଉପରେ କୃଷ୍ଣାଜିନ ଓ କୁଶ ପତ୍ରାଇ, ହେ ରାଜନ୍, ଶର୍କରାରେ ଚାରି ଭାର ଓଜନର ଧେନୁ ତିଆରି କର; ସଦ୍ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହନ୍ତି, ବତ୍ସ ଯଦି ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହୁଏ ତେବେ ସେହିଟି ‘ଉତ୍ତମା’।

Verse 2

तदर्धं मध्यमा प्रोक्ता कनिष्ठा भारकेण तु । तद्वद्वत्सं प्रकुर्वीत चतुर्थांशेन तत्त्वतः ॥

ତାହାର ଅର୍ଧକୁ ‘ମଧ୍ୟମା’ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ‘କନିଷ୍ଠା’ ତ ଏକ ଭାରରେ (ତିଆରି) ହୁଏ। ସେହିପରି ବତ୍ସକୁ ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅନୁପାତରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

अथ कुर्यादष्टशतैरूर्ध्वं नृपतिसत्तम । स्वशक्त्या कारयेद् धेनुं तथात्मानं पीडयेत् ॥

ତାପରେ, ହେ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଷ୍ଟଶତ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ (ପ୍ରମାଣରେ) ମଧ୍ୟ କରିପାରିବ; ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଧେନୁ କରାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏଭଳି ନିଜକୁ କଷ୍ଟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 4

सर्वबीजानि संस्थाप्य चतुर्दिक्षु समन्ततः । सुवर्णस्य मुखं शृङ्गे मौक्तिकैर्नयने तथा ॥

ଚାରି ଦିଗରେ ସମସ୍ତ ପାଶେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବୀଜ ସ୍ଥାପନ କରି, (ପ୍ରତିମାର) ମୁଖ ସୁବର୍ଣ୍ଣର କରିବା; ଏବଂ ସେହିପରି ଶୃଙ୍ଗ ଓ ନୟନ ମୁକ୍ତାଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା।

Verse 5

गुडेन तु मुखं काये जिह्वा पिष्टमयी तथा । कम्बलं पट्टसूत्रेण कण्ठाभरणभूषिताम् ॥

ଏବଂ ଗୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦେହରେ ମୁଖ ଗଢ଼ିବା; ତଥା ଜିହ୍ୱାକୁ ପିଠା/ମାଁଡ଼ରେ କରିବା। ପଟ୍ଟସୂତ୍ରର କମ୍ବଳ ଦେଇ, କଣ୍ଠାଭରଣରେ ଭୂଷିତ କରିବା।

Verse 6

इक्षुपादां रौप्यखुरां तवनीतस्तनीं तथा । प्रशस्तपत्रश्रवणां सितचामरपभूषिताम् ॥

ତାହାର ପାଦ ଇଖ୍ୟୁ (ଗଣ୍ଡିଆ)ର, ଖୁର ରୌପ୍ୟର, ଏବଂ ଥନ ନବନୀତ (ମକ୍ଖନ)ର କରିବା। ଉତ୍ତମ ପତ୍ରସଦୃଶ କର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶ୍ୱେତ ଚାମରରେ ଭୂଷିତ କରିବା।

Verse 7

पञ्चरत्नसमायुक्तां वस्त्रेणाच्छादितां तथा । गन्धपुष्पैरलङ्कृत्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥

ପଞ୍ଚରତ୍ନ ସହିତ ଯୁକ୍ତ କରି, ବସ୍ତ୍ରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି, ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା।

Verse 8

श्रोत्रियाय दरिद्राय साधुवृत्ताय धीमते । वेदवेदाङ्गविदुषे साग्निकाय कुटुम्बिने । अदुष्टाय प्रदातव्या न तु मत्सरिणे द्विजे ॥

ଏହି ଦାନ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ଦରିଦ୍ର, ସାଧୁବୃତ୍ତ ଓ ଧୀମାନ—ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅଗ୍ନି ପାଳନକାରୀ ଏବଂ କୁଟୁମ୍ବପାଳକ—ଏମିତି ଅଦୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ମତ୍ସରୀ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ନୁହେଁ।

Verse 9

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । एषु पुण्येषु कालेषु तथाविभवशक्तितः ॥

ଅୟନ, ବିଷୁବ, ପୁଣ୍ୟ ବ୍ୟତୀପାତ ଓ ଦିନକ୍ଷୟ—ଏହି ପୁଣ୍ୟକାଳମାନଙ୍କରେ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

सत्पात्रञ्च द्विजं दृष्ट्वा आगतं श्रोत्रियं गृहे । तादृशाय प्रदातव्या पुच्छदेशे विमृश्य च ॥

ଗୃହକୁ ଆସିଥିବା ସତ୍ପାତ୍ର ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଧିଅନୁସାରେ ଗାଈର ପୁଛ୍ଛ-ପ୍ରଦେଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ/ବିଚାର କରି, ସେହିପରି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 11

पूर्वाभिमुखमास्थाय अथवा स उदङ्मुखः । गां पूर्वाभिमुखीं कृत्वा वत्समुत्तरतो न्यसेत् ॥

ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ—କିମ୍ବା ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ—ଗାଈକୁ ପୂର୍ବାଭିମୁଖ କରି, ବଛାକୁ ତାହାର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 12

दानकाले तु ये मन्त्रास्तान्पठित्वा समर्पयेत् । सम्पूज्य विधिवद्विप्रं मुद्रिकाकर्णभूषणैः ॥

ଦାନକାଳରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ି ଦାନ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବିଧିଅନୁସାରେ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ମୁଦ୍ରିକା ଓ କର୍ଣ୍ଣଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

स्वशक्त्या दक्षिणा देया वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः । हस्ते तु दक्षिणां दत्त्वा गन्धपुष्पसचन्दनाम् । धेनुं समर्पयेत्तस्य मुखञ्च च विलोकयेत् ॥

ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଧନରେ କଞ୍ଜୁସି ତ୍ୟାଗ କରି, ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ହାତରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଚନ୍ଦନ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଧେନୁ ସମର୍ପଣ କରି ପରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

Verse 14

एकाहं शर्कराहारो ब्राह्मणस्त्रिदिनं वसेत् । सर्वपापहरा धेनुः सर्वकामप्रदायिनी ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ଦିନ ଶର୍କରାହାର କରି ତିନି ଦିନ ବ୍ରତାଚରଣରେ ରହିବା ଉଚିତ। ଗୋଧେନୁ ସର୍ବପାପହରା ଓ ସର୍ବକାମପ୍ରଦାୟିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 15

सर्वकामसमृद्धस्तु जायते नात्र संशयः । दीयमानं प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥

ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବକାମସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦାନ ହେଉଥିବାକୁ ଯେମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 16

य इदं शृणुयाद्भक्त्या पठते वापि मानवः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति ॥

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ।